ج: مرور ادبیات و سوابق مربوطه

حسین رفسنجانی مقدم در مقاله خود در سال ۱۳۸۳ این گونه بیان ‌کرده‌است که شورای نگهبان از جمله نهادهایی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با اختیارات و وظایف مهمی پیش‌بینی شده است.مهم ترین وظایف این شورا بررسی مصوبات مجلس ازحیث عدم مغایرت با شرع و قانون اساسی ، تفسیر قانون اساسی و نظارت بر انتخابات است.قبل از انقلاب نیز مشابه چنین نهادی در متمم قانون اساسی مشروطه پیش‌بینی شده است.

محمد یزدی در ۱۳۶۳ عنوان ‌کرده‌است (که شورای نگهبان که بدون مجلس شورای اسلامی اعتبار قانونی ندارد) به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی به وجود آمده است. نگهداری و حراست از احکام اسلام و همچنین از قانون اساسی مفهوم وسیعی است که مراحل مختلفی دارد و حتی شامل مسائل اجرائی و مراقبت های عملی هم خواهد شد ، بدین جهت در متن قانون اساسی این وظیفه قید شده است که تنها نسبت به مصوبات مجلس شورای اسلامی و مغایرت آن ها با احکام اسلام یا قانون اساسی است.

مرضیه سلیمانی در سال ۱۳۸۹ در مطالعه ای بیان می‌کند که اگر قانون اساسی را به مفهوم تعمیم یافته وکلی آن ، به عنوان بنیان انسجام و استخوان بندی دولت – کشور در نظر بگیریم و کلیه قواعدی را که به صورت قانون یا مقررات یا عرف یا رسم و عادت در ارتباط با دولت و سیاست در جامعه ای وجود داشته باشد، از مقوله قانون اساسی بپنداریم یعنی بیشتر به محتوای قواعد توجه کنیم تا به شکل آن، مفهوم مادی قانون اساسی را بیان کرده ایم.با این تعبیر ، در همه ی جوامع تکامل یافته که مراحل آغازین تحول خود را پشت سر گذارده و به درجه بلوغ و انسجام کشوری رسیده باشد، قانون اساسی به مفهوم مادی آن وجود دارد.

مهرپرور در سال ۱۳۷۲ مطالعه ای که در زمینه بررسی شورای نگهبان و قوانین آن ‌کرده‌است ‌به این نتیجه رسیده است که بر خلاف برخی از کشورها که در صورت درخواست بعضی از مقامات یا شکایت افراد مرجع صالح مربوط (شورای قانون اساسی یا دادگاه دادگستری) وارد رسیدگی می شود و انطباق و یا عدم انطباق عادی را با قانون اساسی اعلام می‌دارد طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی کلیه مصوبات مجلس باید به شورای نگهبان ارسال شود و شورا آن ها را بررسی و نظر خود را اعلام دارد و هیچ مصوبه ای بدون ارسال به شورای نگهبان و اعلام نظر شورا بر عدم مغایرت آن با قانون اساسی و موازین شرع یا گذشتن ده روز از تاریخ وصول مصوبه مجلس و عدم اظهار نظر ، عنوان قانون پیدا نمی کند.و همچنین در سال ۱۳۷۷ در جای دیگر عنوان ‌کرده‌است که قانون اساسی میثاق میان ملت و دولت و بیانگر نهادها و مناسبات سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی جامعه و حقوق و آزادی های اساسی ملت و ترسیم کننده چارچوب نظام حکومتی است.طبیعتاً نظام حکومتی که بر مبنای قانون اساسی پذیرفته شده از سوی ملت تشکیل می شود باید در جهت حفظ و حراست از قانون اساسی و اجرای مقررات آن همت گمارد. قانون اساسی ممکن است از یک سو با تصویب قوانین عادی یا دستورات و مقررات لازم الاجرای دولتی و از سوی دیگر با نقض عملی مقررات آن یا کوتاه در فراهم کردن زمینه‌های اجرایی آن ، مورد تجاوز قرار گیرد.در متن قانون اساسی بسیاری از کشورها ، تمهیداتی در هر دو زمینه مذبور اندیشیده شده و راهکارهایی طراحی شده است.

د: جنبه جدید بودن و نوآوری در تحقیق

با عنایت به اینکه شورای نگهبان صلاحیت های بسیار مهمی در قانون اساسی دارد و ایفای این صلاحیت‌ها در عمل مسائلی را به وجود آورده که یا در زمان تصویب قانون اساسی قابل پیش‌بینی نبوده و یا ابعاد آن بدرستی مشخص نبوده و با عنایت به اینکه نقد و بررسی رویه عملی شورای نگهبان در تفسیر اصول قانون اساسی مخصوصا اصولی که مربوط به صلاحیت‌های این شورا می‌باشد امری کاملا ضروری، لذا جای خالی پژوهش در این زمینه همچنان محسوس است و به همین لحاظ موضوع پیشنهادی قابل تأیید به نظر می‌رسد.

ه-اهداف مشخص تحقیق

۱-اهداف کلی

۱-استخراج خطوط اصلی و قواعد کلی حاکم بر رویه شورای نگهبان در استفاده از صلاحیت‌های خود با مطالعه کلیه نظریات این شورا که به نحوی در دسترس عموم قرار دارد.

۲-معرفی راهکارهای مناسب برای بهبود عملکرد شورای نگهبان و ارتقاء بی‌طرفی و استقلال این شورا در رسیدگی‌های خود و شفاف سازی مواردی که شورا از صلاحیت‌های پیش‌بینی شده در قانون اساسی استفاده می‌کند.

