سود هر سهم

سود تقسیمی هر سهم

قیمت سهام

۱-۱۰-۲ قلمرو زمانی تحقیق

بازه ۵ سال از ابتدای سال ۱۳۸۸ تا انتهای سال ۱۳۹۲

۱-۱۰-۳ قلمرو مکانی تحقیق

بورس اوراق بهادار تهران

فصل دوم

ادبیات پژوهش

مقدمه:

شرکت های سرمایه پذیر با برگزاری مجامع سالانه، اقدام به ارائه گزارش عملکرد و درخواست تصمیم گیری ‌در مورد برخی از امور شرکت می‌کنند. در اکثر اوقات، بحث برانگیزترین بخش مجمع، تصمیم گیری درباره تقسیم سود است، ‌به این دلیل که سهام‌داران برای دریافت بازده نقدی سرمایه گذاری خود، پیشنهاد توزیع حداکثری سود را ارائه می‌کنند و در مقابل مدیران شرکت ها برای جبران کمبود نقدینگی و جلوگیری از خروج منابع مالی، تمایلی به تقسیم سود ندارند. لذا مباحث مختلفی در رابطه با تقسیم سود از جمله میزان تقسیم سود و زمان پرداخت بین مدیران و سهام‌داران مطرح می شود که در نهایت تعیین کننده سیاست شرکت ‌در مورد تقسیم سود است.

۲-۱ تعریف سهام:

در تعریف سهام می توان گفت: سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی است که مشخص کننده میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می‌باشد. ورقه سهم سند قابل معامله ای است که نماینده تعداد سهامی است که صاحب آن در شرکت سهامی دارد. سهم ممکن است با نام و یا بی نام باشد.
در صورتی که برای بعضی از سهام شرکت با رعیت مقررات قانون تجارت مزایایی قائل شوند این گونه سهام سهام ممتاز نامیده می شود.

مجموع ارزش اسمی سهام سرمایه شرکت را تشکیل می‌دهد و پس از انحلال شرکت هر سهامداری حق دارد مبلغ اسمی سهام خود را دریافت نماید در صورتی که سهم انتفاعی جز سرمایه شرکت نبوده و صاحب آن حق مطالبه مبلغ اسمی آن را پس از انحلال شرکت ندارد.

اصولا همه سهام‌داران در شرکت سهامی از تساوی حقوق برخوردارند و این حقوق شامل میزان مشارکت تعهدات و منافع صاحب سهم در شرت سهامی می‌باشد و برای استفاده از این حقوق دارنده سهم باید مبلغ اسمی سهمی را که پذیره نویسی نموده در مهلت قانون پرداخت نماید.

۲-۲ انواع سهام:

۲-۲-۱ سهم با نام:

سهمی است که بر مالکیت شخص معینی دلالت می‌کند و نام مشخصات صاحب سهم در ورقه سهم و در دفتر ثبت شرکت درج می‌گردد و در موارد زیر صدور سهام با نام الزامی است:

مادامی که تمام مبلغ اسمی هر سهم بی نام پرداخت نشده باشد.

سهامی که مدیران شرکت به عنوان وثیقه می سپارند و تا خاتمه مفاصا حساب دوره تصدی مدیران غیر قابل انتقال می‌باشد.

سهام محجورین و صغار به منظور حمایت از حقوق آن ها.

سهام با نام و هر گونه نقل و انتقال آن ها باید در دفتر ثبت سهام شرکت به ثبت برسد و الا فاقد اعتبار قانونی برای شرکت و اشخاص ثالث خواهد بود.

در صورتی که قسمتی از مبلغ اسمی سهم با نام پرداخت نشود منتقل الیه قائم مقام ناقل خواهد بود.

۲-۲-۲ سهم بی نام:

سهمی است که نام دارنده در آن درج نمی شود و به صورت سند در وجه حامل تنظیم دارنده آن مالک شناخته می شود مگر آنکه خلاف آن ثابت گردد. این سهم به راحتی قابل نقل و انتقال بوده و انتقال مالکیت با قبض واقباض تحقق می‌یابد.

این نوع سهام از حیث صلاحیت محاکم در حکم اموال منقول است وباید به دادگاه محلی رجوع شود. سرقت و یا مفقود شدن سهام بی نام و همچنین خیانت ‌در امانت امین و وکیل نسبت به سهام بی نام که به آن ها سپرده شده خطر بزرگی برای صاحب آن محسوب می شود. زیرا بی نام بودن سهم مانع شناسایی دارنده اصلی می شود و سارق و یا باینده به آسانی می‌تواند سهم مذبور را در بازار بورس و یا خارج از آن به اشخاص دیگر بفروشد و خریدار نیز حق دارد به تصرف خود به عنوان مالکیت استناد نماید.

۲-۲-۳ سهام ممتاز:

یکی از اصول اساسی شرکت‌های سهامی تساوی حقوق سهام‌داران است . مگر در دو مورد اول آنکه شرکت با مشکلات مالی مواجه باشد و نتواند به آسانی به منابع مالی دسترسی یابد. در این صورت ناچار خواهد بود امتیازات بیشتری به سهام‌داران جدید قائل شود و دوم اینکه در هنگام افزایش سرمایه شرکت شرکت از ذخایر مالی خود برای این منظور استفاده نماید که در این صورت باید حقوق بیشتری برای سهام‌داران سابق شرکت در نظر گرفت . در این دو مورد سهم ممتاز صادر می شود.

