ج- سیاست ها : قوانین و مقررات .

د- موانع اجتماعی : تاریخ نشان داده است که هرگاه افراد قدرت خود را در زندگی از دست می‌دهند جامعه ای که آن ها در آن قرار دارند برای پذیرش رهبری خودکامه مساعد می‌گردد . در چنین حالتی رهبر خود را طرفدار گروه نشان می‌دهد و این نیاز را در خود احساس می‌کند تا از آن محافظت کند . جاذبه هایی از این قبیل برای تشکیل گروه و حقی که گروه برای حفظ خود قائل است در موارد زیاد حضور خود را نشان داده است که نمونه های بارز آن را می توان در کشورهایی نظیر آلمان نازی ، چین کمونیست و تعداد زیادی از کشورهای آفریقایی مشاهده نمود . محیط اجتماعی در پرورش استعدادهای خلاق و منحصر به فرد افراد خود عامل مهمی به حساب می‌آید . ابراز خلاقیت ها و ابداعات ایجاب می‌کند که افراد ریسک کنند . ‌بنابرین‏ اگر گروهی که به آن وابسته هستیم نسبت ‌به این خلاقیت ها واکنش منفی از خود نشان دهد ، متأسفانه در چنین مرحله ای است که فرد برای آن خود را به عنوان عضوی مورد پذیرش به گروه بقبولاند ممکن است عقب نشینی کرده و از کار خلاقی که قصد دارد انجام دهد دست بکشد و بدیهی است عواقب چنین وضعی برای معلمان آنهایی که قصد دارند رفتارهای خلاق را پرورش دهند می‌توانند خیلی وخیم باشد (آقایی فیشانی ،۱۳۷۷) . دیگر موانع اجتماعی عبارتند از مسائل مربوط به خانواده و محیط آموزشی (غلامپور، ۱۳۷۹ ).

ه- موانع سازمانی : موانع سازمانی خلاقیت شامل عوامل مربوط به مدیریت ، ساختار سازمانی ، فرهنگ سازمانی و آموزش می‌باشد ، که به اختصار به شرح آن می پردازیم :

– مدیریت : در این زمینه می توان به مواردی چون عدم تحمل شکست ، عدم تحمل انتقاد ، شیوه های رهبری ، نگرش منفی نسبت به توان زیردستان و …. اشاره کرد .

-ساختارسازمانی : در این حوزه، مواردی نظیر ارتباطات محدود سازمانی ، ارزیابی نادرست عملکرد ، ساختار مکانیکی ، انعطاف پذیری و …. مطرح می شود .

-فرهنگ سازمانی : در این زمینه می توان به عواملی از قبیل عدم وجود فضای حمایت از نوآوری ، عدم احساس مسئولیت اجتماعی و ….. اشاره نمود .

-آموزش : در این زمینه می توان به مواردی نظیر ضعف در آموزش‌های پایه ای و عدم آموزش های مستمر در زمینۀ مسائل کاری و ….. اشاره کرد (غلامپور،۱۳۷۹) .

آمابلی در نتایج پژوهش بسیار و سیعی که در مصاحبه از ۱۲۰ دانشمند به عمل آورده است ، با توجه به تقسیم بندی اشاره شده ، بعضی از عوامل محیطی خلاق را شامل :

آزادی ، منابع کافی ، وقت کافی ، جو مناسب ، طرح تحقیق مناسب و فشار است .

موانع محیطی به زعم آمابلی عبارتند از :

جو نامساعد ، محدودیت ، ارزیابی ، فشار ، رقابت ، منابع ناکافی و طرح تحقیق ضعیف .

تحقیقات نشان داده است ، جنبه‌های فردی مطلوب ، در فرایند خلاقیت از دیدگاه دانشمندان عبارتند از :

ویژگی های شخصی متنوع ، خودانگیزی ، توانایی شناختی خاص ، تمایل به خطر کردن ، تخصص در رشته ، تجارب متنوع .

راهکارهای تقویت خلاقیت

به کارگیری استراتژی تمرکز و سادگی

خلاقیت باید فقط یک کار انجام دهد ، در غیر این صورت مردم را دچار سردرگمی می‌کند و خلاقیت های اثربخش از جاهای کوچک شروع می شود. آن ها از اول خیلی بزرگ نبوده اند و تنها برای انجام یک کار خاص بوده اند . خلاقیت به دانش ، مهارت و تمرکز نیاز دارد . این واضح است که افرادی استعداد بیشتری برای خلاقیت دارند ، اما این استعدادها در یک زمینه محدود و مشخص است . در حقیقت نوآوران به ندرت در بیش از یک زمینه فعالیت دارند .

‌بنابرین‏ بایستی در ایجاد و پرورش خلاقیت استراتژی تمرکز به یک موضوع ، یک فکر ، یک کار در سازمان و یا جامعه انتخاب شود تا افراد بتوانند از مجموعه توانمندی های ذهنی و عقلی خود در راستای به وجود آوردن روش های جدید و ابداع درباره یک موضوع خاص استفاده بهینه ای کنند (سلطانی ،۱۳۸۲).

