به طور کلی در بحث مسئولیت مدنی در حقوق ایران ضرر به عنوان رکن اصلی استقرار مسئولیت به مفهوم نقصانی که در چیزی حاصل می شود و خسارت به کار می رود. این مفاهیم را می توان برگرفته از عرف دانست لیکن تشخیص مصادیق منطبق بر ضرر به عهده عقل است.^[۱۱۴] ‌بنابرین‏ در تعریف ضرر و خسارت زیست محیطی می توان گفت: زیان به محیط زیست اعم است از تخریب، آلودگی مادی یا معنوی به محیط زیست. تخریب عبارت است از هر گونه تغییر در منابع طبیعی و محیط زیست که تعادل طبیعت و تنوع زیستی را در معرض خطر قرار دهد. آلودگی را می توان یکی از مصادیق تخریب دانست. در اصطلاح زیست محیطی آلودگی عبارت است از هر گونه تغییر در ویژگی های اجزای تشکیل دهنده محیط زیست به نحوی که کما فی السابق قابل استفاده نباشد و به طور مستقیم یا غیر مستقیم منافع و حیات موجودات زنده را به خطر اندازد.^[۱۱۵]

ابعاد جدید آسیب زیست محیطی عبارت است از آلودگی هوای شهر تهران، استفاده ی بی رویه از سموم دفع آفات که موجب تخریب جامعه زیستی شده است. آلودگی ناشی از ریزگردها در غرب و جنوب کشور مثل اهواز که در نتیجه ی قطع درختان نخل و خشکاندن تالاب هاست. همچنین دچار مصرف بی رویه سفره های آب زیرزمینی هستیم. تغییرات ایجاد شده در فصول و بهم خوردن الگوهای آب و هوایی من جمله خسارات وارده به محییط زیست هستند.

به طور کلی مشکلات زیست محیطی به سه سطح محلی، ملی و بین‌المللی و جهانی قابل دسته بندی است. تغییرات آب و هوایی جزء قسم اخیر هستند. خشکسالی ها و سیل ها و تخریب لایه ی اوزون را می توان از ناهنجاری های آب و هوایی دانست. تغییرات ژنتیکی را میتوان از مشکلات در سطح ملی دانست. تهاجم شانه داران در دریای خزر گونه های آبی هستند که زیست بوم اصلی آن ها دریای خزر نیست. این نکته ‌در مورد محیط زیست اثبات شده که یک چیز در همه چیز تاثیر دارد. افزایش دمای زمین در اثر گازهای گلخانه ای موجب آب شدن یخ ها شده است. در نتیجه تلف شدن ‌خرس‌های قطبی و ازدیاد گونه جانوری که غذای خرسها بوده مثل فک ها یا از بین بردن مارها موجب ازدیاد موش ها خواهد شد. فلذا این قبیل دستکاری ها بایستی با تأمل صورت پذیرد. فلذا محیط زیست گرایان مخالف تغییر محیط زیست در نتیجه رشد علم و تکنولوژی نیستند بلکه صرفا رعایت اصل احتیاط را ضروری می دانند. به عنوان نمونه دیگر ملی میتوان به افزایش بروز سیل در استان گلستان در نتیجه قطع بی رویه درختان اشاره کرد. متاسفانه علم و تکنولوژی امروزه برای تخریب محیط زیست به کار می رود. هدف حقوق محیط زیست بازگرداندن علم و تکنولوژی در مسیر حفاظت از محیط زیست و در تنگنا قرار دادن اقتصاد توسط اکولوژی می‌باشد.

در استان قم ۱۴هزار هکتار درخت انار ازبین رفته است. در تهران فضای کمی برای این همه خانه و ساختمان وجود دارد. ^[۱۱۶]بایستی در نظر داشتکه مشکلات زیست محیطی غالبا در ابتدا سهل و کوچک شمرده می‌شوند و متاسفانه رفته رفته به یک مشکل بزرگ بدل شده و گریبان گیر محیط زیست می شود. فلذا اجرای عملی اصول احتیاط و پیشگیری در عرصه محیط زیست بسیار حائز اهمیت بوده و برای محیط زیست مفیدتر از میزان خسارات بعدی خواهد بود.^[۱۱۷]

۲- انواع زیان زیست محیطی قابل مطالبه در حقوق ایران

همان طور که از تعریف ارائه شده در خصوص زیان زیست محیطی برمی آید، می توان گفت ضررهای وارده به محیط زیست دارای انواع متنوعی بوده که می بایست قابلیت مطالبه هریک از آن ها را به تفکیک بررسی نمود، که ذیلاً به بررسی این انواع می پردازیم.

۱-۲) ضرر بالفعل و بالقوه

در برخی از کتب حقوقی این تقسیم بندی را تحت عنوان ضرر حال و آینده مورد بررسی قرار داده‌اند که به نظر نگارنده عنوان ضرر بالفعل و بالقوه تناسب بیشتری با مفهوم این اقسام ضرر زیست محیطی دارد. بدین توضیح که در حادثه یا واقعه ای که محیط زیست را متأثر قرار می‌دهد همگی تاثیرات بالفعل نبوده بلکه برخی از این اثرات در آینده به فعلیت می‌رسند و در حین بروز حادثه زیست محیطی جنبه بالقوه دارند. سوراخ شدن لایه ازن را می توان نمونه بارزی از آسیب به محیط زیست دانست که تاثیرات سوء وارده در نتیجه آن به کره زمین در آینده ای نه چندان دور از زمان وقوع آن حادث می شود و حدوث این ضرر در آینده حتمی و غیر قابل اجتناب است. این ویژگی ضرر زیست محیطی بالقوه آن را از ضرر احتمالی در آینده تمیز داده و موجب می شود قابلیت مطالبه برای آن همچون ضرر بالفعل پدید آید. در حقوق ایران با تمسک به وحدت ملاک از ماده ۵ قانون مسئولیت مدنی می توان به نظر مقنن در امکان مطالبه چنین زیان هایی دست یافت.^[۱۱۸]

