با توجه به مطالب عنوان شده، در این تحقیق به بررسی تأثیر بازارگرایی بر چابکی استراتژیک با تأکید بر نقش فرهنگ سازمانی پرداخته شده است.

همچنین شایان ذکر است که در این تحقیق منظور از چابکی استراتژیک همان چابکی سازمان ‌می‌باشد.

تعریف مسئله

گرایش بازار به طور کلی بیانگر پاسخ یک شرکت به نیازهای فعلی بازارش است (چانگ^[۱]، ۲۰۱۱). نارور^[۲] و اسلاتر^[۳] (۱۹۹۰) گرایش بازار را ‌به این صورت تعریف کردند: “فرهنگ سازمانی­ای که به موثرترین و کاراترین شکل، رفتارهای ضروری جهت ایجاد ارزش افزوده برای خریداران و در پی آن عملکرد بالاتری برای کسب و کار را به وجود ‌می‌آورد. “بازارگرایی نه تنها برای خارج از سازمان بلکه در داخل سازمان و نه تنها در بازارهای داخل یک کشور و بلکه در بازارهای بین‌المللی و جهانی هم مورد توجه ‌می‌باشد (لی و همکاران، ۲۰۰۶). تمرکز بر نیازهای مشتری به شرکت این اجازه را می­دهد تا ارزش افزوده بالاتری را تأمین کرده و بدین ترتیب منجر به سطوح بالاتری از رضایت مشتری می­ شود (دیبرل^[۴]، ۲۰۱۱). یک سازمان بازارگرا با نظارت مستمر بر نیازهای مشتریان، سعی در جلب رضایت آن ها به وسیله اصلاح خروجی­های خود با حفظ سود قابل قبول می­ نماید (کوهلی^[۵] و جاروسکی^[۶] ،۱۹۹۰، نارور و اسلاتر، ۱۹۹۰).

از طرفی دیگر به­ کارگیری چابکی استراتژیک^[۷] در سازمان­ها، راهبردی برای موفقیت در محیط­های رقابتی و نامطمئن امروزی است. ‌بنابرین‏ چابکی استراتژیک در محیط­های فوق رقابتی امروز بسیار نیاز است. مفهوم چابکی برای اولین بار توسط ناگل و داو^[۸](۱۹۹۲) در مؤسسه­ی آیوکوک معرفی شد. همان‌ طور که سازمان­ها در محیط­هایی متلاطم فعالیت می­کردند، این مفهوم توجه زیادی را به خود جلب نمود و سازمان­ها اهمیت ‌پاسخ‌گویی‌ سریع به نیازها و تقاضاهای متغیر محیطی با روش­های کارآمد هزینه­ای را دریافتند.(سیگور و همکاران^[۹]، ۲۰۰۰). گلدمن و همکاران^[۱۰](۱۹۹۵) بیان نمودند”سازمانی چابک نامیده می­ شود که بتواند به طور سودآوری در محیط متلاطم با نیازهای متغیر و غیر قابل پیش ­بینی امروزی فعالیت نماید. ‌بنابرین‏ چابکی راهی است برای مدیریت سازمان­ها که با یک واکنش سریع و مؤثر به بازارهای در حال تغییر از طریق تولید محصولات و خدماتی که مشتری محور است، عمل می­ نماید و به ابزاری برای رقابت تبدیل شده است.(ژانگ و شریفی^[۱۱]، ۲۰۰۷). سازمان­ های چابک با تغییر، عدم قطعیت و غیرقابل پیش‌بینی بودن محیط کسب و کارشان و پاسخ مناسب دادن ‌به این تغییرات عجین ‌شده‌اند. در بر داشتن استراتژی­ های چابکی برای سازمان­ها منافعی دارد مانند پاسخ­هایی سریع و مؤثر به نیازهای در حال تغییر بازار، قابلیت سفارشی کردن محصولات و خدمات تحویل داده شده به مشتری، هزینه های تولید کاهش یافته، افزایش رضایت مشتری و حذف فعالیت­هایی که ارزش افزوده­ای ایجاد نمی­کنند.(سافورد؛گوش و مورثی^[۱۲]،۲۰۰۶).