آموزش خلاقیت

همه بر این واقعیت آگاهیم که تا قرن اخیر ، استعداد و توان هنرمندان بزرگ ، خاص خود آنان پنداشته شده بود . و کسی فکر نزدیک شدن به چنان استعدادهای شگرفی را به خود نمی داد و نقاشان بزرگی که در قرون میانه اروپا مشاهده می‌شوند از آن جمله اند . در آن زمان همه نقاشی را استعدادی ارثی می‌دانستند و معتقد بودند هرکس با استعدادهایی که در وجودش نهاده شده به دنیا می‌آید و امکان رشد آن استعدادها وجود ندارد امروزه شاهدیم که فن و هنر نقاشی با آموزش برای اکثریت انسان‌ها قابل حصول شده و هرکس به فراخور کوشش و تلاش خود را در این زمینه قادر است تا حدودی پیشرفت داشته باشد . برای رشد استعداد خلاقیت جامعه باید شرایط لازم را داشته باشد . گذشته از آن خود فرد نیز در رشد این استعداد ، نقش اساسی دارد . در واقع همه ما توانایی و ظرفیت خلاقیت را داریم و بسته به تلاش و کوشش و جدیت است که تا چه حد خلاقیت خود را رشد داده و آن را به کار گیریم ( آقایی فیشانی ،۱۳۷۷).

هیچ تفکر خلاق احتمال وقوع نخواهد داشت مگر آنکه از مسأله آگاه باشیم و تعریف و تعهدی دربارۀ برخورد با آن داشته باشیم این مستلزم تعدادی مهارت مهم است تمام مهارت ها باید از طریق توجه مستقیم و سنجیده پرورش یابد ، بهترین نوع توجه تمرین و کاربرد است (قاسم زاده ،۱۳۷۲) .

خلاقیت در درون یک سازمان در خلأ به وجود نمی آید ، بلکه ساختار سازمانی به عنوان یک بستر ، زمینه را برای پیدایش خلاقیت آماده می‌کند . ساختار سازمان نمایانگر روابط واحدهای آن و نشان دهندۀ انعطاف پذیری آن است . سازمان هایی که دارای ساختار غیر منعطف باشند برای ایجاد همکاری و وحدت در دوران بحران دچار آشفتگی می‌شوند در حالی که سازمان هایی که امکان برقرار کردن رابطه ، به ویژه رابطۀ غیر رسمی و انعطاف پذیر را در ساختار خود پیش‌بینی می‌کنند ، عوامل مثبت و مؤثری را برای ترغیب و رشد خلاقیت ونوآوری در سازمان خود به وجود می آورند در این زمینه تحقیقات زیادی انجام شده از جمله ویلیامز^[۴۲] با تحقیقی ‌در مورد افزایش خلاقیت مشترک کارکنان و مدیران سازمان ها بیان داشت که در بیشتر سازمان ها ، به کارگیری و آموزش مدیران ارشد برای ایجاد محیطی خلاق برای کارکنان نادیده گرفته شده است به طوری که بیشتر سازمان ها بر حفظ و پرورش خلاقیت کارکنان تمرکز دارند . درحالی که بخش عمدۀ جریان خلاقیت و نوآوری در راستای نحوۀ عملکرد مدیران بخش ها و واحدهای سازمان هاست کاتز^[۴۳] در تحقیقی با عنوان بررسی نوآوری در ورزش به عنوان مفهومی کاربردی برای آینده ‌به این نتیجه رسید که استفاده از ابزار و تجهیزات پیشرفته و به کارگیری تخصص های متنوع و بالا در رویدادها و مسابقات ورزشی موجب ارائه نوآوری های مطلوبی در برگزاری آن ها خواهد شد (صفری ،۱۳۸۵) .

محیط مساعد برای ایجاد خلاقیت

محیطی که فرد در آن قرار دارد باید محیطی لذت بخش باشد و خلاقیت در محیطی که فاقد انگیزه محرک و آزادی باشد به وجود نمی آید . ایجاد محیط مساعد برای ایجاد رفتارهای خلاق به شرایط و عواملی بستگی دارد که به برخی از آن ها اشاره می‌گردد :

شرایط فیزیکی یا مکانی

محیطی که فرد در آن قرار دارد باید از ترتیبی برخوردار باشد که فرد بتواند انواع فعالیت هایی را که منجر به تفکر خلاق می شود در آن انجام دهد .

شرایط عقلانی ( فکری )

‌در مورد معاطات بعضی از علمای اسلامی را نظر بر آن است که درین نوع معاملات بدون آنکه مال و ثمن در ملکیت گیرنده آن ها بیابد صرفاً این اباحه در تصرف است. لذا هریک از آن دو آن چیزی را که گرفته اند، در آن ها تصرف مباح می‌کنند، بی آنکه ملک آنان باشد مثلاً اگر کسی پول به سبزی فروش بدهد و بگوید: در مقابل آن سبزی به او بدهد، و او نیز این کار را انجام بدهد، این بیع نیست و فقط اباحه در تصرف است. و فایده این امر این است که هر کدام می‌توانند آنچه را که داده‌اند پس بگیرند. زیرا ملکیت آنان حصول نشده است. این نظر شیخ طوسی است و شافعی ها نیز همین عقیده را دارند. ابوحنیفه گفته است این بیع صحیح است، هرچند ایجاب و قبول حاصل نشده باشد. البته ابوحنیفه این باور را در چیزهای که کم ارزش دارد، دارد نه در غیر آن.^[۶۸]

در قانون مدنی ایران برخلاف رأی مشهور فقهای امامیه، یکی از وسایل اعلام اراده را فعل دانسته است، در ماده ۱۹۳ ق.م آمده است: «انشاء معامله ممکن است به وسیله عملی که مبین قصد و رضا باشد مثل قبض و اقباض حاصل گردد مگر در مواردی که قانون استثناء کرده باشد. »

زیرا الفاظ در عقود جنبه طریقت دارد و در صورتی که خصوصیتی در لفظ نباشد و فقط برای تفهیم مقصود به کار رود، فعل برای انعقاد عقد کافی است. ‌بنابرین‏ فعلی که بتواند قصد فاعل را مانند لفظ بفهماند، برای اعلام قصد کافی است. از جمله موارد استثنایی، عقد نکاح است، که معاطات وسیله صحیحی برای اعلام اراده تلقی نشده است. در ماده ۱۰۶۲ ق.م آمده است:«نکاح واقع می­ شود به ایجاب و قبول به الفاظی که صریحاً دلالت بر قصد ازدواج نماید.» ماده ۳۳۹ ، ۲۴۸ و ۲۵۱ این نظر را تأیید کرده‌اند.

