۲-۲-۱- گردشگر
معادل واژه انگلیسی توریست می‌باشد و منظور از آن هر فردی است که فعالیت گردشگری انجام میدهد (کاظمی، ۱۴:۱۳۹۰). در لغتنامهها، گردشگر را فردی معرفی می‌کنند که اقدام به مسافرت به شکل تور می نماید مسافرتی که معمولاً برای فعالیتهای حرفهای، تفریحی، تحصیل انجام می شود و نقطه آغاز و پایان آن یکی و معمولاً خانه فرد است (ضیائی،۳:۱۳۸۹).
۲-۲-۲- مفهوم واژه توریسم
گردشگری معادل فارسی و کاملاً دقیق واژه Tourism در زبانهای انگلیسی، فرانسه و آلمانی است که به صورت مصطلح در زبان فارسی به صورت جهانگردی ترجمه شده است. ریشه این واژه از اصطلاح Tornus یونانی و لاتین گرفته شده که یکی از معانی آن گردش کردن و یا گشتن است و با پسوند Ism یا گری به صورت اسم مصدر Tourism یا گردشگری در آمده است.
۲-۲-۳- تفریح در جنگل[۱]
جنگلها مکانهای عمدهای برای تفریح گردشگران پویا و فعال میباشند مخصوصاً برای چادر زنان و بوته و شاخ و برگ پیماها.
تفریح در جنگل می تواند آهسته و کوتاه قدم بر داشتن و مسیر طولانی راه پیمودن (کوچ نشینی) باشد و یا میتوان ماهیگیری و قایقرانی در جایی که آب وجود دارد را شامل شود و همچنین جنگلها مکانهایی برای گردشگری طبیعت، گردشگری ماجراجویانه و طبیعت گردی هستند. در جایی که جنگلها از اهمیت ویژهای برخوردار هستند ممکن است از آنها به عنوان پارک ملی حفاظت شود.
۲-۲-۴- گردشگری طبیعتگرا[۲]
این لغت اغلب مترادف لغت اکوتوریسم به کار میرود. که افزایش آگاهی در مورد محیط و قابلیت دسترسی به نواحی دور دست باعث رشد سریع این نوع گردشگری شده است که عموماً سفر و بازدید از طبیعت همراه با تلاش برای محفاظت از آن را شامل میگردد. که بازدید از جنگلهای انبوه مناطق استوایی، بازدید از زیستگاههای پستانداران و … از این جمله میباشند.
۲-۲-۵- نوآوری[۳]
در رابطه با گردشگری چهار نوع نوآوری را میتوان شناسایی کرد.
۲-۲-۵-۱- نوآوریهای محصول
کالاهایی که هر یک کاملاً جدید و یا در زمینه های جدید هستند منتج می شود.
۲-۲-۵-۲- نوآوریهای فرایند
که توسعه و بهره برداری از تکنولوژی یا نظریه های فنی جدید در فرایندهای جدید تجاری را در بر می‌گیرد.
۲-۲-۵-۳- نوآوریهای مدیریت
که چهارچوبها را بر اساس عملکرد سازمان یافته قبلی اصلاح و بهبود میبخشد.
۲-۲-۵-۴- نوآوریهای قانونی
که رابطه خارجی و ظاهری بین مصرف کننده و دیگر اعضای زنجیرهای را بالا میبرد.
۲-۲-۶- سفراختیاری[۴]
که تمامی انواع گردشگری غیر اجباری را شامل می شود که معمولاً پس از انجام سفرهای اجباری که مربوط به مسئولیتهای اجتماعی و سازمانی مانندکار یا خانواده است، صورت می‌گیرد. این نوع سفرها به علت اینکه زمان فراغت را شامل میشوند دلپذیر و لذت بخش هستند. این نوع سفر از طریق مطالعات بودجه بندی زمانی یا درک میزان آزادی در انتخاب می توانند اندازه گیری شوند.
۲-۲-۷- گردشگری پایدار[۵]
بر گرفته از مفهوم توسعه پایدار که در سال ۱۹۸۷ در گزارش کمیسیون توسعه و محیط زیست سازمان ملل تعریف شده این واژه برای تمامی گونه های گردشگری که در دراز مدت با محیطهای زیست محیطی اجتماعی و فرهنگی سازگار جهانی گردشگری، گردشگری پایدار را به عنوان مدلی از توسعه اقتصادی تعریف کرده‌است که طراحی می شود تا: کیفیت زندگی مردم جامعه میزبان را بهبود بخشد، تجربه نابی برای بازدید کننده به همراه داشته باشد. کیفیت محیط زیست را حفظ نماید و اجرای آن هم بستگی به جوامع میزبان و هم بازدید کنندگان دارد.