بنا بر تحقیقات انجام شده، توانایی شناسایی تغییرات ایجاد شده در نیازهای مشتریان از طریق بازارگرایی، پیش­زمینه­ای ضروری در توانایی برای پاسخ ‌به این تغییرات است. بهبود برنامه ­های چابکی، برای توسعه قابلیت ­های سازمانی جهت پاسخ سریع و مؤثر به تغییرات ایجاد شده در نیازهای مشتری، طراحی شده است(زلباست، گرین جی آر؛ ابشایر و ساوور^[۱۳]؛ ۲۰۱۰). براون شیدل و سوره(۲۰۰۹) در تحقیق خود دریافتند که بازارگرایی به طور غیرمستقیم از طریق انسجام سازمانی بر چابکی اثر می­ گذارد. لین(۲۰۰۴) دریافت که بازارگرایی به طور مثبتی بر شبکه­ نوآوری چابکی اثر می­ گذارد. زلباست و همکاران(۲۰۱۰) در تحقیق خود دریافتند که بازارگرایی به طور مستقیم و مثبت بر تولید به موقع، مدیریت کیفیت جامع و چابکی تولید، اثر می­ گذارد. در این پژوهش، چابکی استراتژیک معادل چابکی سازمانی در نظر گرفته می­ شود.

هر سازمانی دارای شخصیتی است مانند انسان، همان­گونه که عنصر اصلی شخصیت یک انسان فرهنگ اوست، عنصر اصلی شخصیت یک سازمان نیز فرهنگ سازمان است(هیلز چارلز^[۱۴]،۲۰۰۲). سازمان­ های موفق دنیا به ویژه آن­هایی که تا سطح بالای ایمنی راه پیموده­اند، مدعی هستند که به بسیاری از این موفقیت­ها از راه تقویت فرهنگ سازمانی خود،­ دست یافته­اند. با توجه به اهمیت مبحث فرهنگ سازمانی در هر سازمانی، بدیهی است که موفقیت در پیاد­ه­سازی شیوه ­های نوین و تکنیک­های جدید مدیریتی، مستلزم پشتیبانی از طرف فرهنگ سازمانی است. تحقق اهداف هر سازمان در گرو هماهنگی فرهنگ سازمانی به عنوان شاخص وضعیت نیروی انسانی با اهداف و استراتژی­ های تدوین شده است(ابزری، مهدی؛ دلوی، محمدرضا، ۱۳۸۸). در تعریفی از فرهنگ سازمانی بیان می­ شود، فرهنگ سازمانی به معنای ارزش ها، مفروضات و هنجارهای مشترک بین افراد است(شین^[۱۵]،۱۹۸۵).

از طرفی دیگر در تحقیقات انجام شده این نتیجه حاصل شده است که بازارگرایی و توانایی بازارگرا شدن به طور فزاینده­ای در فرهنگ سازمانی ریشه دارد و عواملی که به ‌عنوان پیش­زمینه­هایی برای بازارگرایی پیش ­بینی شده اند مانند تأکید مدیران عالی، سیستم پاداش و تمرکز ممکن است نقشی کمرنگ­تر از فرهنگ داشته باشند(گبهاردت و همکاران^[۱۶]،۲۰۰۶).