ج- نوشته

یکی از معمول ترین و مطمئن ترین وسیله اعلام اراده، اعلام آن به وسیله نوشته است. اعلام اراده به وسیله نوشته راه را برای مسایل بعدی آسان می‌سازد. معمولاً طرفین ‌در مورد آنچه توافق می نمایند آن را تحریر می نمایند چون در جای که سند تنظیم نمی شود اثبات عقد دشوار و گاهی ناممکن می‌باشد طرفین آنچه را که مورد توافق قرار گرفته به طور کتبی محفوظ نگه می دارند تا در آینده ‌در مورد اثبات آنچه که مورد توافق قرار گرفته به مشکل بر نخورند.

اعلام اراده به وسیله نوشته نیز در حکم بیان الفاظ است. زیرا نوشته نیز، مانند صورت، وسیله عرفی و عادی انتقال معانی است و از این جهت تفاوتی بین وجود لفظی و کتبی کلمه ها وجود ندارد.^[۶۹]

از نظر مکتب فقه حنفی نوشته ‌در مورد غائبین مانند الفاظ ‌در مورد حاضرین است. ‌بنابرین‏، نوشته برای انعقاد بیع و نکاح پذیرفته شده است. اما قبول در نکاح چون بدون شهادت شهود صحیح نیست، باید لفظی باشد.^[۷۰] البته این را باید یادآور شد که از لحاظ فهماندن مطلب نوشته کامل‌ترین وسیله است، و می‌تواند مقصود را به طور صریح و حتی کامل‌تر از اشاره و بیان تفهیم نماید. زیرا هر چه را می توان تلفیظ نمود می توان نوشت و ‌بنابرین‏ با وجود قدرت بر تکلم می توان به وسیله نوشتن قصد و رضا را اعلام داشت.^[۷۱] در حقوق افغانستان نیز در ماده ۵۰۹ قانون مدنی نوشته به عنوان یکی از وسایل اعلام اراده بیان شده است و بنظر می‌رسد ابراز اراده به وسیله نوشته از اهمیت زیادی برخوردار است و در این ماده اعلام اراده به وسیله نوشته را در ردیف اعلام اراده به وسیله لفظ قرار داده است. برخلاف فقه حنفی که گفته قبول در عقد نکاح باید به وسیله لفظ باشد در قانون مدنی افغانستان چنین ماده ای وجود ندارد و از آنجای که در مواد ۶۶ و ۵۰۹ اعلام اراده را در عقود به وسیله لفظ ضروری ندانسته است پس نکاح هم که یکی از عقود است می توان آن را با نوشته منعقد کرد زیرا ماده ۵۰۹ به عموم عقود دلالت دارد. اما عقد نکاح را نمی توان با معاطات منعقد کرد زیرا این مورد مانند زنای است که به تراضی انجام می شود. اما صرفاً قبول نکاح چون بدون شهادت شهود صحیح نیست آن را در ماده ۷۷ قانون مدنی به پیروی از فقه حنفی که گفته است که باید به وسیله لفظ باشد، اعلام اراده به وسیله نوشته درست نیست. زیرا در این ماده از شرایط صحت نکاح حضور دو نفر شاهد با اهلیت شرط دانسته شده است.

در حقوق ایران هم نوشته مانند لفظ می‌تواند مقصود را به طور صریح بفهماند، زیرا هر چه را بتوان تلفظ نمود، آن را می توان نوشت. اطلاق ماده ۱۹۱ و عدم تخصیص آن به وسیله مواد دیگر و نیز ماده ۱۹۴ این ادعا را اثبات می‌کند. علاوه براین، مواد ۱۳۰۹ به بعد ق.م و مواد ۲۲ و ۴۸ ق. ثبت و ماده ۲۲۳ به بعد ق.ت . این تفسیر را تأیید می‌کند. البته گاهی نوشته عنصر سازنده عقد است، مانند انتقال حق کسب و پیشه در ماده ۱۷ قانون مالک و مستأجر :«حق کسب و پیشه یا تجارت به مستأجر همان محل، اختصاص دارد و از تاریخ اجرای این قانون، انتقال آن به مستأجر جدید فقط با تنظیم ستد رسمی قانونی شناخته می­ شود.» و با عدم تنظیم سند اساساً انتقال باطل است و امر باطل در دادگاه قابل اثبات نخواهد بود، زیرا باطل فاقد اثر است. ماده ۱۰۳ قانون تجارت نمونه دیگری است:«انتقال سهم الشرکه به عمل نخواهد آمد مگر به موجب سند رسمی .