و: سوالات تحقیق

1. 1. آیا رویه عملی شورای نگهبان با اختیارات شورا در قانون اساسی مطابقت دارد؟

1. 1. آیا رویه عملی شورای نگهبان با مجموعه اصول قانون اساسی منطبق است؟

1. آیا رویه عملی شورای نگهبان در ادوار مختلف قانونگذاری یکسان بوده است؟

ز: فرضیه های تحقیق

۱- به نظر می‌رسد رویه عملی شورای نگهبان با اختیارات شورا در قانون اساسی مطابقت دارد.

۲- به نظر می‌رسد رویه عملی شورای نگهبان با مجموعه اصول قانون اساسی منطبق است.

۳- به نظر می‌رسد رویه عملی شورای نگهبان در ادوار مختلف قانونگذاری یکسان بوده است.

ح-تعریف واژه ها و اصطلاحات فنی و تخصصی

قانون اساسی در مفهوم عام: به کلیه قواعد و مقررات عرفی و مدون یا پراکنده ای گفته می شود که مربوط به قدرت و اجرای آن است. ‌بنابرین‏ اصول و موازین حاکم بر روابط سیاسی افراد در ارتباط با دولت و نهادهای سیاسی کشور و شیوه تنظیم آن ها همچنین کیفیت توزیع قدرت میان فرمانروایان و فرمانبران از زمره قواعد قانون اساسی است. با این برداشت هیچ جامعه کشوری یا دولت-کشوری نمی توان یافت که فاقد قانون اساسی باشد.

قانون اساسی در مفهوم خاص:در مفهوم خاص: سند رسمی و مدونی که سازوکارهای زمان بری و نحوه اعمال قدرت و حق‌ها و آزادی‌های شهروندان را تنظیم می‌کند.

نظارت: که وظیفه اصلی شورای نگهبان است، در لغت به معنای عمل ناظر و مقام او، مراقبت در اجرای امور، زیرکی، فراست، نظرکردن و نگریستن و نگرش و از لحاظ حقوقی به شخص یا اشخاصی گویند که عمل یا اعمال نماینده ‌ی شخصی یا اشخاصی را مورد توجه قرارداده و صحت و سقم آن عمل یا اعمال را به مقیاس معینی که معلوم است، می‌سنجند و برای این کار باید اختیارات قانونی داشته باشند (فرهنگ معین-۱۳۳۷)

صلاحیت:عبارت از اختیار قانونی یک مأمور رسمی برای انجام پاره‌ای از امور است؛ مانند صلاحیت دادگاه ها و صلاحیت مأمور دولت در تنظیم سند رسمی.‌بنابرین‏ صلاحیت، توانایی و تکلیفی است که مراجع قضایی در رسیدگی به دعاوی حقوقی یا کیفری به موجب قانون دارند و به نظر می‌رسد صلاحیت دارای دو جنبه حق و تکلیف است، زیرا محاکم قضایی به موجب قانون، حق رسیدگی به تمام دعاوی را دارا می‌باشند و هیچ مرجع دیگری نمی‌تواند صلاحیت را از آن ها سلب کند، چنان که در قانون اساسی آمده است: «صلاحیت قوه قضائیه شامل رسیدگی به تمام دعاویی است که از طرف اشخاص حقیقی یا حکمی، به شمول دولت به حیث مدعی یا مدعی علیه در پیشگاه محکمه مطابق به احکام قانون اقامه شود.»

«هیچ قانونی نمی‌تواند در هیچ حالت، قضیه یا ساحه یی را از دایره صلاحیت قوه قضائیه خارج سازد و به مقام دیگر تفویض کند.» ‌بنابرین‏ محاکم قضایی که به موجب قانون توانایی رسیدگی به جرایم را پیدا کرده‌اند، حق ندارند از توانایی و صلاحیت خود استفاده نکنند. بلکه مکلف و ملزم به اعمال صلاحیت خویش اند. به همین مناسبت در تعریف صلاحیت به دنبال کلمه توانایی، کلمه الزام به کار رفته است.(فراهانی -۱۳۸۴)

به اعتقاد فرانکل^[۲۰] (۲۰۰۶) فقدان معنویت در زندگی یک خلاء وجودی ایجاد می­ کند که باعث به وجود آمدن روان­رنجوری جامعه­زاد و مثلث روان­رنجورانه گسترده ­ای می­ شود که عبارت است از؛ افسردگی، اعتیاد و تجاوز. خداوند در قرآن کریم نیز میفرماید: الَذِینَ آمَننواْ وَلَمْ یَلْبِسُواْ إِیمَانَهُم بِظنلْمٍ أنوْلَئِکَ لَهُمُ الأَمْنن وَهُم مُهْتَدُونَ (انعام/۸۲). در این آیه، امنیت، آرامش، بهداشت روانی و هدایت را از آثار ایمان برمی­شمارد، آری هنگامی که ترس شدید بر جان انسان پنجه می­افکند و خود را تنها احساس می­ کند، تنها عاملی که می ­تواند با این احساس مقابله کند ایمان به خدا است (پورمودت و عارفی، ۱۳۹۲). به نظر می­رسد تعلقات دینی و مذهبی، انسان را به سوی نظام ارزشی یکپارچه و منسجم سوق می­دهد و با ایجاد قدرتی معنوی تحمل سختی­ها را آسان نموده و حمایت اجتماعی و روحانی را نصیب افراد می­سازد (غریبی و قلی زاده، ۱۳۸۵؛ به نقل از پورمودت و عارفی، ۱۳۹۲). کسانی که باورهای مذهبی قوی­تری دارند کمتر به اختلالاتی نظیر افسردگی، استرس و اضطراب مبتلا می­گردند. و بنا به تحقیقات کورشر^[۲۱] (۲۰۱۲) کمتر رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان می­ دهند (علوی و همکاران،۱۳۷۸)، ‌به این نتیجه رسیدند که افراد مسجدی (دیندار درونی) کمتر از غیر مسجدی­ها دست به رفتارهای پرخاشگرانه می­زنند و به اعتقاد مک کوی^[۲۲] ( ۲۰۰۵ ) کسانی که از دین و مذهب جدا می­شوند دچار یک خلاء روحی و عاطفی می‌گردند که برای پر نمودن این خلاء راه­های گوناگونی را تجربه می­نمایند. در این میان رفتارهای مختلفی در انسان وجود دارند که می ­توانند در ارتباط و تاثیرپذیر از قدرت معنوی و دینداری افراد باشند و همان گونه که در بالا اشاره شد پرخاشگری هم جزئی از این رفتارهاست (پورمودت و عارفی، ۱۳۹۲).