همچنین بنابر مطالعه­ پیشینه­ تحقیق، دریافت شد که تحقیقات متعددی به بررسی رابطه­ میان فرهنگ سازمانی و روش­های چابک پرداخته­اند(رابینسون و شارپ^[۱۷]،۲۰۰۵؛ شرهی و کاروسکی^[۱۸]،۲۰۰۷؛ استرود و هاف و ترتیاکو^[۱۹]،۲۰۰۹؛ تولفو و وازلاویک^[۲۰]،۲۰۰۸). جوهان لیواری و نتا لیواری^[۲۱] (۲۰۱۱) به بررسی رابطه­ فرهنگ سازمانی و روش­های چابک پرداختند و ‌به این نتیجه رسیدند که هر فرهنگی به جز فرهنگ سلسله مراتبی، کاربرد روش­های چابک را افزایش می­دهد. جیم شفیلد و جولین لمتایر^[۲۲](۲۰۱۳) بیان ‌می‌کنند که توسعه برنامه ­های چابکی توسط محیط سازمان( فرهنگ سازمانی) و توانمندی اعضای سازمان، تحت تأثیر قرار ‌می‌گیرد.

‌بنابرین‏ با توجه به اینکه فرهنگ سازمانی بر دو متغیر بازارگرایی و چابکی اثرگذار است و از طرفی بازارگرایی بر چابکی نیز تأثیر دارد، در این تحقیق بر آن شدیم که به بررسی رابطه­ بازارگرایی و چابکی و نقش تعدیل­گر فرهنگ سازمانی بپردازیم.

در این فصل به مباحث کلی پژوهش شامل اهداف، فرضیات و سؤالات تحقیق و مباحث دیگری از قبیل تعریف واژگان پرداخته می­ شود.

اهمیت و ضرورت تحقیق

با توجه به مطالب عنوان شده به نظر می­رسد که بازارگرایی بستری مناسب برای بروز و ظهور چابکی استراتژیک در سازمان است چرا که هر دو هدفی مشترک دارند و آن پاسخ به نیازهای متغیر مشتری است تا از این طریق ارزش افزوده­ای برای آن ها ایجاد کنند. ‌بنابرین‏ منطقی به نظر می­رسد که بررسی تأثیر بازارگرایی بر چابکی استراتژیک سازمان نیازمند بررسی دقیق­تری است، لازم به ذکر است آنچه که بر میزان اهمیت این مورد می ­افزاید این است که در تحقیقاتی ارتباط بازارگرایی بر چابکی استراتژیک مورد بررسی قرار گرفته است اما اینکه آیا فرهنگ سازمانی می ­تواند تعدیل کننده­ رابطه­ این دو باشد با خیر، تا کنون مورد بررسی واقع نشده است.

درک درست کارکنان از انتظارات مشتری

تجربیات گذشته مشتری از خدمات سازمان

شیوه ارتباط سازمان با مشتری (ادب و شخصیت)

فهم دقیق سازمان از انتظارات مشتری موجب برقرای ارتباط مطلوب ســازمان بـا مـشتریـان می‌شود. پاراسورامان معتقد است فقدان وجود موارد ذکر شده موجب کاهش کیفیت خدمات می شود. به همین دلیل سازمان‌ها نیازمند مکانیزمی برای اندازه‌گیری این عوامل هستند. مشتریان نیز به راحتی می‌توانند با توجه به تجربیات گذشته بین خدمات یک سازمان با سازمان دیگر تفاوت قائل شده و آن‌ ها را با یکدیگر مقایسه نمایند. پاراسورامان عقیده دارد که کیفیت خدمت، شامل انتظارات پیش از خرید مشتری، کیفیت ادراک شده از فرایند خرید و کیفیت ادراک شده از نتیجه است؛ و در این راستا وی کیفیت خدمت را به عنوان فاصله و شکاف بین انتظارات مشتری از خدمت و ادراکات او از خدمت دریافت شده معرفی می‌کند. انقلابی که هم اینک در عرصه رقابت بخش خصوصی به وقوع پیوسته ناشی از مقایسه مشتریان این بخش است که درک درستی از کیفیت محصولات به دست آورده اند، مشتریان بخش خصوصی دیگر دریافته‌اند که هر کالای نامرغوبی را نخرند. آن‌ ها همچنین یاد گرفته‌اند که هرگاه سازمانی به آن‌ ها چیزی با کیفیت پائین و نامرغوب را عرضه کند علاوه بر اینکه خود دیگر از او خرید نخواهند کرد، به آشنایان و همسایگان خود نیز توصیه می‌کنند از آن فروشگاه جنسی را نخرند.