امتیازاتی که توسط ممتاز به وجود می‌آید می‌تواند به صورت برداشت نفع ثابت از سود قابل تقسیم شرکت باشد و یا اینکه دارنده سهم ممتاز می‌تواند نسبت به صاحبان سهام عادی در برداشت ارزش اسمی ممتاز به هنگام انحلال و تصفیه وتقسیم دارایی شرکت اولویت داشته باشد. به هنگام انحلال و تصفیه شرکت مطالبات معوقه صاحبان سهام ممتاز از دارایی شرکت پرداخت می‌گردد و نیز هنگام استهلاک سهام شرکت صاحبان سهام ممتاز دارای اولویت می‌باشند.

۲-۲-۴ سهم موسس یا انتفاعی:

سهم موسس یا انتفاعی سهمی است که دارنده آن بدون داشتن حقی به سرمایه شرکت از منافع شرکت به نسبت سهم خود بهره مند گردد و معمولا این گونه سهام را موسسان بابت اطلاعات علمی و فنی و تجارتی که به شرکت می آورند به خود تخصیص می‌دهند.

در اساسنامه شرکت می باید حقوق صاحبان سهام موسس یا انتفاعی مثل حق حضور در مجامع حق رأی‌ حق اولویت در پذیره نویسی سهام و غیره تصریح گردد.

چون سهام‌داران مذبور مالک سرمایه نمی باشند لذا نمی توانند سهام‌داران شرکت محسوب شوند ولی در منافع شرکت حقوقی دارند که از آن مانند طلبکار منتفع می‌گردند و استفاده آن ها از سود شرکت بستگی به موفقیت و سودآوری شرکت دارد.

۲-۳ شکل سهام و مطالبه مبلغ اسمی سهام:

در ورقه سهام باید نام شرکت و شماره ثبت آن در دفتر ثبت شرکت‌ها مبلغ سرمایه ثبت شده و مقدار پرداخت شده آن تعیین نوع سهم مبلغ اسمی سهم و مقدار پرداخت شده آن به حروف و به اعداد و بالاخره تعداد سهامی که هر ورقه نماینده آن است ذکر گردد.

‌در مورد مطالبه مبلغ اسمی سهام باید گفت که بهای تعهد شده سهام هر شرکت سهامی باید ظرف مدت مقرر که حداکثر نباید از پنج سال تجاوز نماید از کلیه صاحبان سهام و بدون تبعیض مطالبه شود (بند ٧ ماده ٨ ل.ا.ق.ت) مطالبه تمام یا قسمتی از مبلغ پرداخت نشده سهام باید در روزنامه کثیرالانتشار درج گردد در صورتی که صاحب سهم بقیه بهای تعهد شده را در مهلت مقرر پرداخت ننماید و مبلغ پرداخت نشده خسارت دیر کرد به نرخ رسمی بهره به علاوه چهار درصد در سال تعلق خواهد گرفت.

دارندگان سهایم که با وجود مطالبه هیات مدیره بقیه تعهد خود را بابت سهام پرداخت ننموده اند . حق حضور و رأی‌ در جامع عمومی تعداد این گونه سهام از کل تعداد سهام شرکت کسر خواهد شد و در صورت پرداخت بدهی خود مجددا حق حضور و رأی‌ در مجامع عمومی را خواهند یافت و می‌توانند حقوق مالی وابسته به سهام خود را در صورتی که مشمول مرور زمان نشده باشد مطالبه کنند.

۲-۴ تبدیل سهام:

بند ب : ویژگی های مالکیت فکری و انواع و مصداقهای آن

مالکیت فکری شامل مالکیت ادبی و هنری و مالکیت صنعتی می‌باشد که به ترتیب مورد بررسی قرار می گیرند

الف : حقوق مالکیت ادبی و هنری

هدف از مالکیت ادبی و هنری، حمایت و حفاظت از آثار ادبی، هنری و علمی می‌باشد. گاها به جای اصطلاح “مالکیت ادبی و هنری” از اصطلاح “حق مؤلف” استفاده می شود؛ بهرحال حق مؤلف، ترکیب جامع و کاملی برای مالکیت ادبی و هنری نیست و عنوان مؤلف، بیشتر برای نویسندگان به کار می رود و ما به طور مثال عکاس مؤلف، یا مجسمه ساز مؤلف نداریم. اما شاید دلیل این نامگذاری به پیشینه تاریخی تدوین حقوق فکری بر گردد؛ در ابتدا، تنها کتاب ها و نویسندگان مورد حمایت واقع می شدند و به تدریج، همراه با پیشرفت جوامع، دیگر مخلوقات و ابتکارات بشری هم در زمره موضوعات تحت حمایت قرار گرفتند. یعنی می توان گفت این حقوق دارای اقسامی است که در ذیل به اختصار به آن ها می پردازیم .( نصیری , ۱۳۸۷, ص۲۶)

۱: آثار ادبی که شامل کتاب , رساله , جزوه , نمایشنامه و هر نوع نوشته دیگر علمی , فنی و ادبی و هنری می‌باشد .البته برنامه های کامپیوتری نیز می‌تواند جزء این دسته قرار گیرد .