فردی که بتواند با الگوی صحیح ، ارتباط سالمی با دیگران برقرارکند و درکنار این ارتباط خصوصیات فردی و اجتماعی مثبت خود را (حسن خلق ، همدردی ، همراهی و….) به مرحله بروز برساند و به دیگران نشان دهد ، یقینا مورد توجه افراد واقع خواهد شد و دردید اکثریت آن ها دارای مقبولبت و محبوبیت خواهد بود .

۱-۴- تعریف نظری و عملیاتی متغیرهای پژوهش

۱-۴-۱- تعریف نظری

هر فردی باید دارای ویژگیهایی باشد تا بتواند این ارتباط سالم و خصوصیات اجتماعی لازم را به ظهور برساند. این ویژگی‌ها و استعدادهای خاص را ، روانشناسان « هوش اجتماعی » نامیده اند (حکم آبادی،۱۳۸۹).

از دید سازمان بهداشت جهانی، بهداشت روان در درون مفهوم کلی بهداشت جای ‌می‌گیرد و بهداشت یعنی توانایی کامل برای ایفای نقش­های اجتماعی، روانی و جسمی. از نظر این کارشناسان، سلامت فکر و روان عبارت است از قابلیت ارتباط موزون و هماهنگ با دیگران، تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادها و تمایلات شخصی به طور منطقی، عادلانه و مناسب (احمدوند، ۱۳۸۲).

دین مشتمل بر یک سلسله اصول و معتقدات است که هر کس باید خودش مستقیماً تحقیق کند و واقعاً تشنه­ی یاد گرفتن و تحقیق در آن ها باشد و مسلماًً اگر کسی خدا را پویا باشد خداوند تعالی او را دستگیری و هدایت خواهد کرد ( مطهری، ۱۳۸۶).

۱-۴-۲- تعریف عملیاتی:

باورهای مذهبی:

تعریف عملیاتی باورهای مذهبی عبارت است از نمره ای که شرکت کنندگان از ‌پاسخ‌گویی‌ به پرسشنامه نگرش سنج مذهبی براهنی کسب نموده اند.

هوش اجتماعی:

تعریف عملیاتی هوش اجتماعی عبارت است از نمره ای که شرکت کنندگان از ‌پاسخ‌گویی‌ به پرسشنامه هوش اجتماعی ترومسو کسب نموده اند.

سلامت روان:

تعریف عملیاتی سلامت روان عبارت است از نمره ای که شرکت کنندگان از ‌پاسخ‌گویی‌ به پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ کسب نموده اند.

۱-۵- متغیرهای پژوهش :

متغیر وابسته یا ملاک سلامت روان است .

متغییر مستقل یا پیش بین باورهای مذهبی و هوش اجتماعی است.

۱-۶- اهداف پژوهش

هدف کلی

پیش‌بینی سلامت روان بر اساس باورهای مذهبی و هوش اجتماعی در دانشجویان

اهداف جزیی

۱٫پیش‌بینی سلامت روان بر اساس باورهای مذهبی در دانشجویان

۲٫پیش‌بینی سلامت روان بر اساس هوش اجتماعی در دانشجویان

۳٫پیش‌بینی سلامت روان بر اساس پردازش اطلاعات اجتماعی در دانشجویان

۴٫پیش‌بینی سلامت روان بر اساس آگاهی اجتماعی در دانشجویان

۵٫پیش‌بینی سلامت روان بر اساس مهارت های اجتماعی در دانشجویان

۱-۷- فرضیات پژوهش

فرضیه اصلی

به نظر می‌رسد رابطه ای بین سلامت روان با باورهای مذهبی و هوش اجتماعی در دانشجویان وجود دارد.

فرضیه های فرعی

به نظر می‌رسد رابطه ای بین باورهای مذهبی و سلامت روان دانشجویان وجود دارد.

به نظر می‌رسد رابطه ای بین هوش اجتماعی و سلامت روان دانشجویان وجود دارد.

به نظر می‌رسد ارتباطی بین پردازش اطلاعات اجتماعی و سلامت روان دانشجویان وجود دارد.

به نظر می‌رسد ارتباطی بین آگاهی اجتماعی و سلامت روان دانشجویان وجود دارد.

به نظر می‌رسد ارتباطی بین مهارت های اجتماعی و سلامت روان دانشجویان وجود دارد.

فصل دوم

ادبیات ‌و پیشینه پژوهش

۲-۱- مقدمه

سوالاتی که در جامعه در خصوص سلامت روان مطرح می شود عمدتاًً به مناسبات دین و روان و هوش برمی گردد بسیاری از روان شناسان به طور سلبی یا ایجابی ‌به این سوالات پاسخ می‌دهند وعده ای روانشناسی را مقوله علوم تجربی و آزمایشی می دانند که از فلسفه جدا شده و مسیری را که علوم تجربی طی ‌کرده‌است می پیماید و برای آزمون فرضیه هایش از روش های آزمایشگاهی استفاده می‌کند.