د- اشاره

یکی از وسایل اعلام اراده اشاره است. اشاره در اینجا به معنی حرکت دادن عضوی از اعضا برای دلالت بر رضا یا عدم رضا است.^[۷۲]

نباید چنین پنداشت که لفظ به تنهایی وسیله بیان صریح اراده است. زیرا، چه بسا اشاره ای بلیغ تر از هزاران کلمه است. در پاره ای از معاملات، مانند حراج ها و مزایده ها، اشاره وسیله متعارف بیان اراده و شایع تر از سخن گفتن است.^[۷۳] آنطوریکه در قانون مدنی افغانستان ماده ۵۰۹ آمده است. الفاظ، به خودی خود، در انعقاد قراردادها اثری ندارد و تنها وسیله تبادل افکار و خواست های طرفین است. پس، هر وسیله ای دیگری که بتواند این وظیفه را انجام دهد، ممکن است در بیان اراده به کار رود. لفظ، نوشته و اشاره در این ماده در کنار هم قرار گرفته اند و به عنوان وسایل اعلام اراده شناخته شده اند. پس به آسانی نمی توان مرز بین این ها را مشخص کرد. اما این نکته را باید یادآور شد که در بعضی موارد اشاره نمی تواند کاملاً مقصود را بفهماند و در روابط اجتماعی مردم بیشتر الفاظ را به کار می گیرند نه اشاره را.

مشتریان می‌توانند با یکدیگر و با رسانه تعامل داشته باشند؛

شرکت‌ها می‌توانند ازطریق رسانه مضمون و پیامی را فرستاده و به تعامل یکدیگر بپردازند؛

مشتریان و شرکت‌ها می‌توانند با هم تعامل داشته باشند؛

مشتریان می‌توانند خود، پیامها و مضامین تجاری را به رسانه منتقل کنند. بدین ترتیب مدل جدیدی از ارتباطات پیش روی بازاریابان قرار دارد

که باید با به کارگیری محاسن آن و درصورت وجود ازبین بردن معایب آن، درجهت برآوردن نیازهای مشتریان و رسیدن به اهداف سازمانی قدم بردارند. اگرچه بازاریابی اینترنتی در چند سال اخیر رونق بسیاری یافته است اما اکثر شرکت‌ها عمدتاًً از آن برای ترفیع و تبلیغ استفاده کرده‌اند. تنها تعداد محدودی از این شرکت‌ها به طور کامل از پتانسیل بازاریابی اینترنتی بهره گرفته اند کیانگ و چی، ۲۰۰۱)^[۲۳]. شاید یکی از علل عدم به کارگیری کامل بازاریابی مبتنی بر اینترنت عدم شناخت نسبت به مزایای بالقوه آن است.

۲-۱۳- طراحی چرخه بازاریابی الکترونیک

چرخه بازاریابی الکترونیک شامل چهار مرحله اصلی می‌باشد:

۱- تهیه و تدارک

۲- ارتباط

۳- نقل و انتقال

۴- خدمات پس از فروش

در مرحله تهیه و تدارک سازمان می بایست نیازها و خواسته های مشتریان را تعیین نماید. سازمان جهت تولید محصولات و یا ارائه خدمات خود نیازمند تجزیه و تحلیل نیازهای مشتریان می‌باشد و این عمل از طریق تفکیک مشتریان صورت خواهد گرفت.زمانی که محصول ( یا خدمت ) مطابق سلیقه و خواسته مشتری طراحی شد مرحله ارتباط آغاز می شود. برای شرکت (سازمان) ضروری است ‌در مورد ارائه کالای مورد نظر به مشتری با او مکاتبه نماید.

مرحله ارتباط دارای چهار زیر مجموعه می‌باشد که مخفف آن کلمه AIDA می‌باشد (Attention توجه – Information اطلاعات – Desire خواست و علاقه – Action عملکرد) . ارتباط متقابل میان شما و مشتری در طول مرحله ارتباط باید بسیار نزدیک و صمیمی باشد.

سازمان باید در ابتدا نظرات مشتریان را در رابطه بامحصولات وخدمات جدیدی که ارائه نموده است جلب نماید. تبلیغ از طریق بنر وسیله ای مناسب برای جذب مشتریان می‌باشد. برای موفقیت در این روش باید بنرهای طراحی شده قدرت جلب نظر مشتری را داشته باشند.

پس از این مرحله ، سازمان باید اطلاعات مورد نیاز را در اختیار مشتری قراردهد تا او نظرات خود را درمورد محصولات و خدمات ارائه شده مطرح نماید. مشتری باید قدرت انتخاب اطلاعات مورد نیاز خود را از میان عنوان های مختلف داشته باشد.

شرکت (سازمان) باید برای خرید محصولات و خدمات جدید در مشتری انگیزه لازم را ایجاد نماید. برای رسیدن ‌به این هدف می توان از کلیه امکانات رسانه ای موجود در اینترنت بهره جست.

فرآیندهای فوق منجر به خریداری محصول یا سفارش خدمتی از سوی مشتری می‌گردد.(آغاز حرکت!)
زمانی که مشتری تصمیم به خریداری محصول (یا سفارش خدمتی) گرفت باید ارتباط مستقیم میان او و بخش فروش شرکت برقرار شود.

اگر دو مرحله اول با موفقیت پشت سر گذاشته شوند ، مشتری محصول یا خدمتی را که ارائه می دهید خریداری خواهد نمود.

مرحله تحویل کالا (خدمات) نیز اهمیت بسزایی درفرآیند بازاریابی شما دارد (مکانیزم مطمئن برای پرداخت پول توسط خریدار و همچنین تحویل بموقع سفارش به مشتری).

پس از فروش محصول (یا خدمات) نباید فعالیت های بازاریابی قطع گردند. در مرحله خدمات پس از فروش تلاش برای ایجاد ارتباط میان مشتری و فروشنده می‌باشد. جذب مشتری جدید مشکل تر و پرهزینه تر از نگهداری و حفظ مشتریان قبلی می‌باشد. حفظ مشتری نیازمند تلاش بیشتر نیروی انسانی سازمان مربوطه و توانمند نمودن سیستم اطلاع رسانی می‌باشد.