۲ : آثار سمعی و بصری به منظور اجرا در صحنه ی نمایش یا پرده ی سینما یا پخش از رادیو یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش ,نوشته یا ضبط یا نشر شود .

۳ : هر گونه اثر موسیقی مانند ترانه و سرود که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد .

۴ : آثار و برنامه های رادیویی و تلویزیونی ,اثر رادیویی اثری است که برای پخش از رادیو به وجود آمده یا مورد اقتباس قرار گرفته است .

۵ : آثار هنری مشتمل بر کارهای دو بعدی ؛ سه بعدی , گرافیکی و ….

۶ : آثار تجسمی شامل نقاشی و تصویر , طرح و نقش , نفشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته ها و خطوط تزئینی و هر گونه اثر تزئینی و اثر تجسمی که به هر طریق و روش به صورت ترکیبی یا ساده به وجود آمده باشد و هر گونه پیکره (مجسمه ) و اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان و اثر عکاسی که با روش ابتکاری مربوط به هنرهای دستی و صنعتی و نقشه های قالی و گلیم است .^[۴]

۷ : آثار ترکیبی و فرعی مانند ترجمه که شامل هر گونه اثر مبتکرانه و ابداعی دیگر است که از ترکیب چند اثر از آثار مذکور در بندهای قبل پدید آمده است .

۸ : آثار ابتکاری که بر پایه ی فرهنگ عامه یا میراث فرهنگی و هنری ملی پدید آمده است .( نصیری , ۱۳۸۷ , ص۲۸-۲۹ )

همان گونه که از تعاریف ارائه شده استنباط می­ شود حق مؤلف شامل دو حق معنوی و مادی یا مالی و اقتصادی است. حق معنوی حقی است که پدیدآورنده را قادر می­سازد جهت حفاظت از ارتباط شخصی بین خود و اثر منتشره اش، اقدامات خاصی را اتخاذ کند. مثلاً تنها خود او می‌تواند به عنوان پدیدآورندهاثر نام برده شود و یا اجازه انتشار آن را داده یا مانع نشر آن شود و یا جلوی تحریف آن را بگیرد، در حالی که حق مادی، جنبه بهره‌برداری مالی و تحصیل منفعت تجاری را در نظر دارد، ‌به این معنا که مشارالیه می‌تواند آن را نزد عموم عرضه نماید. حق اخیر بر خلاف حق معنوی، قابل انتقال و معامله است.( همان , ص۳۰)

در اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی – اجتماعی و فرهنگی و مدنی و سیاسی نیز بهره­ مندی از منافع مادی و معنوی و لزوم اتخاذ تدابیر مناسب توسط دولت‌ها جهت تامین حفظ، توسعه و ترویج آثار ادبی و هنری مورد تأکید قرار گرفته است. و برگزاری چندین کنوانسیون جهانی و منطقه­ای در این رابطه،گویای توجه جهانی نسبت ‌به این مسأله است(همان , ص۳۰) .

ب : حقوق مالکیت صنعتی

حقوق مالکیت تجاری و صنعتی حقوقی است که در پی توسعه صنعت و تجارت و در نتیجه سعی و ابتکار و کوشش تاجران و صاحبان صنایع و مخترعان حاصل می‌گردد.این حقوق نیز دارای اقسامی است که به بررسی آن ها می پردازیم :

۱ : اختراع

اختراع اجمالاً عبارت است از ابداع یک محصول صنعتی جدید یا کشف هر وسیله نوین یا اعمال وسایل موجود به طریق جدید برای تحصیل یک نتیجه یا محصول صنعتی و کشاورزی. این تعریف در هر کشوری تا حدودی تفاوت دارد و دایره آن، وسعت و ضیق پیدا می‌کند. به عبارت دیگر، قوانین کشورهای گوناگون، علی رغم مشابهتی که با هم دارند، در ضوابط تحقق اختراع کاملاً یکسان و یکنواخت نیستند. برای مثال، در ژاپن پدید آوردن یک ایده در سطحی بسیار پیشرفته را اختراع می دانند در حالی که، در امریکا چنین قیدی وجود ندارد و صرفا نو بودن اثر ملاک است. این تفاوت از آنجا حایز اهمیت است که به محض ثبت شدن موردی برای اختراع، حقوق انحصاری شدیدی برای مخترع آن به وجود می‌آید و افراد جامعه موظف به رعایت آن هستند؛ یعنی از تولید و عرضه محصول مشابه منع می‌گردند. حال اگر مورد ثبت شده از لحاظ علمی اهمیت زیادی نداشته باشد، ممکن است بسیاری از افراد جامعه آن را در جریان کار و فعالیت داخل کنند. ولی اکنون مجبور هستند برای استفاده از روش و پدیده ای عادی، از مخترع اجازه بگیرند؛ مخترعی که کار فوق العاده ای نکرده و فقط در مراجعه به اداره ثبت پیشی گرفته است.(اسدی , ۱۳۹۰ , ص۳۲)

بررسی حقوق ملی کشورها در زمینه حق مخترع، از نظر متن قوانین و رویه های مستقر آن ها در این زمینه، نشان می‌دهد که تا آنجا که به ضوابط مربوط می شود همگی تقریبا مشابه هستند، ولی پیشرفت فن آوری موجب بروز اشکال در تطبیق آن ضوابط بر موارد جزیی و مصادیق می شود. ضوابط تحقق اختراع از دیدگاه قانون عبارت است از:

الف. مفید بودن؛

ب. معمولی نبودن؛

ج. کاربرد صنعتی داشتن: این قید از موارد تفاوت بین موضوعات حق مخترع و حق مؤلف و امثال آن است. به موجب این قید، نظریات و اکتشافات علمی صرف اختراع محسوب نمی گردند. همچنین ایده، اختراع محسوب نمی شود و قابل حمایت نیست.(همان , ص۳۱)

د. جدید و نو بودن: این ضابطه بیش تر جنبه شکلی دارد تا ماهوی. به عبارت دیگر، اگر اثری همه شرایط اختراع محسوب شدن را داشته باشد ولی مخترع پیش از ثبت کردن، آن را مورد بهره برداری قرار دهد، و پس از مدتی که احتمال فاش شدن اسرار فنی و پیدایش رقبای تجاری به وجود آید اقدام به ثبت اختراع نماید، قانون از چنین پدیده ای به عنوان اختراع حمایت نخواهد کرد. این نکته از موارد اختلاف اختراع محسوب شدن اثری در عرف و قانون است. غرض قانون‌گذار از حمایت از مخترعان، حمایت از جامعه و پیشرفت فن آوری نیز هست و لذا در ازای تحصیل اطلاعات فنی و در اختیار عموم قرار دادن آن ها، حق مخترع را اعطا می‌کند. اگر حق مذبور را منوط به ثبت فوری نکند، نقض غرض شده و چه بسا اطلاعات مذبور به دست رقبا بیفتد و روی آن سرمایه گذاری نمایند. از این رو، منع آنان از بهره برداری از سرمایه ایشان بی وجه خواهد بود. همچنین انتشار اختراع پیش از ثبت از طریق نوشته و سخنرانی و مانند آن ها نیز ممکن است بر حسب مقررات داخلی کشورها چنین اثری داشته باشد. به هر حال، به طور خلاصه می توان تازگی اختراع را در یکی از امور ذیل دانست:

۱٫ محصول جدید؛

۲٫ وسایل و طرق جدید؛

۳٫ کاربرد جدید.

۲٫ الگوی مفید Utility Model

واکنش‌ها به تنیدگی به حالتی از انگیختگی جسمانی و روان‌شناختی اطلاق می‌گردد که پیامد تجربه تنیدگی است (تویتس^[۹]، ۱۹۹۵). دانشجویان در مواجهه با عوامل تنیدگی‌زا طیف گسترده‌ای از واکنش‌های جسمانی و روان‌شناختی را نشان می‌‌‌دهند. تظاهرات تنیدگی شامل ‌آسیب‌های جسمانی، کمبود انرژی مزمن، فقر انگیزشی، سردرد، مشکلات گوارشی، مشکلات خواب است (موری، ۲۰۰۰). برخی از محققان دیگر در بیان واکنش‌های مربوط به تنیدگی بر اضطراب و افسردگی نیز اشاره می‌کنند (موری، ۲۰۰۰).

از سویی رویکرد طرحواره درمانی بر این باور بنیادین است که شرایط منحصر به فردی که شخص در کودکی تجربه می‌کند نقش مهمی در ایجاد مجموعه باورهایی درباره خویشتن و دیگران ایفا می‌کند که آن را طرحواره‌های ‌‌ناسازگار می‌نامند. طبق تعریف طرحواره‌های‌‌ ناسازگار اولیه، الگوها یا درون مایه‌های عمیق و فراگیری هستند که در دوران کودکی یا نوجوانی شکل گرفته، در مسیر زندگی تداوم دارند، به رابطه فرد با خود و با دیگران مربوط می‌شود و به شدت ناکارآمدند. به عبارت دیگر عناصر نظام‌مندی از واکنش‌ها و تجارب گذشته که پیکره‌ی نسبتاً منسجم و پایداری از دانش را شکل می‌دهد که می‌تواند ادراک‌ها و ارزیابی‌های بعدی را هدایت کند. این طرحواره‌ها را بر حسب پنج نیاز ارضا نشده در پنج حوزه طبقه‌بندی می‌کند که پنج حوزه و طرحواره‌های‌‌ ناسازگار اولیه مربوط به هرحوزه عبارتند از: حوزه طرد و بریدگی که شامل طرحواره‌های‌‌ رها‌شدگی، بی‌اعتمادی/بدرفتاری، محرومیت هیجانی، نقص/بی شرمی و انزوای اجتماعی/بیگانگی است. حوزه دوم خودگردانی و عملکرد مختل که شامل: وابستگی/بی‌کفایتی عملی، آسیب‌پذیری نسبت به ضرر یا بیماری، گرفتاری و شکست است. حوزه سوم محدودیت‌های مختل که شامل استحقاق/بزرگ منشی، خویشتن‌داری و خود انضباطی ناکافی است. حوزه چهارم دیگر جهت‌مندی که شامل اطاعت، ایثار و تءأیید جویی/جلب توجه است. حوزه پنجم گوش به زنگی بیش از حد و بازداری که شامل منفی‌گرای (بدبینی، بازداری هیجانی معیارهای سرسختانه و تنبیه) است. طرحواره درمانی که توسط یانگ به وجود آمده،درمانی نوین و یکپارچه است که عمدتاًً بر اساس بسط و گسترش مفاهیم و روش‌های درمان شناختی- رفتاری کلاسیک بنا شده است. مؤلفه اصلی طرحواره درمانی بر این تصور است که هر شخص یک طرحواره کلی دارد و در موقعیت‌های خاص آن ها فعال می‌شوند. هدف درمانگر شناسایی این طرحواره‌ها و تلاش در جهت اصلاح یا تغییرآنهاست. طرحواره درمانی بنا به مشکل بیمار می‌تواند به صورت کوتاه‌ مدت، میان ‌مدت و بلند‌ مدت به کار گرفته شود. (یانگ،گلوسکو^[۱۰] و وشیار^[۱۱]،۲۰۰۳؛ ترجمه حمیدپورواندوز،۱۳۸۶). تاکنون کارآمدی طرحواره درمانی در درمان اختلالات متعددی از جمله سبک‌های دلبستگی زوج‌های (امانی،۱۳۸۹) افسرده خویی و عزت نفس (حسینی فرد،۱۳۹۰) اختلالات محور ۱: افسردگی(یانگ،۲۰۰۸)، اضطراب و فوبی اجتماعی (ونزل^[۱۲]،۲۰۰۴) هم چنین افراد با عزت نفس پایین و ناراحتی روان‌شناختی‌ (سیسرو^[۱۳]و یانگ،۲۰۰۰) اختلال خوردن(لاک^[۱۴]، ۲۰۰۶) اختلالات شخصیت (یانگ، ۱۹۹۹) و غیره مشخص شده است.