این فصل از دو بخش تشکیل شده است. در بخش اول ادبیات و مستندات ‌در مورد متغیرهای تحقیق آورده شده، و در بخش دوم به تحقیقات انجام شده در خارج و داخل کشور پرداخته ‌شده است.

• 1. ادبیات پژوهش

واژه­ مذهب

مذهب در لغت به معنای کیش، طریقت و مسئولیتی است که معطوف به امر مقدس در دو بعد دین­آشنایی و دین­باوری می­ شود. نگرش دینی، نگرش به امور ماورایی است که به موجب آن مشکلات روحی حل گشته و احراز و تقویت آن موجب یگانگی، ثبات، استمرار و پایداری فرد در جامعه می­ شود (آرون، ۱۹۸۹؛ به نقل از ضیایی، ۱۳۹۲).

مجموعه دین از دو بخش تشکیل شده است:

۱٫آموزه ها و گزاره های اعتقادی (هست ها /اصول)

۲٫دستورهای عملی ، اخلاقی وارزشی که بر پایه آموزه های اعتقادی استوار شده اند.(بایدها/ فروع)

اصطلاح درمانی “شناختی ـ رفتاری”، نخستین بار در ادبیات علمی میانه دهه ۱۹۷۰ به کار رفت و نتایج نخستین آزمایشات کنترل شده درمانی در انتهای این دهه به چاپ رسید. در زمان نسبتاً کوتاه پس از آن، درمان شناختی ـ رفتاری به یک روان‌درمانی پیشرو در اکثر کشورهای غربی تبدیل شد. مبانی تجربی رویکردهای به مسائل روانی، به ابتدای قرن حاضر بر می‌گردد. از زمان کارهای” بک” درباره افسردگی، شناخت درمانی در درمان بسیاری از مشکلات بیماری‌های روانی به کار رفته است و در نهایت، شناخت درمانی و رفتار درمانی با هم تلفیق شدند تا درمان شناختی- رفتاری پدیدار شد. احتمالاً در فرایند برنامه ریزی برای درمان اختلال‌های افسردگی بود که رویکرد شناختی- رفتاری اکثر درمانگران را به خود جلب کرد. البته درمان شناختی- رفتاری کاربرد‌های بس وسیعتری دارد و بسیاری از آن‌ ها به مواردی مربوط می‌شود که با بهره گرفتن از سایر روش‌ها می‌توان آن‌ ها را به سادگی و به طور مؤثری درمان کرد. این موارد عبارتند از: اختلال‌های اضطرابی و وسواسی، اختلال‌های خورد وخوراک، برخی از مسائل جنسی از ناتوانی‌ها در بیماری روانی مزمن و نیز مسائل زناشویی و جنسی (قاسم‌زاده، ۱۳۷۰).

نظریه های درمان شناختی ـ رفتاری

۱- نظریه روان‌درمانی ـ شناختی بک

آرون بک از از پایه گذاران روش شناخت درمانی است که با بهره گرفتن از روش شناختی- رفتاری توانسته است از بیمارانی را که به دلیل تفکر نابهنجار به افسردگی مبتلا شده‌اند درمان کند. به نظر بک (۱۹۹۳)، اختلال در کنش فکری افراد سبب می‌شود که واکنش‌های عاطفی و رفتاری از خود نشان دهند. به نظر او بیماران افسرده طرز فکر و باورهای منفی نسبت به خودشان، دنیا و آینده هستند. آن‌ ها غالباً احساس می‌کنند کسی در جهان حامی آن‌ ها نبوده، بی‌انصافی و بی‌عدالتی قانون زندگی است و امیدی برای بهبودی در آینده ندارند.

۲- نظریه عقلانی ـ عاطفی^[۲۶۷] الیس

شناخت درمانی جدید از اواسط دهه ۱۹۵۰ میلادی با پیدایش نظریه و روش درمانی استدلالی ـ عاطفی (RET) آلبرت الیس آغاز شد. به نظر او رفتارهای غیر عادی بر اساس تصویری است که انسان‌ها از دنیای اطراف خود می‌سازند و فرضیه‌هایی که درباره آن ارائه می‌دهند. الیس سعی دارد با تغییر در نحوه تفکر و استدلال انسان، تحولاتی در او ایجاد کند. درمانگر می‌تواند به منظور رسیدن به هدف بازسازی مجدد و واقع بینانه‌تر وقایع از سوی بیماران، بحث‌ها و گفتگوهایی را مطرح سازد تا بیماران به غیر مستدل بودن باورها و عقایدش پی ببرند. افزون بر این‌که؛ درمانگر به بیمار کمک می‌کند تا به تحلیل منطقی مشکلاتش دست یابد. او سعی می‌کند به بیمار بیاموزد چگونه گفتگو‌های درونی شخص با خود را اصلاح کند و تغییر دهد. به بیمار یاد داده می‌شود که زمانی که از بروز مشکلات ناراحت می‌شود، کمی مکث کند و از خود بپرسد ‌در مورد آن وقایع و مشکلات حاصل از آن با خود چه نوع مکالمه و بحثی دارد و کدام جنبه از این استدلال درونی غیر واقعی و مسئله زا است (شاملو،۱۳۸۳).