مشتری مهمترین عامل در تبلیغ خدمات و کالای ارائه شده بوده و به همین دلیل باید از خدمات پس از فروش مناسبی بهره مند گردد.

برقراری یک خط ارتباطی فعال شبانه روزی شامل پست الکترونیک و سیستم پاسخگوی زنده بسیار با اهمیت بوده و می‌تواند باعث تشویق مشتری در ارتباط با تبلیغ کالای خریداری شده گردد.

اطلاعاتی که ازطریق ارتباط با مشتری در مرحله خدمات پس از فروش جمع‌ آوری می‌گردند باعث به وجود آمدن مرحله تهیه و تدارک می شود.

فرایند بازاریابی الکترونیک صرفا” بر استفاده از امکانات اینترنت اصرار نورزیده و از همه روش های بازاریابی بهره برداری می‌کند ، اما امکاناتی را دراختیار ما می‌گذارد که بازاریابی سنتی فاقد آن ها می‌باشد. به عنوان نمونه ، روش بازاریابی تک به تک (one to one) و یا ارتباط مستقیم با مشتریان.

در حقیقت بازاریابی سنتی و بازاریابی الکترونیک تکمیل کننده یکدیگر می‌باشند و بازاریابی الکترونیک نمی تواند به طور کامل جایگزین بازاریابی سنتی گردد.

۲-۱۴- مدل های قیمت گذاری در تجارت الکترونیک

بازارهای الکترونیکی معمولاً به معاملات و حراجی های روی شبکه ، مانند بازارهای سهام و حراجی ها از طریق اینترنت ، اشاره دارد؛ اما فضای بازار الکترونیکی به پدیده اقتصادی اشاره دارد که محصولات، واسطه ها و مشتریان به یک طریقی به صورت الکترونیکی با هم تماس و مبادله دارند . فضای بازار الکترونیکی نماد مجازی از بازارهای فیزیکی است. به طور کلی ، فعالیت‌های اقتصادی تحت این فضای الکترونیکی ، اقتصاد الکترونیکی را ارائه می‌کنند . فضای بازار الکترونیکی شامل بخش‌های زیر است :

بازیگران بازار ، یعنی کارخانه‌ها ، بازرگانان ، عمده فروش‌ها ، واسطه ها ، فروشگاه ها و مشتریان کالاها و خدمات فرایندهای تامین ، تولید ، بازاریابی ، رقابت ، توزیع ، مصرف و غیره تفاوت دو بازار فیزیکی و الکترونیکی این است که در فضای بازار الکترونیکی حداقل برخی از ترکیبات یا عناصر ، الکترونیکی ، دیجیتال ، مجازی ، مستقیم و یا از طریق شبکه می‌باشند . برای مثال ، یک بازیگر بازار الکترونیکی دارای پست الکترونیک و یک صفحه Web است . ممکن است یک کالای الکترونیکی ، مانند CDROM در یک فروشگاه فیزیکی عرضه شود . کسی که کالای فیزیکی را در فروشگاه فیزیکی ارائه می‌کند ممکن است اطلاعات تجاری خود را از طریق شبکه به مشتریان برساند و مشتریان از طریق شبکه اینترنت کالاهای مورد اشاره را جستجو کنند ؛ اما تولید ، سفارش ، پرداخت و توزیع به شیوه سنتی انجام گیرد .

بازار الکترونیکی روی شبکه ای بودن تمام این حلقه های فعالیت تأکید دارد. اما اگر یکی از فرآیندهای تجارت یا مصرف ، الکترونیکی باشد قبلاً بخشی از فضای بازار الکترونیکی ایجاد شده است . ‌به این ترتیب اکثر بازیگران تجارت از قبل در فضای بازار الکترونیکی بوده اند .

۲-۱۵- استانداردهای فروش از طریق اینترنت

۱-۶-۴- سوگیری تفسیر

تعداد کوشش‌هایی که آزمودنی جمله و کلمه تهدیدآمیز را مرتبط و جمله و کلمه خنثی را نامرتبط می‌داند، مبین سوگیری تفسیر منفی است. همچنین تعداد کوشش‌هایی که جمله و کلمه خنثی مرتبط و جمله و کلمه تهدیدآمیز نامرتبط ارزیابی می‌شود، مبین سوگیری تفسیر خنثی است.

فصل دوّم

مبانی نظری و پیشینه

۲-۱- مبانی نظری

۲-۱-۱- اختلال اضطراب اجتماعی

امروزه کارکرد جوامع بیش از پیش بر موقعیت‌های اجتماعی و شبکه های ارتباطات بین فردی متکی است تا آنجا که حضور در موقعیت‌های اجتماعی و عملکردی تقریباً اجتناب ناپذیر است. در شرایطی که ارزیابی شدن مؤلفه اساسی چنین موقعیت‌هایی محسوب می‌شود، تجربه نسبی اضطراب معمول و متداول شناخته می‌شود؛ اما در صورتی که فرد در موقعیت‌های اجتماعی یا عملکردی ترسی شدید و مداوم را تجربه کند و این ترس در احساسات و عملکرد وی تداخل ایجاد کند، اختلال اضطراب اجتماعی مطرح می‌شود (سادوک و سادوک، ۲۰۰۷). اختلال اضطراب اجتماعی با دو زیر طبقه تشخیصی معرفی شده است:

۱) اختلال اضطراب اجتماعی منتشر^[۱۰۴]. برای افرادی تشخیص‌گذاری می‌شود که دربرابر بسیاری از موقعیت‌های اجتماعی دچار اضطراب می‌شوند.