۲-۲) ضرر مستقیم و غیر مستقیم

در تقسیم بندی دیگری که می توان برای ضررهای وارده به محیط زیست در نظر گرفت می توان به انواع ضرر مستقیم و غیرمستقیم اشاره نمود. در نظام حقوقی ایران خسارتی قابل مطالبه از عامل زیان می‌باشد که مستقیماً از عمل زیان بار مرتکب حاصل شده باشد و جبران ضرر غیرمستقیم قابل مطالبه نیست. این مبنا را می توان از تنقیح مناط در مفاد مواد ۵۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۴ آیین نامه اجرایی قانون بیمه اجباری وسیله نقلیه موتوری زمینی برداشت نمود.

۳- شرایط ضرر زیست محیطی قابل مطالبه

مسلماًً با وجود انواع مختلف از ضررهایی که امکان ایراد آن ها به محیط زیست وجود دارد نمی توان قائل به قابل مطالبه بودن تمامی آن ها لااقل در سیستم حقوقی فعلی ایران بود. ‌بنابرین‏ ضرری که جبران آن مطالبه می شود می بایست دارای شرایطی باشد تا دولت ملزم به جبران آن باشد. مهم ترین این شرایط و ویژگی ها را می توان در موارد ذیل دانست.

۱-۳) جبران پذیر بودن ضرر

در مباحث آتی خواهیم گفت که جبران خسارت مالی وارده به محیط زیست تنها یکی از راه های جبران خسارت زیست محیطی می‌باشد. حتی بایستی گفت پرداخت غرامت یا جبران مالی نسبت به سایر شیوه های جبران، من جمله اعاده به وضع سابق دارای رتبه متأخری می‌باشد. ‌بنابرین‏ باید توجه داشت که خسارات و آسیب هایی که از جانب اشخاص به محیط زیست وارد می‌آید دارای ۲ جنبه مادی و معنوی است. در قابلیت جبران خسارت مادی وارده به محیط زیست با پرداخت غرامت تردیدی نیست. لیکن گاهی خسارت وارده جنبه معنوی بالایی نیز دارد. همانند موردی که با احداث یک سد آبی در منطقه جغرافیایی نا مناسب سبب نابودی دشت های پایین دست و گلزارهای طبیعی فراهم آید. در این چنین مواردی زیبایی بصری از دست رفته در این مناطق را می توان نوعی زیان معنوی به محیط زیست دانست که البته انسان ها نیز از این چنین خساراتی شدیداًً متأثر می‌گردند. به عنوان نمونه دیگر خشک شدن زاینده رود در شهر اصفهان تاثیر منفی چشمگیری در روحیه شهروندان اصفهانی به جای می‌گذارد که آن را می توان نوعی خسارت و ضرر معنوی به حال محیط زیست و انسان ها دانست. در این موارد اگر چه خسارات قابل ترمیم با غرامت نیستند لیکن جبران مالی از طریق پرداخت غرامت ۲ فایده عمده دارد. نخست آنکه شرایط احیای محیط زیست را سهل می کند. دوم آنکه جنبه بازدارنده و پیشگیرانه برای سایرین خواهد داشت.^[۱۱۹]

۲-۳) جبران نشده بودن ضرر

درک عدالت در سازمان ها موجب دستیابی به سطح بالایی از اعتماد سازمانی می‌گردد، هنگامی که ارزیابی های سازمانی به شیوه ای منصفانه صورت گیرد میزان اعتماد افراد در سازمان افزایش می‌یابد، به طور کلی قضاوت های حاکی از وجود انصاف، به عنوان جایگزین اعتماد در روابط میان فردی به کار می رود. (رضاییان، ۴۲، ۱۳۸۲) .

عدالت از جمله لزوم حیاتی هر نوع مشارکت اجتماعی است، استمرار حضور داوطلبانه افراد در

گروه ها به نحوه ادراک آنان از نحوه و میزان رعایت انصاف و عدالت بستگی دارد، هرچه اعضای یک گروه با یک سیستم ادراکی قضاوتی عادلانه از رفتار آن سیستم داشته باشد تعهد بیشتری برای مشارکت و حفظ توسعه آن دارند. (پورعزت، ۵، ۱۳۸۲) .

رفتارهای عادلانه با افراد تعهد آنان را افزایش داده و تلاش های داوطلبانه آنان برای نیل به اهداف اجتماعی دو چندان می‌کند به طور کلی عدالت موجب انسجام افراد و بی عدالتی عاملی است جهت جدایی و تفرقه میان افراد. (فولگر و کروپانزانو^[۷۳]، ۱۹۹۸، ۲۹)., در پایان و با توجه به موارد ذکر شده
می توان چنین گفت: بی عدالتی موجب خدشه بر کرامت انسانی و خروج سرمایه های اجتماعی و کاهش عزم ملی برای فعالیت و تهدید سلامت جامعه می شود. (پورعزت، ۱۳۸۲، ۵) .