آلبرت الیس بر اساس دیدگاه پدیداری- انسان‌گرایی^[۲۶۸] روش درمانی خود را آغاز کرد. او بر این باور است که تمام رفتارها، چه بهنجار، توسط شرایط ایجاد نمی‌شود. بلکه بر اساس چگونگی تفسیر و تعبیر شخص از آن شرایط به وجود می‌آیند. رویکرد الیس که به روش ABC معروف است، بر این اساس بنا شده که چگونه وقایع یا شرایط ‌تحریک کننده (A^[269]) تحت تأثیر باورهای ما (B^[270]) قرار گرفته و در نتیجه این باورها واکنش‌های عاطفی و یا عواقب رفتاری (^[۲۷۱]C)ایجاد می‌شود. هدف اساسی روش درمانی الیس رو به رو کردن فرد با تفکرات غیر منطقی است. تفکراتی که اگر فرد اشتغال ذهنی مستمر ‌در مورد آن‌ ها پیدا کند، منجر به نابهنجاری‌های عاطفی به ویژه افسردگی و اضطراب در او می‌شود. الیس می‌کوشد به فرد ناسالم بیاموزد که چگونه با بهره گرفتن از منطق ساده و معمولی و واقع‌گرایانه می‌تواند به رفع مشکلات عاطفی اهتمام ورزد (شفیع آبادی، ۱۳۶۸).

الگوهای رایج درمان اختلال هراس

۱- حساسیت‌زدایی تدریجی (منظم)

روش حساسیت‌زدایی تدریجی^[۲۷۲] (منظم) اولین بار به وسیله ولپی (۱۹۹۰) برای درمان هراس‌ها ابداع شد. این روش مبتنی بر اصول شرطی‌سازی تقابلی^[۲۷۳] است، طبق این اصول پاسخ‌هایی که با ترس مغایر یا ناهمساز است شناسایی می‌شوند و بعد از درمانجو خواسته می‌شود تا در موقعیت‌هایی که ترس تولید می‌کنند این پاسخ‌های مغایر با ترس را از خود بروز دهد. شرطی‌سازی تقابلی فرآیندی است که در آن پاسخ شرطی با پاسخ‌های دیگر که با آن ناهمساز یا مغایر است جانشین می‌شود و این سبب می‌شود که پاسخ شرطی(که نامطلوب است و هدف تغییر رفتار واقع شده است) در حضور محرک شرطی (که محرک مولد پاسخ نامطلوب است) داده نشود. ‌بنابرین‏، هدف روش‌های مبتنی بر شرطی‌سازی تقابلی این است که راه شرطی کردن رفتاری که مغایر با رفتار نامطلوب است، رفتار نامطلوب کاهش یابد یا بازداری شود. در واقع جریان شرطی‌شدن تقابلی بر این اصل استوار است که اگر در مقابل پاسخ شرطی، پاسخ شرطی دیگری تقویت شود، خاموشی سریع‌تر اتفاق می‌افتد، یعنی اگر پاسخ تازه‌ای به محرک شرطی، شرطی شود، پاسخ شرطی قبلی خاموش خواهد شد (سیف، ۱۳۷۵).

در واقع، ولپی معتقد بود که یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کاهش ترس رفتار مرضی این است که دوباره حیوان ترسیده را به طور مرحله‌بندی‌شده و تدریجی در معرض محرک شرطی ترس‌آور قرار داد، در حالی که در فواصل رویارویی به حیوان خوراک داده شود که این بازداری از ترس را در پی دارد. این آزمایش‌ها احساس حساسیت‌زدایی منظم را فراهم نمود که به نوبه خود پایه‌ای برای تمام روش‌های عملی نوین (که بر پایه رفتار مبتنی است) در زمینه کاهش ترس شد. پس از آزمایش‌های بینش و آزمایش و خطا، ولپی با ایجاد دو تغییر در روش حساسیت‌زدایی منظم، گذر موفقیت آمیزی را از آزمایشگاه با شرایط بالینی انجام داد. به دلایل عملی، رویارویی‌های مستقیم با محرک ترس‌آور جای خود را به رویارویی‌های تصور ذهنی داد و آرامش (به عنوان وسیله‌ای برای بازداری ترس) جای خوراک نشست. ولپی بر اساس یافته‌هایش، نظریه بازداری تقابلی را فرمول‌بندی نمود که بر طبق آن تمام یا بخش اعظم بهبود درمانی (دست کم در اختلال‌های اضطرابی) با تکرار بازداری تقابلی دو جانبه^[۲۷۴]‌ ترس به وسیله اعمال یک پاسخ ناهمخوان‌ (نظیر آزمایش) قابل حصول است. در آزمایش‌های حیوانی، تغذیه حیوانات گرسنه با بروز ترس ناهمخوان بود، پاسخ غذایی ترس را بازداری می‌کرد. تکرار چنین بازداری دو جانبه‌ای به ایجاد بازداری دایمی ترس (به اصطلاح بازداری شرطی‌شده^[۲۷۵]) منجر خواهد شد. ولپی در درمان بیمارانش را به عنوان بازدارنده اصلی ترس جایگزین خوراندن خوراک کرد، اما دقیقاً‌ اعلام نمود که هر نوع بازدارنده ترس می‌تواند چنین اثری داشته باشد (کاویانی، ۱۳۸۰).

۲-۱) صید عبارت است از کشتن یا گرفتن آبزیان قابل صید به هر کیفیت و وسیله و طریق یا تیراندازی به آن ها .

۳-۱) حیوانات حمایت شده جانوران وحشی هستند که در شرف تکثیر یا در معرض خطر و یا نادر و نافع باشند .

۴-۱) جانوران زیانکار جانوران وحشی هستند که به مزارع و باغات و سایر حیوانات زیان و آسیب می‌رسانند .

۵-۱) وسیله صید : ‌در مورد وسیله صید و ذبح نیز دستورهایی هم چون برنده بودن وسیله (برای آزار ندیدن حیوان) ، نهی از قطع و بریدن و مثله کردن اندامی از حیوان قبل از ذبح ، متناسب بودن وسیله صید با شکار و… دیده می‌شود . از جمله اینکه ذبح کردن باید با وسیله آهنی تیز باشد و گرنه جایز نیست مگر در هنگام ضرورت که آن هم باید سعی شود وسیله حتی الامکان تیز و برنده باشد .^[۶۲]

۲٫ قوانین موجود در ایران :

۲-۱) قانون شکار و صید مصوب ۱۶ خرداد ۱۳۴۶ که مقررات زیادی در زمینه رعایت حقوق حیوانات در بردارد .