۲) اختلال اضطراب اجتماعی خاص^[۱۰۵]. مبین اضطراب فرد در یک موقعیت اجتماعی خاص یا موقعیت‌های محدودی است (هوک^[۱۰۶] و والنتینر^[۱۰۷]، ۲۰۰۲).

همان طور که مشخص است این اختلال از دیگر انواع اضطراب‌ها یا هراس‌ها پیچیده‌تر محسوب می‌شود چرا که حول محور ترس از رویدادهای غیرقابل مشاهده مانند ارزیابی منفی، انتقاد و یا طرد از جانب دیگران شکل گرفته است و از طرفی فرد مضطرب با اجتناب از موقعیت‌های اجتماعی فرصت مقابله مؤثر با اضطراب‌های خود را از دست می‌دهد.

۲-۱-۱-۱- سیر و شیوع اختلال اضطراب اجتماعی

اختلال اضطراب اجتماعی شروع زودهنگامی دارد و اغلب اوایل و میانه دهه دوم زندگی قبل از ۱۸ سالگی بروز می‌یابد (رپی و اسپنس^[۱۰۸]، ۲۰۰۴). شروع اختلال ممکن است تدریجی و یا ناگهانی و به دنبال یک تجربه تنش‌زا و ‌تحقیر کننده باشد. سیر اختلال پیوسته و مداوم است ولی ممکن است شدت آن در بزرگسالی کاهش یابد (کاشدان^[۱۰۹] و هربرت، ۲۰۰۱، به نقل از استوار، ۱۳۸۶). طول مدت اضطراب اجتماعی درمان نشده صرف نظر از اینکه از نوع منتشر یا خاص باشد، حدوداً ۲۰ سال گزارش شده است (ویچن^[۱۱۰]، فیوسیچ^[۱۱۱]، سونتاگ^[۱۱۲]، مولر^[۱۱۳] و لیبوویتز^[۱۱۴]، ۲۰۰۰).

شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در مطالعات مختلف به طور متوسط بین ۱۳-۷ درصد گزارش شده است. این تفاوت در نرخ شیوع احتمالاً به نقش متغیرهای اجتماعی، محیطی و فرهنگی وابسته است. بر پایه تحقیقات صورت گرفته تقریباً ۵۰-۳۰ درصد افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی، معیارهای اضطراب اجتماعی منتشر را نیز دارا می‌باشند (ویچن، استین^[۱۱۵] و کسلر، ۱۹۹۹؛ به نقل از حمیری، ۱۳۸۹).

در ایران میزان شیوع این اختلال در بین افراد ۲۴-۱۸ ساله در حدود یک درصد (۶/۰ درصد در مردان و ۵/۱ درصد در زنان) و برای سنین ۴۰-۲۵ سال درحدود ۹/۰ درصد (۳/۰ درصد در مردان و ۴/۱ درصد در زنان) گزارش شده است (محمدی، غنی زاده و عسگرپور، ۲۰۰۶؛ به نقل از زنجانی، ۱۳۸۶). در جمعیت دانشجویی، بر اساس مطالعه‌ای که سردارآبادی (۱۳۸۵) در جامعه دانشجویان دانشکده روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد انجام داده است، ۷/۶ درصد افراد را دارای اضطراب اجتماعی خیلی زیاد، ۷/۱۱ درصد را دارای اضطراب اجتماعی زیاد، ۹/۱ درصد را دارای اضطراب اجتماعی خفیف و ۸/۸ درصد را بدون اضطراب اجتماعی ارزیابی ‌کرده‌است. به طور کلی در پژوهش طالع‌پسند و نوکانی (۲۰۱۰) میزان شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در ایران ۱/۱۰ درصد گزارش شده است که این آمار بالاتر از تحقیقات مشابه در غرب است (غفاری نژاد، ۱۳۸۷).

۲-۱-۱-۲- سبب شناسی اختلال اضطراب اجتماعی

در تبیین سبب شناسی اختلال اضطراب اجتماعی همچون سایر اختلالات روانشناختی دامنه گسترده‌ای از مدل‌ها متاثر از عوامل و رویکردهای زیستی، محیطی، شناختی و تکاملی مطرح شده است که در ادامه ذکر خواهند شد. لازم به ذکر است که با توجه به اینکه مطالعه حاضر در بافت رویکردهای شناختی قابل تبیین و توضیح است، این رویکرد با تأکید بیشتری مطرح خواهد شد.

۲-۱-۱-۲-۱- عوامل زیستی

۲-۱-۱-۲-۱- ۱- ژنتیک

مطالعات خانوادگی ‌در مورد اختلال اضطراب اجتماعی شیوع بالاتر اختلال را در بستگان درجه اول بیماران نسبت به گروه کنترل بهنجار نشان داده‌اند. این مطالعات با ذکر سه برابر بودن این شیوع، بر نقش ژنتیک در بروز اضطراب اجتماعی تأکید نموده‌اند (لیهی^[۱۱۶] و هول‌اند^[۱۱۷]، ۲۰۰۰؛ به نقل از هافمن و بارلو^[۱۱۸]، ۲۰۰۲).

همچنین فراتحلیل مطالعات دوقلوها، سهم توارث را در اختلال اضطراب اجتماعی ۶۵/۰ درصد تخمین زده است. نرخ توارث برای دوقلوهای یک تخمکی ۴/۲۴ درصد و برای دوقلوهای دو تخمکی ۳/۱۵ درصد گزارش شده است که حاکی از دخالت تقریباً ۳۰ درصدی عوامل وراثتی در بروز اضطراب اجتماعی است (کندلر^[۱۱۹]، نیل^[۱۲۰]، کسلر و ایوز^[۱۲۱]، ۱۹۹۲؛ به نقل از هافمن و بارلو، ۲۰۰۲).