شواهد تجربی محتلف نشان دادند که برای غالب دانشجویان و دانش‌آموزان، تجربه زندگی تحصیلی از طریق مواجهه با گروه وسیعی از عوامل تحصیلی تنیدگی‌زا مشخص می‌شود (شکری و دیگران ۱۳۸۴؛ اسکلوفسکی^[۱۵]، استین، ماستوراس^[۱۶]، بیتون^[۱۷] و آسبورنی^[۱۸]، ۲۰۱۲). البته غالب محققان علاقه‌مند به قلمرو مطالعاتی تنیدگی تحصیلی دریافتند تمایز در اثربخشی الگوهای ترجیحی پاسخ‌دهی افراد به عوامل تنیدگی‌زا در موقعیت‌های تحصیلی در توصیف، پیش‌بینی و کنترل میزان تجارب تحصیلی تنیدگی‌زا در بین دانشجویان مؤثر هستند(کاراتزیاس^[۱۹]، پاور^[۲۰]، فلمینگ^[۲۱]، لنان^[۲۲] و سونسون^[۲۳]، ۲۰۰۲). با توجه اهمیت رضایت تحصیلی و کارآمدی طرحواره درمانی این سوال مطرح می‌شود که آیا طرحواره درمانی می‌تواند بر کاهش تنیدگی تحصیلی و رضایتمندی تحصیلی دانشجویان تأثیرگذار باشد یا خیر؟

۳-۱- ضرورت پژوهش

دانشگاه موفق، مؤسسه‌ای است که به طور دائم در حال رشد و شکوفایی توانایی‌ها بوده و به نوعی به دنبال تأمین نیازها و انتظارات دانشجویان و افزایش میزان رضایتمندی آن ها باشد. محققان معتقدند تأمین رضایتمندی دانشجویان از عواملی است که در رشد و ارتقای مراکز آموزشی مؤثر است (ادراکی، رامبد و عبدلی ۱۳۹۰).

رضایتمندی تحصیلی یکی از مهمترین نشانگرهای مورد توجه پژوهشگران علاقه‌مند به کیفیت زندگی تحصیلی است (ایرماک^[۲۴]و کارازام^[۲۵]،۲۰۰۹). بهزیستی ذهنی به مثابه یک سازه چند بعدی، بیانگر ارزیابی‌های شناختی و هیجانی افراد از زندگی خود است (چیکو^[۲۶]، ۲۰۰۶) رضایت از زندگی، به مثابه مؤلفه شناختی بهزیستی ذهنی، بیانگر ارزیابی فرد از ابعاد ویژه زندگی یا قضاوت‌های کلی درباره زندگی فردی است (گلاگر^[۲۷] و ولا^[۲۸]– برودریک^[۲۹]،۲۰۰۸).

شواهد تجربی مختلف تأکید کرده‌اند که تجربه نقش دانشجویی، زمینه مواجهه با طیف وسیعی از تجارب تحصیلی تنیدگی‌زا را برای دانشجویان به همراه می‌آورد (براگام^[۳۰]، زیل، مندازا^[۳۱]و میلر^[۳۲]، ۲۰۰۹، پیرسل^[۳۳] و کیم^[۳۴]،۲۰۰۷).

بدین دلایل، توصیه ها و دستوراتی برای رویارویی و دفع بحران و همچنین افزایش کیفیت تصمیم گیری و اجرای بهتر در زیر آورده می شود:

۱-باید از رسیدن به یک توافق زودرس و بی موقع در تصمیم‌ گیری جلوگیری کرد.

۲-باید از تحریف اطلاعات جلوگیری نمود.

۳-باید از تصمیم گیری غلط در گروه جلوگیری کرد.