۲-۲) قانون حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی مصوب ۱۴ شهریور ۱۳۷۴٫

۲-۳) مقرراتی در زمینه صید آبزیان، تکثیر و پرورش، جرایم و مجازات‌های مربوط به صید مصوبه ی شماره ۱۴۰ مورخ ۶/۷/۷۴ شورای عالی حفاظت محیط زیست .

۲-۴) قانون مجازات اسلامی مصوب ۷ آذر۱۳۷۰ .

۲-۵) کنوانسیون‌های سـازمان حفاظت محیط زیست در زمینـه حمایت از حیوانات و گیاهان .

در خصوص قوانین و مقررات فوق در فصول بعدی به تفصیل بحث خواهد شد .

۳٫ تطبیق با قانون امریکا :

قانون شکار و تله گذاری در حقوق ایالات متحده ی آمریکا ایالت ایلینویز مصوب ۲۰۱۰ ^[۶۳]

• شکار نزدیک آتش :

شکار در کنار یا نزدیک هر جسم قابل اشتعالی چون زغال ها و ‌علف‌زار ها و درختان غیر قانونی خواهد بود.

• در استفاده از اسلحه ی شکاری باید توجه کرد که :

‌در مورد حیواناتی که مورد حمایت قانون‌گذار قرار گرفته باشند ، استفاده از اسلحه های که بزرگتر از سایز ۱۰ هستند ، ممنوع خواهد بود . همچنین شلیک با سلاحی که طول لوله ی آن کمتر از ۱۸ اینچ باشد ممنوع گردیده است .

چنانچه از متن قانون مشخص می‌گردد ، قانون‌گذار امریکایی شکار را در کنار مواد اشتعال زا ممنوع دانسته تا بدین وسیله از بروز خطرات احتمالی در اثر تیرانداری به سوی این مواد جلوگیری کند و درصدد پیشگیری از خسارات وسیع برآید . همچنین با ممنوع اعلام نمودن شکار نزدیک به آتش راه فرار را برای حیوانات در موقع تیراندازی و شکار باز گذاشته است تا حیوانات برای فرار درگیر با آتش نشده و از آسیب های محتمل در این باب در امان بمانند .

نیز در باب تیراندازی اجرای مقررات اعلامی در این قانون سبب می‌گردد تا برای شکار ، اشخاص به هر وسیله ای روی نیاورده و از سلاحی که مناسبت امر شکار را ندارد پرهیز گردد . به عبارت دیگر استفاده از اسلحه با سایز بالای ۱۰ سبب می‌گردد تا حیوان در برابر بمب به جای سلاح قرار بگیرد و این در کنار این مطلب قرار دارد که استفاده از اسلحه ی مذکور موجب ایجاد خرابی در طبیعت شده و با مبنای شکار سازگاری ندارد .

همچنین استفاده از وسایل شکاری که دارای لوله های کوتاه باشند سبب می‌گردد تا حیوانات در برابر کلت های کمری قرار بگیرند که به هیچ وجه سلاح مناسبی برای شکار محسوب نمی شود و به جای شکار ، حیوان را نابود می‌کند و درد و رنج بسیاری بر او تحمیل می‌کند .

مبحث سوم : حقوق حیوانات در حفظ و نگاهداری

همان‌ طور که حیوانات چه اهلی و چه تحت عنوان حیات وحش منافعی برای انسان دارند و در زندگی بشر و چرخه زیستی وی نقش ایفا می‌کنند ما انسان ها نیز وظایفی در قبال آنان بر عهده داریم و لااقل در راستای منافع خود نیز باید حداقل استاندارد رفتاری با حیوانات را رعایت نماییم .

این حقوق شامل حق برخورداری از محیط مناسب جهت نگهداری ، در صورت نگهداری از حیوان و یا عدم تخریب زیستگاه های طبیعی برخی حیوانات و هم چنین حق تغذیه مناسب و سایر امکانات می‌باشد .

گفتار اول : حق بهره مندی حیوان از محیط مناسب

حق بهره مندی از محیط مناسب با امکانات بهداشتی و رفاهی مرتبط با حیوان برای حیوانات اهلی و خانگی و حق پایداری محیط و زیستگاه حیات وحش از حقوق اولیه حیوانات به شمار می رود .

۱٫ برپایه ادبیات دینی ، اهل شرع این حکم را بدیهی می دانند که جایز نیست انسان حیوانی را به گونه ای رها سازد که از تشنگی یا گرسنگی و یا از هر گونه فشار و آزار و اذیتی تلف شود . بلکه باید به اندازه کافی آب و غذا در اختیار او قرار دهد و از گرما و سرمای کشنده حفظش کند . به همان سان که نباید او را در معرض آزار و اذیت حیوانات دیگر قرار دهد و در این حکم میان انواع حیوانات تفاوتی نیست .^[۶۴]

۲٫ ‌در مورد حفاظت از زیستگاه های طبیعی هم این حکم جاری است و هیچکس حق ندارد صدمه ای به محل زندگی حیوانات وارد سازد . قوانین داخلی همان‌ طور که گذشت در این باره صریح و واضح است .

۳٫ باید توجه داشت که نفقه حیوانات اندازه معینی ندارد و آن چه واجب است برآوردن نیازهای خوردنی و نوشیدنی و تهیه محل سکونت مناسب برای حیوان است که با توجه به زمان و مکان و نوع حیوان فرق می‌کند . البته صاحب حیوان می‌تواند او را رها سازد تا حیوان با چرا به زندگی خود ادامه دهد . در این فرض ، اگر حیوان بتواند با چرا نیازهای خود را برآورد ، مشکلی در کار نیست و اگر نتواند ، مالک حیوان باید علوفه او را تأمین کند . اگر مالک از تأمین نیازهای حیوان سرباز زند و نیز او را رها نسازد که در صحرا بچرد ، در صورتی که حیوان حلال گوشت باشد ، باید او را ذبح کند ، در غیر این صورت ، یا باید او را بفروشد و یا نیازهای او را تأمین کند .