جایگاه عدالت در اسلام

عدل صفتی است که هم نزد خالق محبوب است و هم نزد مخلوق و خدا خود را با این صفت ستوده است. (نهج البلاغه، حکمت ۴۳۷)

در نگاهی به همه ی ادیان، اعم از آسمانی و غیر آسمانی، ما شاهد هستیم که همگی به عنصر مهم عدالت توجه کرده‌اند از آن یا به عنوان اصلی ترین هدف و یا یکی از اهداف مهم نام برده اند.

در دین اسلام هم این بحث از نظر دور نمانده و تعداد ۲۹ آیه از آیات قران یا به طور مستقیم و یا به طور غیر مستقیم ‌به این بحث اشاره دارند و این امر نشان دهنده ی اهمیت ان در دین اسلام می‌باشد.

البته عدالت امری است که اگر دین اسلام هم به ان اشاره نمی نمود، حقیقت بودن آن صدمه ای
نمی دید. (مطهری، بیست گفتار، ص ۴۰)

عدل در اسلام ریشه در قرآن دارد و قرآن است که بذر عدل را در دل جامعه اسلامی پراکنده است و این مسئله به حدی برای دین حق دارای اهمیت است که گاهی خدا از مقام فاعلیت و تدبیر الهی به مقام اقامه ی عدل یاد می‌کند.بر همین مبنا، در نگاه قرآن، عدالت ذاتاً و فی نفسه دارای ارزش است و به عبارت دیگر ارزش ذاتی دارد و سلامتی و امنیت همه امور به آن وابسته است و به همین جهت است که خداوند به تمامی انسان‌ها به ویژه اهل ایمان موکداً دستور می‌دهد که برپا دارنده عدالت و قسط باشند.^[۷۴]

به دلیل اعتقاد به اصل عدل و تبعیت احکام از مصالح و مفاسد نفس الامری و اصل حسن و قبح عقلی و حجیت عقل، عدل زیربنای فقه شیعی به شمار می رود و در بسیاری از احکام، عدالت شرط انجام دهنده ی آن عمل می‌باشد همانند نماز جماعت و جمعه و قضاوت و …

در اسلام ما قادریم که اگر در احکام دینی حکم مسئله ای بیان نشده باشد بر مبنای اصل عدل، آن را استنباط کنیم و حتی آن را به اسلام نسبت دهیم «زیرا که شرع اسلام طبق اصلی که خود، ان را تعلیم داده، هرگز از محور عدالت و حقوق فطری و طبیعی و عقلی خارج نمی شود» (مطهری، عدل الهی، ص ۴۸) .

از آنجا که عدالت از یک طرف امری حقیقی و عقلی است و از طرف دیگر امری است فطری، باید در دین اسلام دارای جایگاهی باشد بس رفیع. از سه مقدمه زیر می توان این نتیجه را گرفت که هدف دین اسلام چیزی غیر از عدالت نمی تواند باشد و همه دستورات دین اسلام فقط برای ایجاد عدالت است عدالت در همه ی انواع روابط انسان برای استدلال این مطلب باید بیان کرد که:

1. 1. در کلام حضرت (لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط»^[۷۵] از این آیه فهمیده می شود که پیامبران الهی برای اصلاح رابطه ی انسان ها با یکدیگر آمده اند و این اصلاح یکی از اهداف اساسی آن ها می‌باشد در این هدف رابطه ی انسان با انسان های دیگر اصلاح می شود.

1. 1. پیامبر اسلام می فرماید: «انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق» بر همین اساس می توان بیان کرد که یکی از اهداف ارسال حضرت رسول، اصلاح رابطه ی انسان با خود می‌باشد و حضرت رسول آمده است تا اینکه رفتار انسان با خود را به مرحله ی عدالت داخل نماید.

1. 1. خداوند در سوره ی ذاریات، آیه ی ۵۶ می فرماید: «ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون» این آیه بیان می‌کند که هدف خلقت انسان فقط به دلیل عبادت الهی می‌باشد هدف خلقت نمی تواند جیزی غیر از هدف ارسال پیامبران باشد، و از طرف دیگر یکی از انواع عبادت الهی هم شریک قائل نشدن برای ذات احدیت است شرک، خود هم نوعی ظلم محسوب می شود «ان الشرک لظلم عظیم»^[۷۶]

1. 1. پس باز هم خدا بیان می‌دارد که هدف خلقت، برقراری عدالت در رابطه ی انسان با خدا است زیرا که عدل در اعتقاد هم ملاک و معیار است (مطهری، عدل الهی، ص ۳۷) و اصلا عدالت در عمل ریشه در عدالت در نظر دارد اگر انسان به اصلاح رابطه ی خود با خدا بپردازد و این رابطه را در کمال عدالت انجام دهد، همانا از عبادت خدا پیروز و سربلند شده است.

1. 1. عموما انسان در حیات و وجود خود غیر از این سه رابطه را نمی تواند با جهان اطراف خود برقرار نماید که طبق دستورات اسلام همه ی این روابط هم باید بر اساس عدل باشند.