۴-انعطاف پذیری بیشتر ی در دستورات و دستورالعمل ها به وجود آورد.

۵-برای تصمیم گیری آمادگی داشت.

۶-مانع از شکست در اجرای تصمیمات شد (Smart ,1977).

تصمیم گیری در بحران از دید روانشناختی معرفتی خود رشته ای جدید و جالب توجه است. به صورت کلی دو گروه از رهیافت های نظری در ارتباط با بحران با توجه به متغیرهای توضیحی پیشنهاد شده است. گروه اول ‌و کسانی مانند مارگارت هرمان به دو موضوع علاقه نشان می‌دهند:

۱-تاثیرات بحران به عوامل متعددی از قبیل متغیرهای متعدد فردی مانند تصویر از خود، حافظه تاریخی از عملکرد در بحران قبلی.

۲-تاثیرات بحران بخاطر عوامل موقعیتی مانند برگشت پذیری و شدت تهدیدات فعلی

هرمان عقیده دارد که یک مدل تصمیم گیری در شرایط بحرانی می‌تواند شامل خصوصیات ملی، عوامل مربوط به حکومت، ساختار و پروسه تصمیم گیری، متغیرهای موقعیت و روابط خارجی کشور باشد. اما او اضافه می کند که ویژگی‌های شخصی و تمرکز رهبران به مسائل خارجی دو موضوع ارزشمند در تلاش ما رأی‌ تلفیق عوامل و ساختن مدل روانشناختی تصمیم گیری در بحران است (Hermann, 1980).

گروه دوم، افرادی مانند دانیل دراکمن بیشتر به ویژگی های موقعیت بحرانی توجه نموده و نتایج بحران را مایل به برون داد چنین متغیر هایی می دانند. این دسته به محیط مذاکره ‌در مورد بحران توجه جدی نشان می‌دهند (Druckman).

۲- ۹- ۵- مدل تصمیم گیری در شرایط تنش روانشناختی

مدل های تصمیم گیری که تا کنون بدان ها پرداخته ایم، همگی (بجز تصمیم گیری بحرانی) در شرایط آرام با پروسه منطقی حتی در مواقعی که به وضعیت عقلایی محدود و یا دیگر محدودیت های انسانی پرداختیم، پیش می‌رفت. اما تصمیماتی که انسان ها و یا سازمان ها می گیرند، با احساسات همراه است، زیرا تصمیم‌گیر امید قوی دارد که با این تصمیم به اهداف خود رسیده و یا از خطرات و پیامدهای منفی در امان بماند. ‌بنابرین‏ در افراد، گرایشات قوی متخالف برای عمل و عکس العمل وجود دارد. نتیجه به نوعی منازعه تصمیمی است که یک منبع مهم برای تنش های روحی است. تنش هایی ناشی از منازعه تصمیمی باعث معیوب نمودن پروسه تصمیم می‌گردد (Davis ,1985).

منازعه تصمیمی درمواقعی که قرار است یک تصمیم مهم گرفته شود، افزایش پیدا می‌کند. این موضوع زمانی تشدید می شود که تصمیم گیر متوجه می شود که احتمال ضرر های ناشی از هر راه حل تا چه اندازه مهم است. به بیان دیگر، هر نوع که او تصمیم بگیرد، بهر حال به منازعه تصمیمی دچار خواهد شد. ولی نشانه های جدی بیماری زمانی خود را نشان می‌دهند که تمام راه حل ها نتایج غیر مقبول نیز داشته باشند. این نشانه های بیماری جدی منازعه تصمیمی، نگران کننده، تردیدآمیز، نوسانی و همراه با رنج است (Davis ,1985). اما تصمیم همچنان در جهان گرفته می شود، لیکن با کنار آمدن با نقش ها ^[۴۶].

۲- ۹-۶- مدل منازعه یا مدل کنار آمدن با نقش ها

مدل منازعه می‌تواند در مواقع اضطراری مانند آتش سوزی و سیل کاربرد داشته باشد. این مدل همچنین می‌تواند در تمامی تصمیماتی که به نوعی اهداف تصمیم گیر مورد تهدید واقع می‌شوند نیز به کار گرفته شود. چهار سئوال اساسی برای کنار آمدن با نقش ها وجود دارد:

۱–آیا در غیاب یک تغییر، ریسک جدی وجود دارد؟

۲-آیا در صورت تغییر، ریسک افزایش پیدا می‌کند؟

۳-آیا به انتظار رسیدن به یک راه حل بهتر نشستن، واقع بینانه است؟

۴-آیا زمان کافی برای تحقیق و سنجش وجود دارد؟

اگر پاسخ به سئوال اول، نه است، ‌بنابرین‏ تغییری نباید رخ دهد. اگر پاسخ، بله است، سپس سئوال دوم مطرح است. اگر پیامدهای تغییر محسوس است ولی جدی نیست، پس باید تغییر صورت گیرد اما بدون منازعه تصمیمی. اگر پیامدها جدی است، ‌بنابرین‏ باید به سئوال سوم مراجعه نمود. اگر راه حل بهتر امکان ناپذیر است، اجتناب دفاعی^[۴۷] احتمالا بهترین راه است. اگر راه حل بهتری فکر می شود امکان پذیر بوده و زمان نیز موجود است، استراتژی مناسب، پروسه هوشیارانه تحقیق، برآورد، و برنامه ریزی اقتضائی است. اگر زمان مکفی وجود ندارد (مانند آتش سوزی)، بهترین راه هوشیاری بیش از اندازه^[۴۸] است.