۲-۱-۱-۲-۱-۲- عصب زیست شناختی

ایفای نقش انتقال دهنده‌های عصبی در بروز اضطراب اجتماعی از حیطه‌های تحقیقاتی نوین در تبیین سبب شناسی این اختلال به شمار می‌رود. مطالعات صورت گرفته نشان می‌دهد که اگرچه عملکرد سیستم سروتونین و سیستم دوپامینرژیک افراد مضطرب اجتماعی مشابه افراد سالم است اما اثربخشی مهارکننده‌های مونوآمینواکسیداز (MAOI) در درمان اضطراب اجتماعی موجب شده تا فرضیه دخیل بودن فعالیت سیستم دوپامینرژیک در ایجاد اختلال مطرح شود. علاوه بر این مصرف آنتاگونیست‌های بتاآدرنرژیک مانند پروپرانولول در تخفیف اضطراب، به طرح نظریه آدرنرژیک منجر شده است. نظریه‌ای که بر بالا بودن سطح اپی نفرین در دستگاه عصبی مرکزی و پیرامونی افراد مبتلا به اضطراب اجتماعی در مقایسه با گروه کنترل و یا به حساس بودن بودن این سیستم‌ها نسبت به سطح طبیعی تحریک آدرنرژیک تأکید دارد (هیمبرگ و همکاران، ۱۹۹۹).

۲-۱-۱-۲-۲- عوامل سرشتی

سرشت از متغیرهای پیشایند اضطراب اجتماعی محسوب می‌شود؛ ‌به این معنا که برخی از الگوهای سرشتی مکانیسم‌های عمل مشابهی با اختلال اضطراب اجتماعی دارند که می‌توان آن‌ ها را به عنوان متغیر پیش‌بین بروز اضطراب اجتماعی در نظر گرفت. در ادامه به بازداری رفتاری به عنوان مهم‌ترین متغیر سرشتی مرتبط با اضطراب اجتماعی پرداخته می‌شود.

۲-۱-۱-۲-۲-۱- بازداری رفتاری

بازداری رفتاری الگوهای نسبتاً پایدار پاسخ‌های رفتاری و هیجانی کودک به افراد، مکان‌ها و موقعیت‌های جدید و ناآشنا را مطرح می‌کند. مطابق با این سازه، کودکانی که از نظر رفتاری بازداری شده‌اند، به محرک‌های جدید به شیوه‌ای هراسناک واکنش نشان می‌دهند که هم در رفتار (گریه کردن) و هم در واکنش فیزیولوژیکی (افزایش ضربان قلب) مشهود است.

با گسترش روز افزون جرم کلاهبرداری استفاده کلاهبرداران از وسایل ارتباط جمعی جدید و به پیروی از قانون گذار فرانسه، قانون گذار وقت ایران ضمن «ماده واحده راجع به قانون اصلاح قانون تشکیل دیوان کیفر و بعضی از مواد قانون مجازات عمومی و الحاق چهار ماده به قانون مجازات عمومی مصوب اردیبهشت ماده سال ۱۳۵۵، ضمن اصلاح ماه ۲۳۸ (قانون مجازات عمومی) میزان مجازات کلاهبرداری را به حبس جنحه ای از شش ماه تا سه سال و پرداخت جزای نقدی از ده هزار تا صدهزار ریال افزایش داد. در کنار این ماده عام، برای برخی از انواع خاص کلاهبرداری نیز طبق قوانین متفرقه، مجازات انتخابی پیش‌بینی شده بود، که با توجه به اینکه بسیاری از این قوانین هنوز هم به اعتبار و قوّت خود باقی هستند هنوز جزء سیاست کیفری ایران در این خصوص محسوب می‌شوند. ( میرمحمد صادقی ، ۱۳۸۵، ۴۵) »

پس از پیروزی انقلاب و استقرار جمهوری اسلامی ایران سیاست کیفری ایران در خصوص جرم کلاهبرداری رایانه ای چه از نظر تقنینی و چه از نظر قضایی چندان تغییری نکرد. و مفاد ماده ۲۳۸ قانون مجازات عمومی با اندک تغییرات عبارتی و نیز تغییرات اندک ماهیتی و میزان مجازات (در ماده ۱۱۶ قانون مجازات اسلامی و بخش تعزیزات) که در مرداد سال ۱۳۶۲ به تصویب کمیسیون قضایی مجلس شورای اسلامی رسید، گنجانیده شد. پس از آن به دلیل رشد روز افزون جرم کلاهبرداری و ارتکاب چند فقره کلاهبرداری بزرگ و پر سر و صدا در کشور قانون گذار به فکر تصویب قانون جدیدی در این خصوص بیشتر به منظور تشدید آن پرداخت و بعد از آن قانون «تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری» به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. که به دلیل ایرادات شورای نگهبان در ۱۵/۱/۱۳۶۷ در پایان با اصلاحاتی از تصویب مجمع مصلحت نظام گذشت.