هدف اصلی در مدل توسعه‌ای اندازه‌گیری کیفیت سروکوال تعیین یک وسیله برای اندازه‌گیری کیفیت خدمات است. ابزاری که بتواند کیفیت خدمات را در تمامی زمینه‌ها با کمتریـن تـغییرات انـدازه‌گیری نماید. مدل توسعه یافته پاراسورامان اندازه‌گیری کیفیت خدمات را در هر دو عرصه تئوری و تجربی مدنظر قرار داد.

ویژگی های مدل سروکوال پاراسورامان به شرح زیر است:

مشتریان باید بتوانند انتظارات خود را از مشخصه‌ های عمومی خدمات بیان نمایند.

مشتریان باید بتوانند سطح کیفیت و انتظارات خود را از خدمات ابراز نمایند.

مشتریان باید بدانند کیفیت خدمات با چه معیاری اندازه‌گیری می‌شود.

مشتریان باید آگاهی یابند که کیفیت خدمات باید در چه سطحی باشد.

مدل توسعه‌ای اندازه‌گیری کیفیت سروکوال پاراسورمان شامل ۲۲ عبارت است که هر کدام از آن‌ ها مربوط به یکی از ۵ بعد اصلی مدل است و هر عبارت در دو شکل ظاهر می‌شود: یکی طراحی انتظارات مشتری، و دیگری درباره سازمانی که قرار است کیفیت مورد انتظار مشتری در آن اندازه‌گیری شود.

پاراسورامان، ده شاخص عمده را جهت ارزیابی کیفیت خدمت در بخش عمومی به شرح زیر شناسایی کرد: دسترسی، ارتباطات، ورزیدگی، ادب و نزاکت، اعتبار، اعتماد، ‌پاسخ‌گویی‌، امنیت، مشتریان ملموس و درک. با توجه به آزمون‌های تجربی و روان‌سنجی^[۳۷] انجام گرفته، این ده شاخص عمده را می‌توان به عنوان «ابزار کیفیت خدمت» در نظر گرفت؛ و در نهایت پاراسورامان این ده معیار را تحت عنوان مدل سروکوال ارائه نمود[۴۷].

جدول ۵: معرفی ابعاد ده گانه کیفیت خدمات پژوهشات(PZB)

ابعاد کیفیت خدمات

تعریف عملیاتی

ملموسات

وضعیت ظاهری تسهیلات، تجهیزات سازمان، ظاهر کارکنان و وسایل ارتباطی.

قابلیت اعتماد

ارائه خدمات تعهد شده به شکل صحیح، در زمان مقرر و قابل اطمینان.

احترام، ادب

کارکنان مودب، رعایت احترام به مشتریان، و ایجاد ارتباط صمیمانه با آنان

لیاقت، مهارت

برخورداری از مهارت‌ها و دانش مورد نیاز برای ارائه خدمت.

اعتبار و شایستگی

قابلیت اطمینان، صداقت، درستکاری و امانتداری عرضه کننده خدمت.

امنیت

عدم وجود خطر، ریسک و شک و شبهه در خدمات عرضه شده.

دسترسی

نزدیکی و سهولت برقراری تماس و قابل دسترس بودن سازمان عرضه کننده.

ارتباط

توجه، و اطلاع رسانی به مشتریان به زبانی که برای آنان قابل درک باشد.

درک مشتریان

تلاش برای شناخت فرد فرد مشتریان سازمان و شناسایی نیازهای آنان.