هوشیاری بیش از اندازه، یک عکس العمل به فجایع طبیعی است. شخصی که بر روی پیامدهای نامطلوب مورد انتظار یک فاجعه متمرکز می شود، دیگر نمی تواند اطلاعاتی که مشخص می‌کند که ممکن است این فاجعه دیگر رخ ندهد را بپذیرد. فرد فشاری را احساس می‌کند که باید هرچه زودتر دست به اقدام بزند و با عجله فعالیت هایی را انجام می‌دهد بدون آنکه تمامی جوانب را سنجیده و یا راه حل های دیگر را مدنظر قرار دهد (Davis ,1985).

اجتناب دفاعی: اجتناب دفاعی به ‌عنوان یکی از استراتژی های تطبیقی مسلط مورد توجه تصمیم گیران قرار گرفته است تا از اطلاعات مزاحم، تفکرات باطل، تحریف اطلاعات رسیده و بی توجهی گزینشی اجتناب گردد. اگر تصمیم گیر احساس نماید که ریسک تعویق یک تصمیم کم است، از تعلل و تعویق اجتناب نمی کند. اگر اینطور نباشد، ممکن است که تصمیم گیر اصلی، فرد دیگری را مسئول تصمیم سازد. قبل از تصمیم گیری تحت سرمشق اجتناب دفاعی، تصمیم گیران ممکن است تاکتیک های حمایتی از یک راه حل بروز دهند، اگر منتظر اطلاعات دیگری راجع به راه حلهای دیگر نباشند. پس از تصمیم گیری، فعالیت های حمایتی برای کاهش ناسازگاری ادراکی ‌در مورد تصمیم به کار می رود. موارد زیر چند نوع از تاکتیک های حمایتی هستند:

۱-غلو نمودن ‌در مورد پیامدهای راه حل مطلوب

۲-کم اهمیت دادن پیامدهای نامطلوب راه حل مورد نظر

۳-نفی حالت های مخالف

۴-بزرگنمایی ‌در مورد دوردست بودن فعالیت هایی که پس از تصمیم باید بدان دست یازیم.

۵-فرض نمودن عدم توجه جامعه ‌به این تصمیم (‌در مورد تصمیمات فردی)

۶-کم نمودن مسئولیت های فردی (‌در مورد فشار اجتماعی و یا فرمان ها) (Davis ,1985)

۲-۱۰- نظام های پشتیبانی تصمیم گیری

مدیران در فرایند تصمیم گیری نیازمند منابع و امکاناتی می‌باشند که آنان را قادر سازد تا بازده تصمیم را در تحقق اهداف افردی، گروهی، سازمانی و جامعه به طور کلی بهینه نمایند. از جمله منابع مورد نیاز می توان به امور مالی و بودجه، زمان، امکانات و فرصت‌ها، نیروی انسانی کارآمد و اطلاعات اشاره نمود. با توجه به اینکه تصمیم ها بیشتر متوجه زمان آینده است، مدیران نیازمند جمع‌ آوری اطلاعات بیشتر برای کاهش عدم قطعیت هستند تا با اطمینان بیشتر درصد خطر پذیری و مخاطره تصمیم را کاهش دهند (شریف زاده، ۱۳۷۸).

افراد افسرده، جهان را به شیوه ی غیر واقع بینانه ای با بدبینی تفسیر می‌کنند و ‌در مورد خودشان با یک روش خشن و غیر منصفانه قضاوت می‌کنند. بخش عمده ای از هیجان هایی که آن ها احساس می‌کنند بر پایه ی این شیوه منفی تفسیر زندگی، بنا شده است. اگر افکار آن ها ‌در مورد جهان منفی و غیر وافع بینانه باشد، هیجان های آن ها نیز منفی و غیر واقع بینانه می شود. ممکن است فکر کردن به یک هیجان غیر واقع بینانه مشکل باشد. تصور کنید فردی سخت باور دارد که مسافرت با هواپما به شدت خطرناک است ‌به این خاطر که هواپما ها مکرر سقوط می‌کنند. این فرد هنگام پرواز خیلی وحشت زده می شود.این ترس، به هر حال، بر پایه ی باور غلط ‌در مورد امنیت هواپیما بنا می شود، ‌بنابرین‏ یک هیجان غیر واقع بینانه و نامتناسب با موقعیت است. مشابه با این، افراد افسرده باور هایی که ‌در مورد جهان و خودشان دارند که غیر واقع بینانه است و ‌بنابرین‏ منجر به هیجان های منفی غیر واقع بینانه می‌شوند (احمدی و همکاران، ۱۳۹۵).