۴٫ اگر مالک حیوان نتواند یکی از امور یاد شده را انجام دهد درجامعه اسلامی حاکم به نیابت از او آن چه را مصلحت بداند انجام می‌دهد ؛ بدین سان که اگر تهیه خوراک حیوان از مال او مستقیماً امکان داشته باشد (مثلاً مالک دام ، علوفه داشته باشد) ، نیاز حیوان را از مال او برآورده می‌کند و در غیر این صورت از طریق فروش اموال او ، علوفه دام را تهیه می‌کند ، و اگر مالک حیوان ، مالی نداشته یا فروش حیوان بیشتر به منفعت او باشد ، حیوان را می فروشد ، و اگر اجاره آن بیشتر به نفع مالک باشد آن را اجاره می‌دهد ، و خلاصه حاکم شرع در این مسأله باید مراعات مصلحت مالک را بکند .^[۶۵]

۵٫ اگر حیوان حلال گوشت نبوده و فروختن آن ممکن نباشد با این حال از آن روی که برخی از اجزای آن مانند پوست و پشم قابل استفاده و عرضه به بازار است و تذکیه ( ذبح شرعی ) آن امکان داشته باشد ، در اینکه آیا باید مالک را بر تهیه خوراک و نیازهای دیگر حیوان مجبور ساخت یا تذکیه آن نیز جایز است ، میان فقهای بزرگ شیعه اختلاف نظر است

شیخ طوسی ذبح آن را جایز نمی داند . لیکن به نظر می‌رسد تذکیه آن جایز باشد. اگر یکی از لوازم زندگی حیوان مانند علوفه و … در اختیار شخص دیگری باشد باید از او خریداری شود [ و اگر وی نیاز اضطراری بدان نداشته باشد ، فروختن بر او واجب است] .

علامه حلی در کتاب ” قواعد الاحکام” نوشته است : اگر خوراک و یا دیگر نیازهای حیوان فقط در دست یک نفر باشد برای ادامه زندگی حیوان می توان آن را با زور و غاصبانه از او گرفت و نیازهای حیوان را فراهم آورد .

از این رو برترین ویژگی زندگی منتظران مهدی در غیبت صبرانه و پای فشردن در صراط تحقق جامعه و دولت آینه حق گریبان قران کریم پس از سوگند به عصر – که سصداق باند ان حضرت مهدی – علیه السلام در عصر دادگستری است – ایمان و عمل صالح و تواصی سفارش متقابل مؤمنان صالح به حق و صبرانه موجب فلاح و رستگاری نهایی معرفی می‌کند. و سهل انگاری دستی و انجام وظیفه های انسانی و اسلامی رایانه زیانکاری

۶- انتظار فرج

وظیفه بزرگ شیعه و در عصر غیبت کبری همانا انتظارگشایش وج می‌باشد امام علی بن ابیطالب علیه السلام در این بالا چنین فرمود.

( انتظردا و الفرج و لا تیا سوا من روح الله فان احب الا عمال ای الله عزوجل انتظار الفرج)

چشم به راه گشایش باشید و هرگز از لطف الهی نومید نشوید بی گمان برترین کارها نزد خدا امنتظار تشایش است.

شیعه علوی از غم ناگواری و دشواری هایی که تاریخ سرخ اش از آن آکنده است هماره شیعه امید را در جان و خانواده و جامعه اش روشن و فروزان نگاه داشته است و نسلی از پی نسلی در میان آتش وخون دربیم موج تکلیف انتظار را آموخته است. اگر نیک بنگریم از برکت انتظار شیعیان علوی، روح تعهد و مسولیت گرایی و حماسه آفرینی در میان اهل قبله بلکه ملت های ستمدیده و غیر مسلمان زنده گشته و آنان را به جنبش و دفاع از حقوقی انسانی و اجتماعی گزا خوانده است.

طول عمر امام زمان

موضوع طول عمر امام زمان (ع) نیز یکی دیگر از مسائل مهم و جالبی است که باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد و عدهای تصور می‌کنند موضوع عمر طولانی امام زمان مشکلترین مسائل مربوط به آن حضرت می‌باشد وحتی تا چندی پیش انرا یکی از موشوعات لاینحل می‌دانستند و می پنداشتند سوالی است که بدن پاسخ می ماند در صورتی که اتفاقا امروز با پیشرفت علم و در دسترس داشتن منابع و مدارک پر ارزش علی و تاریخی این موضوع جزءمسائل حل شده است و باید آن را یک حربه زنگ زده دانست .