1. 1. هدف اسلام پرداختن به یک قسم از عدالت نمی باشد و از نظر اسلام کمال انسانی و سعادت آدمی و وظیفه ی انسان، برقراری و روابط کاملا اصولی . مبتنی بر عدالت می‌باشد هم در روابط انسان با خود هم با غیر خود. پس می توان ادعا کرد که هدف اصلی اسلام و غایتی که اسلام به دنبال آن می‌باشد، همان برقراری سراسری عدل است. (دانش پژوهان، ۱۳۸۵)

1. در پایان به حدیثی از رسول گرامی اسلام اشاره می نماییم که در نگاه آن حضرت عدل میزان و معیار خداوند در زمین بوده و تمسک به آن عامل نجات آدمیان خواهد بود. «العدل میزان الله فی الارض…» و هر انسانی موظف است در هر وضعیتی عدالت را پیشه کند زیرا عدالت از منجیان و عوامل رهایی بخش و سعادت انسان و جامعه است و اما المنجیات فالعدل فی الرضا…»

بخش دوم: مبانی نظری حمایت سازمانی ادراک شده

تعریف حمایت سازمانی ادراک شده

مقصود از حقوق مدنی ذاتی، بیان شاخه ای خاص از درخت تناور حقوق است که روابط اشخاص را تنها از این لحاظ که عضو جامعه هستند تنظیم می‌کند. این دسته از قواعد که به حقوق مدنی موسوم هستند، بدون هیچ گونه تمایز و تفاوت درباره تمامی اشخاصی که تحت حکومت قوانین یک کشور قرار دارند، اعمال می شود.

آثار حقوقی امور اصلی و حیاتی انسان(تولد، رشد، ازدواج و ارث) و همچنین وضعیت حقوق اشخاص نسبت به سایرین ( اهلیت، دیون، مطالبات و الزامات ) یا نسبت به اشیاء ( مالکیت، حق انتفاع و…) را حقوق مدنی تعریف و تنظیم می‌کند (کلود، ۱۳۳۲: ۳۹). البته باید گفت که به تدریج با توجه به سیر تغییراتی که در خصوص مفهوم و قلمرو حقوق مدنی رخ داد و باعث شد که حقوق مدنی و حقوق خصوصی مترادف باهم شناخته شوند و با ملاحظه حدوث تحول در روابط اجتماعی و ضرورت تدوین قواعد متناسب با آن، شاخه هایی نظیر حقوق تجارت، حقوق دریایی و حقوق کار از حقوق مدنی جدا شدند و شاخه های مستقلی را بنیان نهادند.

‌بنابرین‏ می توان گفت حقوق مدنی دارای دو مفهوم سنتی و مدرن است. در مفهوم سنتی، مترادف با حقوق خصوصی و در مفهوم مدرن، شاخه اصلی حقوق خصوصی است که مباحث آن شامل اشخاص، خانواده، ارث، حقوق دینی(الزامات و تعهدات) و حقوق عینی (مالکیت و حق انتفاع و…) می شود ( همان منبع، ص ۴۳). ردپای مفهوم سنتی حقوق مدنی در حقوق ایران را در تقسیم دعاوی به دعاوی مدنی و کیفری می توان جستجو کرد. منظور از دعوای مدنی، دعاوی مربوط به شاخه های مختلف حقوق خصوصی است.

برای تشریح حقوق مدنی در مفهوم شخصی، باید حقوق مدنی در مفهوم مطلق با حقوق مدنی در مفهوم نسبی تفکیک داده شود.

به منظور تسهیل در مطالعه حق شخصی و اصناف گوناگون آن، ‌حقوق‌دان‌ها اقدام به تقسیم مصادیق حق فردی به اعتبارات گوناگون کرده‌اند. تقسیم حق به مطلق و نسبی، عینی و دینی، منقول و غیر منقول، ثابت و متزلزل، جمعی و فردی، دائم و موقت، معلق و منجز، مالی و غیر مالی، یا معنوی و مادی از این قبیل است؛ اما از جهت ماهیت، حقوق فردی در عمده ترین دسته بندی به سه گروه عمده تقسیم شده است: ۱) حقوق سیاسی، ۲) حقوق عمومی، ۳) حقوق مدنی (نصیری، ۱۳۶۲: ۱۰۵).

حقوق سیاسی، امتیازهای شناخته شده برای اشخاص ‌در مورد مشارکت در قوای عمومی و اداره جامعه و شامل حقهایی مانند انتخاب کردن، انتخاب شدن و تصدی به سمتهای اداری، قضایی و سایر مشاغل عمومی است (جعفری لنگرودی، ۱۳۷۴: ۲۳۶).

حقوق عمومی در بر گیرنده حقوق بنیادین انسان، مانند حق حیات، حق سلامتی جسم، حق احترام منزل و مسکن اشخاص و حریم خصوصی آنان از مداخله خودسرانه و آزادیهای عمومی اشخاص، مانند آزادی شغل و کار و آزادی عقاید سیاسی، آزادی عبور و مرور و اقامت در داخل و خارج و تساوی در مقابل دادگاه ها و تساوی در تصدی مشاغل رسمی و عمومی است.

حقوق مدنی یا حقوق خصوصی، شامل حقوقی است که شخصی در برابر دیگران دارد. البته حقوق مدنی را به دو دسته حقوق خانوادگی و حقوق مالی نیز می توان تقسیم کرد. منظور از حقوق خانوادگی، حقوقی مانند زوجیت و ولایت و حضانت است. حقوق مالی را نیز به حقوق شخصی و حقوق عینی و حقوق معنوی تقسیم کرده‌اند. منظور از حق شخصی، حق و امتیازی است که شخص در مقابل شخص دیگر دارد که بر پایه این حق می‌تواند انجام یا ترک فعلی را از من علیه الحق مطالبه کند. حقوق عینی شامل حقوقی است که شخص نسبت به عین مالی دارد. مانند مالکیت، حق ارتفاق و حق انتفاع. حقوق معنوی دربرگیرنده حقوقی مانند حق اختراع و حق تألیف است. به هر تقدیر، حقوق مدنی (یا حقوق خصوصی) در مفهوم حقوق فردی، در بر گیرنده مصادیقی از حقوق فردی است که به نفع شخصی در برابر دیگران در موقعیت خاص حقوقی ایجاد می شود و به صاحب آن امکان تصرف در موضوع حق و منع دیگران از تجاوز به آن را می‌دهد؛ مانند مالکیت، حق شفعه، حق خیار و… حقوق مدنی در این مفهوم را حقوق نسبی نیز گفته اند که در مقابل حقوق مدنی مطلق قرار می‌گیرد (علی پاشا، ۱۳۷۳: ۱۲۴).