۴- فیزیولوژی

افسردگی با نشانه های بدنی گوناگونی همراه هستند. بعضی از این نشانه های بدنی همچنین ممکن است درنشانه های افسردگی در جایگاه اول قرار گیرند. یکی از تغییرات بدنی نیرومند همراه با افسردگی، مختل شدن خواب است. معمولاً این گرفتاری، ناتوانی در خوابیدن به مقدار کافی ست. این می‌تواند به علت مشکل در به خواب رفتن، بیدار شدن های مکرر در طول شب، یا صبح خیلی زود از خواب بیدار شدن باشد. گاهی اوقات ممکن است فرد زیاده از حد بخوابد. ‌به این علت که او آرزو دارد به سادگی خودش را در خواب پنهان کند یا چنان احساس خستگی می‌کند که گویی هرگز به خواب کافی نخواهد رسید. وقتی که خواب است تجدید قوا نمی کند فرد وقتی بیدار می شود احساس می‌کند نیروی تازه ای نگرفته و استراحت نکرده است . این حالت در روزهایی که فرد با مشکلات سر و کار داشته بیشتر است. افراد افسرده اغلب احساس می‌کنند انرژی ندارند و با کارهای روزمره از پا در می‌آیند (یو، لی، لی، شین، پارک، یون و یو^[۴۱]، ۲۰۱۶).

یک نظریه ‌در مورد افسردگی علت آن را تغیرات در اعمال مغز می‌داند، یک عدم تعادل شیمیایی. تحقیقات نشان داده‌اند که بعضی از افراد افسرده در سیستم عصبی شیمیایی مغز فعالیت کمتری دارند. اگر چه، این چندان روشن نیست که آیا این تغییرات در شیمی مغز واقعا علت افسردگی هستند؟ همه ما می‌دانیم که افسردگی معمولاً با تغییرات در شیمی مغز ارتباط دارد. تغیرات فیزیولوژیک در افسردگی ممکن است در اثر مقابله با مشکلات شدید تر شوند یا حتی یکی از گام های برنامه ی مدیریت افسردگی باشند. درمان با دارو های ضد افسردگی معمولاً می‌تواند کمک کننده خوبی باشد برای اینکه فرد دوباره خوب بخوابد و انرژی بدنی را بازیابد. همچنین این دارو ها به وی اجازه می‌دهند که فعالانه مهارت های پیروز شدن بر افسردگی را یاد بگیرد و به آن ها عمل کند (موحدی و همکاران، ۱۳۹۳).

۵ – فعالیت ها

افسردگی معمولاً اثر قابل توجهی بر رفتار افراد می‌گذارد. این جا به برخی از بیشترین ناحیه هایی که تأثیر پذیرند اشاره می شود:

• • کناره گیری از دوستان و خانواده: دعوت های اجتماعی رد می شود، تلفن ها را بی جواب می‌گذارد، و کاری می‌کند که به هر طریقی شده با دوستان و خانواده اش نباشد. انزوای اجتماعی یک همراه قدرتمند خلق افسرده است. شما از خونگرمی و احساس رابطه با دیگران دوری می کنید.

• کاهش مراقبت از خود: آن ها از فعالیت هایی که به قصد حفظ ظاهر و بدن شان انجام می شود، به فراوانی غفلت می‌کنند. افراد افسرده اغلب کمتر از معمول به آراستن خود و لباس هایشان می پردازند. به علاوه، ورزش اغلب کاهش می‌یابد، که می‌تواند شامل فعالیت های مناسب و معمول مانند آهسته راه رفتن یا قدم زدن در اطراف محل سکونت باشد. حذف ورزش می‌تواند در افسردگی مشارکت کند. این مشارکت به وسیله ی حذف یکی از نیرومند ترین منابع بهزیستی بدنی و عزت نفس انجام می شود(اصلانی و همکاران، ۱۳۹۴).

همچنین، افراد افسرده عادت های غذایی به هم ریخته و نامرتبی دارند. این می‌تواند غذا نخوردن نا کافی (صرف نظر از خوردن) مربوط به نداشتن اشتها باشد، یا پرخوری به عنوان یک دلداری دهنده خود. کم کردن فعالیت های لذت بخش. سرگرمی ها؛ هنر ها، ورزش ها، مطالعه ها و مسافرت ها رنج آور می‌شوند (چونگ و همکاران، ۲۰۱۵).

افراد افسرده اغلب احساس می‌کنند این فعالیت ها خیلی خسته کننده هستند و انگیزه ای برای انجام آن ها ندارند. افسردگی غالباً مشکل خانوادگی دارد کارشناسان معتقدند که یک حساسیت ژنتیکی درترکیب با عوامل محیطی مانند استرس با بیماری جسمی می‌تواند باعث ایجاد یک عدم تعادل درمواد شیمیایی مغز به نام نوروترانسمیترها شود که موجب افسردگی می شود به نظر می‌رسد عدم تعادل بین سه نوروترانسمیتر، سروتنین، نوراپی نفرین و دوپامین با افسردگی مرتبط باشد (احمدی و همکاران، ۱۳۹۵). محققان کاملاً نمی دانند که چگونه عدم تعادل در نوروترانسمیتر ها می‌تواند علائم و نشانه های افسردگی را ایجاد کند به طور قطع مشخص نیست که آیا تغییرات نوروترانسمیترها علت افسردگی است. و در بسیاری از مردم نیز علت افسردگی ناشناخته باقی می ماند به طور کلی مشخص شده است که افسردگی به عنوان نتیجه یکسری از فعل ‌و انفعالات شیمیایی د رمغز اتفاق می افتد این فعل و انفعالات که نوروترانسمیتر نامیده می شود درتمامی اعمال و رفتارها ی بدن به صورت بیولوژیکی وجود دارد (نیک آمال و همکاران، ۱۳۹۲).

۶- ژن