امکان طول عمر از نظر عقل

باید از کسانی که درباره عمرهای طولانی اشکال می‌کنند و در وجود طویل العمر تردید نمایند پرسید مگر از نظر عقلی عمر طولانی محال است مگر عقل حدود مرزی عمر تعیین ‌کرده‌است از نظر عقلی چه اشکالی دارد که با وجود شرایط و برطرف ساختن موانع شخصی عمر طولانی کند ؟ کی گفته است عمر انسان و هر جاندار دیگری بغلان حد معین که رسید حتما خواهد مرد و پیش از آن زنده نمی ماند ؟ لازم به ذکر نیست که پاسخ این سوالات منفی است و طول عمر از نظر عقلی امری ممکن است زیرا از نظر عقل چنانچه ما بتوانیم عوامل و عللی که موچب پیری و مرگ آدمی است از میان ببریم ، را ه برای طول عمر طولانی و درقرنهای متمادی بارز است و اگر تا کنون نتوانستند این عوامل و علل را از میان ببرند دلیل نیست که ما عمرهای طولانی افرادی که تاریخ و قول آن را ثبت ‌کرده‌است انکار کنیم این مطلب از همان از همان روزگار که هنوز امام زمان بیش از صد سال نداشته است مورد اعتراض مخالفان شیعه بوده و دانشمندان ما به ادله عقلی و نقلی به آن ها پاسخ داده‌اند

دانشمند گرانقدیر شیعه شیخ صدوق افزون از ده قرن پیش در (کماالدین ) و نیز شیخ طوسی در کتاب «غیبت )) راجع ‌به این موضوع بحث طولانی نموده و ازجمله شیخ طوسی می‌گوید : مخالفان ما می‌گوید امتداد زمان و زیادی سن موجب پیری و نقص بدن آدمی می شود ولی این صحیح نیست و همیشه چنین نمی باشد . آری معمول این است که امتداد زمان و زیادی سن عامل پیری و نقض آدمی باشد محلی خداوند این قدرت را هم دارد که (روی مصالحی ) این وضع را تغییر دهد چون این مطلب روشن شد می گوییم عمرهای طولانی امان پذیر است و از نظر عقلی محال نمی باشد . ما قبلا جماعتی را نام بریم (در کتاب غیبت ) که با عمر طولانی و زیادی سنشان تغییر نکردند ……

دانشمندی عالیقدر دیگر ما سید مرتضی استاد شیخ طوسی در کتاب «غرردر)۹بحث جامعی در همین زمینه دارد و از جمله می نویسد پیری زیادی سن و نقض بنیه که به واسطه طول زمان روی می‌دهد چیزی نیست که حتی باید پدید آید طولعمر امری ممکن است و محال نمی باشد . کسی که آن را محال می‌داند معتقد است که استمرار حیات شخص زنده فباید از طبیعت و نیروی خودروی باشد و ‌بنابرین‏ محال است که دوام داشته باشد ، ولی به نظر ما اگر اینان آن را نسبت به خدایی می دانند که دست تصرف وی در همه امور باز است دیگر آن را محال نمی دانستند . ‌بنابرین‏ محال است که دوام داشته باشد ، ولی به نظر می‌رسد ما اگر اینان امتدا آن را نسبت به خدائی می‌دادند که دست تصرف وی در همه امور باز است . دیگر ان را محال نمی دانستند . ‌بنابرین‏ اشکال طول عمر از نظر عقلی کاملًا بی اساس است و پایه استواری ندارد .

بخش پنجم

انتظار فرج

انتظار ویرانگر

برداشت قشری از مردم از مهدویت و قیام و انقلاب مهدی موعود این است که صرفا ماهیت انفجاری دارد، فقط و فقط از گسترش و اشاعه و رواج ظلما و ‌تبعیض‌ها و ‌اختناق‌ها و حق کشیها و ‌تباهی‌ها ناشی می شود، نوعی سامان یافتن است که معلول پریشان شدن است.

آن گاه که صلاح به نقطه صفر برسد، حق و حقیقت هیچ طرفداری نداشته باشد، باطل، یکه تاز میدان گردد، جز نیروی باطل نیروئی حکومت نکند، فرد صالحی در جهان یافت نشود، این انفجار رخ می‌دهد و دست غیب برای نجات حقیقت- نه اهل حقیقت زیرا حقیقت طرفداری ندارد- از آستین بیرون می‌آید علیهذا هر اصلاحی محکوم است، زیرا هر اصلاحی یک نقطه روشن است. تا در صنحه اجتماع نقطه روشنی هست دست غیب ظاهر نمی شود؛ بر عکس، هر گناه و هر فساد و هر ظلم و هر تبعیضی و هر حقکشی، هر پلیدیی به حکم این که مقدمه صلاح کلی است و انفجار را قریب الوقوع می‌کند رواست زیرا«الغایات تبرر المبادی» هدفها وسیله های نامشروع را مشروع می‌کنند. پس بهترین کمک به تسریع در ظهور و بهترین شکل انتظار، ترویج و اشاعه فساد است.

اینجا است که گناه هم فال است و هم تماشا، هم لذت و هم ‌کام‌ جویی وهم کمک به انقلاب مقدس نهایی. اینجا است که این شعر مصداق واقعی خود را می‌یابد:

در دل دوست به هر حیله رهی باید کرد

طاعت از دست نیاید گنهی باید کرد

این گروه تبعا به مصلحان و مجاهدان و آماران به معروف و ناهیان از منکر با نوعی بغض و عداوت می نگرند، زیرا آنان را از تأخیر اندازان ظهور و قیام مهدی موعود(عج) می شمارند. بر عکس، اگر خود هم اهل گناه نباشند در عمق ضمیر و اندیشه با نوعی رضایت به گناهکاران و عاملان فساد می نگرند زیرا اینان مقدمات ظهور را فراهم می نمایند.

شبه دیالکتیکی

این نوع از برداشت از آن جهت با اصلاحات مخالف است و فسادها و ‌تباهی‌ها را به عنوان مقدمه یک انفجار مقدس، موجه و مطلوب می شمارند باید«شبه دیالکتیکی» خوانده شود. با این تفاوت در تفکر دیالکتیکی، با اصلاحات از آن جهت مخالفت می شود و تشدید نابه‌سامانیها از آن جهت اجازه داده می شود که شکاف وسیع تر شود و مبارزه پیگیرتر و داغ تر گردد، ولی این تفکر عامیانه فاقد این مزیت است، فقط به فساد و تباهی فتوی می‌دهد که خود به خود منجر به نتیجه مطلوب بشود.