در توضیح حقوق مدنی مطلق باید گفت که برخی از حقوق به طور بدیهی و فطری به افراد به عنوان موجودات انسانی تعلق دارد که مهمترین آن ها حق حیات، حق آزادی و حق مالکیت است؛ انسان‌ها پیش از ورود به جامعه مدنی دارای این حقوق بوده اند و با تشکیل جامعه سیاسی فقط حق اجرای این حقوق و اعمال آن ها را به دولت تسلیم داشته اند، نه خود حقوق را.

‌بنابرین‏ وظیفه اصلی دولت حفاظت و تأمین حقوق طبیعی شهروندان است و اگر از این تعهد شانه خالی کند، اعتبار و سمت خود را از دست می‌دهد (جهانبگلو، ۱۳۷۴: ۴۹).

حمایت قوانین موضوعه از حقوق ذاتی و طبیعی انسان، که از آن ها می توان به عنوان حقوق بشر یاد کرد در دو زمینه پیگیری شده است، زمینه نخست، در حقوق داخلی از طریق به رسمیت شناختن این حقوق توسط قوانین اساسی و قوانین عادی و دوم، در زمینه حقوق بین الملل، که به تدریج از طریق تصویب و انعقاد معاهدات بین‌المللی اصول کلی مربوط به حقوق مذبور به قلمرو حقوق معاهدات منتقل و در رویه قضایی مراجع بین‌المللی مورد تأیید واقع می شود.

منشور ملل متحد، اعلامیه جهانی حقوق بشر و معاهدات مربوط به آن، به ویژه معاهده بین‌المللی مربوط به حقوق مدنی و سیاسی و معاهده بین‌المللی مربوط به حقوق اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و…اسنادی هستند که در هر یک از آن ها به نحوی بر پاره ای حقوق بنیادین و آزادیهای اساسی مربوط به حیثیت ذاتی انسان تأکید شده است.حقوق و آزادیهای مذبور که در اسناد بین‌المللی به آن ها اشاره شده، شامل حق حیات، حق آزادی، حق برابری، حق دادخواهی، حق حمایت در مقابل سوء استفاده از قدرت، حق حفاظت در مقابل شکنجه، حق شرافت و حیثیت، حق پناهندگی، حق اقلیت ها، حق آزادی فکر و بیان، حق آزادیهای دینی، حق مالکیت، حق انتخاب شغل، حق تشکیل خانواده و حق اشتراک در امور سیاسی و اجتماعی، مانند حق انتخاب کردن و انتخاب شدن و شرکت در اداره، جامعه و… است (محقق داماد، ۱۳۷۸: ۴۸).

در مباحث حقوق بشر، حقوق و آزادیهای مورد بحث، تحت عناوین گوناگونی مانند حقوق مدنی، حقوق سیاسی، حقوق اقتصادی، حقوق اجتماعی و حقوق فرهنگی دسته بندی و مطالعه می‌شوند. در این دسته بندی، منظور از حقوق سیاسی، حقوقی مانند حقوق و آزادیهای مربوط به مشارکت در مدیریت جامعه از طریق انتخاب کردن، انتخاب شدن، آزادی مطبوعات، آزادی اجتماعات و… است. حقوق اقتصادی، حقوقی مانند حق مالکیت، حق انتخاب شغل و… را در بر می‌گیرد. حقوقی مانند حق بهره مندی از بیمه های اجتماعی، حق رفاه اجتماعی، حق سلامت و بهداشت و درمان، تحت عنوان حقوق اجتماعی شناسایی می‌شوند. حقوق فرهنگی نیز شامل حقوقی مانند حق تحصیل و حق گسترش زبان و فرهنگ بومی و خاص است. در این دسته بندی، حقوق و آزادی های سنتی و امتیازات شهروندی مانند حق حیات، حق آزادی در چهره های گوناگون آن به ویژه آزادی انعقاد قرار دارد، آزادی از دستگیری دلبخواهی، حق دادخواهی، حق شرافت و حیثیت، حق احترام منزل و زندگی خصوصی، حق تشکیل خانواده و… با عنوان حقوق مدنی شناخته می‌شوند (مرچ و گانزوف، ۱۳۵۸: ۲۰).

۲) عوامل مربوط به خانواده:

خانواده به عنوان یکی از عوال مؤثر و با نفوذ در شخصیت فرد فرض می‌شود. تاثیر خانواده بر پیشرفت تحصیلی از ابعاد گوناگونی چون ساختار و ارزش‌های حاکم، نحوه انتظارات و توقعات از فرزندان، روابط درون گروهی و برون گروهی خانواده، پایگاه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خانواده، حجم خانواده و تعداد فرزندان و ویژگی‌های فردی والدین می‌تواند بر پیشرفت تحصیلی فرزندان‌شان تاثیر مثبت داشته باشد.