بخش دوم- تعریف جرم کلاهبرداری سنتی

کلاهبرداری واژه ای فارسی از ترکیب دوجزء (کلاه)و(برداری)تشکیل شده است و در زبان فارسی کلاه به چیزی اطلاق می شود که از پوست، پارچه، زربفت و امثال آن می دوزند و بر سر می‌گذارند و پسوند«برداری» مشتق از مصدر برداشتن به مفهوم بلند کردن استو در مجموع داین واژه ها به معنای برداشتن کلاه از سر است اما معنای مجازی به مفهوم ربودن عقل از شخص است وبدن اعتبار کلاه کسی را برداشتن به معنای فردی فریب دادن و مال وی را تصرف کردن یا به قصد عدم پرداخت از او قرض گرفتن است کلاه بر سر کسی گذاشتن نیز به مفهوم گول زدن ، فریفتن، مغرور کردن و بدین طریق مال غیر را تصاحب نمودن است قانون گذار ایران چه در قانون مجازات عمومی سابق و چه در قوانین فعلی تعریفی از جرم کلاهبرداری ارائه نکرده است. ولی در این قوانین مصادیق و شرایط وقوع جرم را مشخص نموده است.

کلاهبرداری – استعمال اسم یا عنوان ساختگی به منظور متقاعد ساختن طرف تأسیسات مجهول و اقتدارات و اعتبارات موهوم و امید وارد کردن به وقایع موهوم یا بیم دادن از امور موهوم تا ‌به این ترتیب مال یا سند یا اوراق بهادار و قولنامه از طرف بگیرند و ضرر به او برسانند مجرم این جرم را کلاهبردار نامند (ماده ۲۳۸ ق.م عمومی) بین صحنه سازی کلاهبرداری و اشتباه مجنی علیه که موجب تسلیم مال یا سند و غیره می شود باید رابطه علیت باشد.( گلدوزیان، ۱۳۸۰، ۷۴)

اما تعریفی که ‌بر اساس ماده (۱) قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری در حال حاضر عنصر قانونی جرم کلاهبرداری را در ایران تشکیل می‌دهد، اشعار می‌دارد:

« هر کس از راه حیله و تقلب مردم را به وجود شرکت ها یا تجارتخانه ها یا کارخانه ها یا مؤسسات موهوم یا به داشتن اموال و اختیارات واهی فریب دهد یا به امور غیرواقع امیدوار نماید یا از حوادث و پیش آمدهای غیر واقع بترساند و یا اسم و یا عنوان مجهول اختیار کند و به یکی از وسایل مذکور و یا وسایل تقلبی دیگر وجوه یا اموال یا اسناد یا حوالجات یا قبوض یا مفاصاً حساب و امثال آن ها را تحصیل کرده و از این راه مال دیگری را ببرد کلاهبردار محسوب و علاوه بر رد اصل مال به صاحبش به حبس از ۱ تا ۷ سال و به پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ ‌کرده‌است محکوم می شود.» با پیروزی انقلاب اسلامی و تبدیل و تغییر قانون مجازات عمومی به قانون مجازات اسلامی ماده ۲۳۸ قانون مجازات عمومی با تغییرات جزئی در متن و مجازات به عنوان ماده ۱۱۶ قانون تعزیرات مصوب سال ۱۳۶۲ جای گرفت سرانجام در سال ۱۳۶۴ نظر به رشد روز افزون بزه کلاهبرداری و وقوع چند فقره کلاهبرداری بزرگ و مهیج در کشور، مقنن تشدید مجازات این جرم را ضروری دانست و نتیجتاً قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء و اختلاس و کلاهبرداری در ۲۸ شهریور ماه سال ۱۳۶۴ در ۸ ماده و ۱۴ تبصره به تصویب رسید.

بخش سوم- ارکان جرم کلاهبرداری سنتی

هر جرم از سه عنصر قانونی، مادی و معنوی تشکیل می شود و برای اینکه از لحاظ قانون، عملی را جرم بدانیم و برای آن مجازاتی مقرر کنیم عمل باید واجد هر سه عنصر با شرایط عنوان شده در قانون باشد. در اینجا عناصر تشکیل دهنده کلاهبرداری سنتی را تشریح می نماییم.

مبحث اول- رکن قانونی

عنصر قانون را نباید به عنوان یک عنصر مجّزا مورد بررسی قرار داد. عنصر قانونی در واقع پرتوی از اصل قانونی بودن جرم و مجازات و زیربنای عناصر مادی و روانی است. به عبارت دیگر، عنصر قانونی هم عرض عناصر مادی و روانی نیست تا در کنار آن ها و همسنگ با آن ها مورد بحث قرار گیرد بلکه هم عنصر مادی و هم عنصر روانی مبتنی بر قانون هستند.( میرمحمد صادقی، ۱۳۸۵، ۵۳)

در هر حال عنصر قانونی جرم عام کلاهبرداری و شروع به آن در حقوق ایران ماده ۱ و دو تبصره «قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری» و عنصر قانونی کلاهبرداری خاص قوانین و مواد متفرقه ای هستند مجال بحث در خصوص آن ها وجود ندارد.

مبحث دوم- رکن مادی

کلاهبرداری از جرایم مرکب است که رکن مادی آن از اجزای متفاوت تشکیل شده است و نظر به اینکه برای تحقق آن، حصول نتیجه مجرمانه لازم است از جمله جرایم مقید است.

برای تحقق جرم کلاهبرداری باید رفتاری در عالم خارج غیبت یا بد اعم از مادی و غیرمادی و این عمل باید از یک انسان سر بزند و بر اساس ماده ۱ ق.ت سه رفتار لازم باشد :

۱- توسل به وسایل متقلبانه که مصادیق آن در ماده ۱ قانون تشدید بیان شد و مانند فریب دادن – امیدوار کردن

۲- استیلاء بر مال غیر از طریق مانورهای متقلبانه به قصد تملک

۳- بردن مالی که این سه رفتار باید متوالی باشند یعنی پشت سر هم و این رفتارها حتماً باید در خارج عینیت یابند.