۲-۲-۸- گردشگری ورزشی[۶]
سفرها و بازدیدهایی که به انگیزه شرکت در یک مسابقه ورزشی و یا تماشای آن صورت می‌گیرد.
۲-۲-۹- شاخص عملکرد گردشگری[۷]
سنجش خام اهمیت گردشگری در یک منطقه که با بررسی نسبت تعداد تخت موجود و جمعیت ساکن سنجیده می شود.
۲-۳- طبقه بندی انواع توریسم
۲-۳-۱- انواع توریسم
توریسم دارای انواع مختلفی بوده که بر اساس عوامل متعدد میتوان تقسیم بندیهایی را برای آن قائل شد. مهمترین عواملی که میتوان بر اساس آن انواع مختلفی از توریسم را تعریف و طبقه بندی نمود عبارتند از:
۲-۳-۱-۱- از نظر زمانی
فعالیتهای گردشگری را به شکل کوتاه مدت (کمتر از یک روز)، میان مدت (یک تا سه روز) و دراز مدت (بیش از سه روز) از یکدیگر تفکیک می کند (موسایی ،۱۳۸۶: ۱۸).
۲-۳-۱-۲- از نظر مکانی
گردشگری را به صورت فعالیتهای گردشگری در حوزه نزدیک، حوزه میانی و حوزه خارج یا دور تقسیم بندی می کند.
۲-۳-۱-۳- از نظر تابعیت
گردشگران به دو گروه گردشگران خارجی و بین‌المللی و گردشگران داخلی تقسیم میگردد.
۲-۳-۱-۴- از لحاظ انگیزه سفر
بر اساس آن گردشگری با انگیزه های استراحتی، تفریحی، درمانی، زیارتی، فرهنگی، اقتصادی، ورزشی و … از یکدیگر تفکیک میشوند.
۲-۳-۱-۵- از نظر فصل گردشگری
موسم گردشگری را بر اساس فصول مختلف سال طبقه بندی مـیگردد. در این طبقه بندی دو فصل تابستان و زمستان از اهمیت بالاتری نسبت به فصول بهار و پاییز مییابند (همان منبع، ص۱۹).
۲-۳-۱-۶- از نظر شکل و سازماندهی سفر
مانند سفرهای انفرادی، گروهی، خانوادگی و … که ترکیب گردشگری را تعیین می کند.
۲-۳-۱-۷- از نظر وسیله نقلیه مورد استفاده
بر اساس نوع وسیله نقلیه مورد استفاده برای انجام سفر طبقه بندی می شود.
۲-۳-۱-۸- از لحاظ نوع و محل اقامت
گردشگران را بر اساس نوع و محل اقامت، هم از نظر کیفی و هم کمی طبقه بندی می کند. مانند گردشگران مقیم در هتلها، مهمانپذیرها، خانههای ویلایی و یا پانسونیهای خانگی، گمپینگ و …(همان منبع، ص۱۹).
۲-۳-۲- تأسیسات اقامتی
مجموعه واحدهایی که برای اقامت گردشگران، خدمات اقامتی و یا وابسته به آن را ارائه می دهند تأسیسات اقامتی نامیده میشوند. انواع تأسیسات اقامتی توریستی عبارتند از: هتل، متل، مهمانسرا، مسافرخانه یا مهمانپذیر، پانسیون، هتل آپارتمان، اردوگاه جهانگردی، کمپینگ، مجتمع توریستی، ویلا یا آپارتمان شخصی (خانه دوم). (الوانی، ۱۳۸۳:۱۰۸)
۲-۳-۲-۱- هتل
اقامتگاهی است با کیفیت و درجهبندی مختلف که متناسب با امکانات، وسعت، تجهیزات، تعداد اتاق و تخت از یک تا پنج ستاره طبقه بندی میشوند.
۲-۳-۲-۲- متل
اقامتگاههایی هستند که به صورت مجموعه یا منفرد در مسیر راههای ارتباطی اصلی عمدتاًً برای مسافران عبوری احداث میشوند.
۲-۳-۲-۳- مسافرخانه یا مهمانپذیر
تأسیسات اقامتی ساده و ارزان قیمتی هستند که عموماً خدمات اقامتی ارائه می دهند و از نظر کیفیت پایئنتر از هتلها قرار دارند.
۲-۳-۲-۴- مهمانسرا
به گروهی از تأسیسات اقامتی گفته می شود که در سالهای قبل از انقلاب در نقاط دور دست و شهرهای فاقد هتل و اقامتگاه مناسب توسط سازمان جلب سیاحان ساخته شدند.