۳) وضعیت اجتماعی- اقتصادی:

مروری بر تحقیقات انجام شده ‌در مورد نقش متغیرهای بافتی^[۹۷] در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان نیز نشان می‌دهد که وضعیت اجتماعی- اقتصادی خانواده متغیری است که بیشترین حجم تحقیقات را در میان تحقیقات مرتبط به تعلیم و تربیت، به خود اختصاص داده است (بورنشتین و برادلی، ۲۰۰۳؛ سیرین، ۲۰۰۵؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰). در این راستا تحقیقات دیگر نیز نشان داده‌اند کودکان متعلق به خانواده های با وضعیت اجتماعی- اقتصادی پایین‌تر معمولاً انگیزش و موفقیت تحصیلی کمتری را نشان می‌دهند و برای شکست در مدرسه و ترک تحصیل در معرض خطر بیشتری قرار دارند (بورکوسکی و تورپ، ۱۹۹۴؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰). نتایج پژوهش‌های داخلی نیز حاکی از وجود ارتباط بین پیشرفت تحصیلی و وضعیت اجتماعی- اقتصادی خانواده است. از جمله نتایج پژوهش صمدپور (۱۳۸۵؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰) حاکی از وجود رابطه معنادار بین وضعیت اجتماعی-اقتصادی خانواده و پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان دختر سال سوم متوسطه است. در این پژوهش شغل و محل سکونت به عنوان شاخص‌های وضعیت اجتماعی- اقتصادی در نظر گرفته شده اند. نتایج این پژوهش نشان داد که هر چه میزان تحصیلات والدین و درآمد خانواده بالاتر و هرچه تعداد افراد خانواده کمتر، شغل والدین تخصصی‌تر و محل سکونت بهتر باشد، این دانش‌آموزان پیشرفت تحصیلی بیشتری خواهند داشت.

لواسانی، کیوان زاده و کیوان زاده (۱۳۸۶؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰) نیز رابطه متغیرهای بافتی از جمله رتبه تولد، درآمدخانواده، تعداد فرزندان، شغل و تحصیلات پدر و مادر را با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی سال سوم رشته علوم تجربی مورد بررسی قرار دادند. نتایج تحقیق آنان نشان داد که تحصیلات مادر و میزان درگیری والدینی بهترین پیش‌بینی کننده های مثبت برای پیشرفت تحصیلی این دانش‌آموزان هستند.

عابدینی، زمانی و کدخدایی (۱۳۹۰؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰) نیز طی یک مدل ساختاری روابط علی بین جایگاه اجتماعی-اقتصادی خانواده، اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای و پیشرفت تحصیلی را مورد بررسی قرارداده اند. آن‌ ها مشاهده کردند دانش‌آموزان با جایگاه اجتماعی- اقتصادی بالا، اگرچه اعتیاد بیشتری به بازی‌های رایانه‌ای دارند، پیشرفت تحصیلی آنان نیز بیشتر است. البته باید به خاطر داشت که وضعیت اجتماعی-اقتصادی پایین برخی دانش‌آموزان علت بی‌انگیزگی و انگیزش پایین در آنان نیست، بلکه عواملی که معمولاً با وضعیت اجتماعی- اقتصادی پایین همراه هستند بر انگیزش و موفقیت تحصیلی آن‌ ها اثر می‌گذارند. به عبارت دیگر خانواده های متعلق به جایگاه اجتماعی- اقتصادی پایین در مقایسه با خانواده های متعلق به جایگاه اجتماعی- اقتصادی بالا، برای کمک به یادگیری فرزندانشان در خارج از مدرسه منابع کمتری دراختیار دارند (میس، ۱۹۹۷؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰).

استیپک و ریان (۱۹۹۷؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰) کودکان محروم و غیر محروم کلاس‌های آمادگی و پیش‌دبستانی را در انواع مقیاس‌های شناختی و انگیزشی مورد مقایسه قرار دادند. آنان دریافتند کودکان دارای وضعیت اجتماعی- اقتصادی پایین‌تر در آزمون‌های ریاضی و خواندن عملکرد ضعیف‌تری داشتند. معمولاً در خانواده های متعلق به جایگاه اجتماعی- اقتصادی بالا فعالیت‌هایی وجود دارند که تفکرکودکان را تحریک می‌کند، به علاوه در این خانواده کامپیوتر، کتاب‌های کمک آموزشی و غیر آموزشی، پازل و غیره به چشم می‌خورد و والدین برای رشد شناختی فرزندان‌شان سرمایه‌گذاری کرده و برای یادگیری آن‌ ها وقت بیشتری صرف می‌کنند (اکلز، ویگفیلد و شیفل، ۱۹۹۸؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰).

نتایج تحقیق گاتفرید، فلمینگ و گاتفرید (۱۹۹۸؛ به نقل از عابدینی،۱۳۹۰) نیز حاکی از نقش مباحث و گفتگوهای خانوادگی، رجوع به کتابخانه، اهمیت دادن به مطالعه، امکانات تدریس خصوصی در خانواده های متعلق به جایگاه اجتماعی- اقتصادی بالا در افزایش انگیزش تحصیلی کودکان آن‌ ها در سنین ۹ تا ۱۴ سال است.

ارتباط متغیرها:

حرمت به خود و پیشرفت تحصیلی:

رابطه بین حرمت خود و پیشرفت تحصیلی توجه زیادی را در بین محققان و پژوهشگران به خود جلب نموده است(ماریواما، روبین و کینگس بوری^[۹۸]، ۱۹۸۱؛ به نقل از نادری، روحانی و شریر، ۲۰۰۹).

1. 1. . Egan, S. ↑

1. 1. . Pick, J.P. ↑

1. 1. . Dyck, M.J. ↑

1. 1. . Rees, C. S. ↑

1. 1. . Perfectionism ↑

1. 1. . Hoyet & Flat ↑

1. 1. . Self-oriented perfectionism ↑

1. 1. . Other- oriented perfectionism ↑

1. 1. . Socially prescribed perfectionism ↑

1. 1. . self- awareness ↑

1. 1. . self- verification ↑

1. 1. . self- esteem ↑

1. 1. . Lindenfield ↑

1. 1. . Brown ↑

1. 1. . Tafarodi & Sawan ↑

1. 1. . Pop ↑

1. 1. . Franken ↑

1. 1. . Liri ↑

1. 1. . Leenaars & Lester ↑

1. 1. . Estamp & Parker ↑

1. 1. . Rise ↑

1. 1. . Perfectionism ↑

1. 1. . Adderholdt and Goldberg ↑

1. 1. . self-defeating behavio ↑

1. 1. . Hamachek ↑

1. 1. . normal ↑

1. 1. . neurotic ↑

1. 1. . Accordino et al. ↑

1. 1. . Sorotzkin ↑

1. 1. . Pacht ↑

1. 1. . Burns ↑

1. 1. . dualistic thinking ↑

1. 1. . overgeneralization ↑

1. 1. . Gard ↑

1. 1. . Pacht ↑

1. 1. . Halgin and Leahy ↑

1. 1. ۱٫ Inheritance ↑

1. 1. ۲٫ Learning ↑

1. 1. ۳٫ Authoritarian parents ↑

1. 1. ۱٫ Beliefs Individual ↑

1. 1. ۲٫Fear of disapproval ↑

1. 1. ۳٫ Fear of making mistakes ↑

1. 1. ۴٫ Fear of losing ↑

1. 1. ۱٫ Perfectionism autonomous ↑

1. 1. ۲٫ Gordon ↑

1. 1. ۳٫ Individual and social perfection ↑

1. 1. ۴٫ Community-oriented perfectionism ↑

1. 1. ۵٫ Tran ↑

1. 1. ۶٫ Mun ↑

1. 1. ۷٫ Oriented perfectionism other ↑

1. 1. ۱٫ Intellectual Perfectionism ↑

1. 1. ۲٫ Moral perfection ↑

1. 1. . Rothnie, A. W ↑

1. 1. . Hill ↑

1. 1. . Palia, and keown ↑

1. 1. . General Agreement on Tariffs and Trade (GATT) ↑

1. 1. . North American Free Trade Agreement (NAFTA) ↑

1. 1. . Weigand ↑

1. 1. . Guijun Zhuang, Alex S. L. Tsang ↑

1. 1. . Brand equity and brand vulnerability ↑

1. 1. . Logo ↑

1. 1. 1. . شبکه جهانی اینترنت به طور فزاینده‌ای باعث ایجاد بازار خاکستری برای محصولات داخلی و خارجی شده است. به نظر بر‌من افزایش محبوبیت روز افزون وب باعث تسهیل مبادلات بازار خاکستری (واردات موازی) شده است. وب باعث آگاهی بیشتر مشتریان می شود و از این طریق مشتریان از قیمت پایین کالاها باخبر می‌شوند و اقدام به خرید کالاهای موجود در این بازار می‌کنند. شبکه جهانی وب همچنین این توانایی را به بازاریابان خاکستری می‌دهد که فقط بر اساس نام و علامت تجاری محصول تبلیغ کنند و کالا را به فروش برسانند و با توجه به اینکه کالا را به طور مستقیم به مشتری می‌فروشند، از می‌گریزند، قدرت رقابتی قیمت خود را افزایش می‌دهند و محصول را با قیمت پایین‌تری به فروش می‌رسانند. ↑

      

   

1. 1. . عرضه و تقاضا می‌تواند با شرایط بازار تغییر کند. ‌بنابرین‏ فروشنده یا دلال در یک کشور با داشتن مازاد عرضه پیش‌بینی نشده ممکن است مایل باشد که مازاد عرضه را با حاشیه سود کمتر به فروش برساند و این کار در نهایت باعث پیدایش بازار خاکستری می‌شود. ↑

1. 1. . Berman ↑

1. 1. . Dean Calbreath ↑

1. 1. . Intellectual Property Rights ↑

1. 1. . plagiarism ↑

1. 1. . سابقه حمایت از حقوق مالکیت‌های فکری در نظام‌های داخلی کشورها در قرن پانزدهم میلادی ریشه دارد و کشورهای «انگلستان» و «ونیز» اولین حمایت‌کنندگان از حقوق مالکیت‌های فکری بوده‌اند. رجوع شود: غریبی، روش های حل و فصل بین‌المللی اختلافات در حقوق مالکیت فکری، ص۱۱۵٫ ↑

1. 1. . Paris Convention for the Protection of Industrial Property. ↑

1. 1. . Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works. ↑

1. 1. . Sui- generis ↑

1. 1. . حل و فصل این‌گونه اختلافات با رجوع به قواعد پذیرفته شده حقوق بین‌الملل میسر است و از این رو اختلافات حقوقی غالباً به داوری و یا دادگستری بین‌المللی ارجاع می‌گردند. ↑

1. 1. . Mavrommatis Concessions Case, Encyclopedia of Public International Law, North Holland, Publishing Company, Vol. 2, 1981, p. 182. ↑

1. 1. . وقتی اختلافی بین دو دولت ایجاد می‌شود اگر ادعای آن ها مبتنی بر قواعد حقوقی باشد جنبه حقوقی دارد و اگر دعاوی طرفین و یا لااقل یکی از آن ها منطبق بر موازین حقوقی و قواعد بین‌المللی نباشد، جزء اختلافات سیاسی است. ↑

1. 1. . البته تصریح به حقوقی بودن اختلاف، بیشتر برای متمایز‌کردن آن از اختلافات سیاسی است که حل و فصل آن ها در چارچوب رسیدگی‌های قضایی و قواعد حقوقی صورت نمی‌گیرد. ↑

1. 1. . در کشورهای انگلیسی زبان و آمریکا واژۀ «Copy right»، به معنای حق تکثیر، در آلمان واژۀ «Urheberrecht » که به معنای «حق نویسندگان» است و واژۀ « Droit dauteur » در فرانسه در معنا و به جای مالکیت ادبی و هنری استفاده می شود. ↑

1. 1. . Literary And Artistic Work Right ↑

1. 1. . ماده ۵۷۸ – اسم تجارتی ثبت شده را هیچ شخص دیگری در همان محل نمی‌تواند اسم تجارتی خود قرار دهد ولو اینکه اسم تجارتی ثبت شده با‌اسم خانوادگی او یکی باشد. ↑

1. 1. . ماده ۵۷۹ – اسم تجارتی قابل انتقال است.ماده ۵۸۰ – مدت اعتبار ثبت اسم تجارتی پنج سال است. ↑

1. 1. . یعنی در فن یا صنعت قبلا پیش‌بینی نشده باشد. ↑

1. 1. . یعنی برای هر فرد دارای مهارت معمولی بدیهی و آشکار نباشد. ↑

1. 1. . در رشته ای از صنعت قابل استفاده باشد. ↑

1. 1. . WIPO: World Intellectual Property Organization ↑

1. 1. . مواردی همچون قیمت گذاری و ایجاد واسطه، استراتژی های فعال هستند که قبل از شروع و شکل گیری بازار خاکستری باید به کار گرفته شوند و استراتژی های انفعالی عبارت اند از: تقابل، مشارکت، کاهش قیمت، مداخله در عرضه، همکاری و خرید که تأثیر فعالیت‌های بازار خاکستری را کاهش دهد. ↑

1. 1. . ماده ۷ تریپس: حمایت و اجرای حقوق مالکیت فکری باید به ترویج و رونق دادن نوآوری های فناوری، انتقال و اشاعه فناوری، انتفاع متقابل تولیدکنندگان و استفاده کنندگان به نحوی که موجب رفاه اقتصادی و اجتماعی گردد، منجر شود. ↑

1. 1. . موافقت‌نامه مادرید ‌در مورد جلوگیری از نصب نشانه های منبع غیرواقعی یا گمراه‌ کننده بر روی کالا (۱۸۹۱) ↑

1. 1. . همان، ماده ۵۱ ↑

1. 1. . اقتباس از مواد ۲۷ و ۲۸ موافقت نامه تریپس ↑

1. 1. . UNCTAD/ICTSD , TRIPS and Development: Resource Book. Part Two: Substantive Obligations: 2. 5 Patents, Capacity Building Project on Intellectual Property Rights and Sustainable Development, December 2002. ↑

1. 1. . قانون جدید ثبت علائم، اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری مصوب جلسه مورخ ۷/۸/۱۳۸۶ کمیسیون قضائی و حقوقی مجلس شورای اسلامی برای اجرای آزمایشی آن به مدت ۵ سال، در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۹۶ به تصویب مجلس رسید که به دنبال انتشار آن در روزنامه رسمی در تاریخ ۱/۲/۱۳۸۷ در نیمه دوم اردیبهشت ماه ۱۳۸۷ لازم الاجرا گردید. ↑

1. 1. . ماده ۳ ـ گواهینامه اختراع سندی است که اداره مالکیت صنعتی برای حمایت از اختراع صادر می‌کند و دارنده آن می‌تواند از حقوق انحصاری بهره‌مند شود. ↑

1. 1. . ماده ۱۵- حقوق ناشی از گواهینامه اختراع به ترتیب زیر است:الف ـ بهره‌برداری از اختراع ثبت شده در ایران توسط اشخاصی غیر از مالک اختراع، مشروط به موافقت مالک آن است. بهره‌برداری از اختراع ثبت شده به شرح آتی خواهد بود:۱ ـ درصورتی که اختراع درخصوص فرآورده باشد:

      اول ـ ساخت، صادرات و واردات، عرضه برای فروش، فروش و استفاده از فرآورده.

      دوم ـ ذخیره به قصد عرضه برای فروش، فروش یا استفاده از فرآورده.

      ۲ ـ درصورتی که موضوع ثبت اختراع فرایند باشد:

      اول ـ استفاده از فرایند.

      دوم ـ انجام هر یک از موارد مندرج در جزء (۱) بند (الف‌) این ماده درخصوص کالاهایی که مستقیماً از طریق این فرایند به دست می‌آید.

      ب ـ مالک می‌تواند با رعایت بند (ج‌) این ماده و ماده (۱۷) علیه هر شخص که بدون اجازه او بهره‌‌برداری‌های مندرج در بند (الف‌) را انجام دهد و به حق مخترع تعدی کند و یا عملی انجام دهد که ممکن است منجر به تعدی به حق مخترع شود، به دادگاه شکایت کند. . . . ↑

1. 1. . positive rights ↑

1. 1. . negative rights ↑