‌پاسخ‌گویی‌

تمایل برای خدمتگزاری به و ارائه خدمات به مشتریان در سریعترین زمان

در تجربیات بعدی پاراسورامان (۱۹۸۸) با آزمون روان‌سنجی و بررسی صفات و مشخصه‌ های مشترک کیفیت خدمات ۵ بعد گسترده کیفیت خدمات، شامل موارد ۲۲ گانه را که در اکثر سازمان‌ها کاربرد دارد، به شرح زیر معرفی کرد. او و طرفدرانش معتقدند که هرچند خدمت در بعضی از جنبه‌ها یگانه و منحصر به فرد است، اما این ۵ بعدکلی‌تر کیفیت خدمت هستند. این دسته‌بندی به شکل زیر شامل موارد ۲۲ گانه مورد اشاره در مدل سروکوال خواهد بود:

جدول۶ : ۲۲ مؤلفه سنجش استاندارد شده ابزار سروکوال

بعد کیفیتی
شرح

ملموسات Tangibles

تجهیزات مدرن

امکانات فیزیکی قابل توجه

کارکنانی با ظاهر تمیز و آراسته

مدارک مرتب و منظم (نظیر جزوات، زونکن‌ها، صورت‌حساب‌ها …)

قابلیت اطمینان Reliability

انجام کار یا خدمت وعده داده شده تا زمان معین

نشان دادن علاقه خالصانه برای حل مشکلات مشتری

انجام اصلاحات در خدمات در اولین زمان

ارائه و انجام خدمت در زمانی که وعده داده شده است.

ارائه گزارش‌های بدون غلط

‌پاسخ‌گویی‌ Responsiveness

کارکنان به مشتریان می‌گویند که دقیقا «چه خدماتی ارائه می‌دهند.»

کارکنان خدمات فوری به مشتریان ارائه می‌دهند. (در کوتاه‌ترین زمان)

کارکنان همیشه برای کمک به مشتریان تمایل دارند.

کارکنان در هر حال آماده ‌پاسخ‌گویی‌ به سئوالات مشتریان هستند.

تضمین و تعهد Assurance

رفتار کارکنان به مرور اعتماد را در مشتریان ایجاد می‌کند.

مشتریان در تعاملات خود با ‌ارائه کننده خدمت احساس امنیت می‌کنند.

کارکنان همواره نسبت به مشتریان با ادب رفتار می‌کنند.

کارکنان برای ‌پاسخ‌گویی‌ به سئوالات مشتریان دارای دانش کافی هستند.

همدلی Empathy

توجه فردی به مشتریان

ساعت‌های کاری مناسب برای تمامی مشتریان

کارکنان به مشتریان توجه شخصی نشان می‌دهند.

خواستار بهترین منافع برای مشتریان بودن.

کارکنان نیازهای خاص مشتریان را درک می‌کنند.

گفتار پنجم:نظریات ترکیبی جرم

منظور از نظریات ترکیبی آن دسته از مکاتب و تحولات فکری است که فقط و فقط بر عوامل زیستی یا روانی یا اجتماعی بر وقوع جرم تأکید نمی کنند بلکه بر این باورند که مجموعه ای از این عوامل دست به دست هم داده و در حوزه وقوع رفتار مجرمانه تأثیرگذار هستند.

الف: نظریه اتریشی-آلمانی یا مکتب گراتز-لنتز

این مکتب از جمله مکاتب سنتزی است یعنی از آن دسته مکاتبی است که ترکیبی از سایر نظریات فردی است. این مکتب معتقد است که جرم ناشی از ائتلاف دو رشته عوامل فردی و اجتماعی است که تأثیر خود را در لحظه ارتکاب جرم نشان می‌دهد. این دیدگاه، طبقه بندی سه گانه ای از مجرمین ارائه می‌کند که عبارت است از: نامتعادلان روانی، مجرمین اتفاقی و مجرمین به عادت.

ب: مکاتب علت شناختی

مکاتب علت شناسی جدید که به سال های ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۰ اختصاص دارد، دارای دو عامل مشترک است: نخست اهمیت یافتن عامل روان شناختی، بدین معنی که در این نظریات رفتار مجرمانه به سایر رفتارهای مشروع انسان تشبیه می شود. طبق این دیدگاه رفتارهای انسان اعم از مشروع یا نامشروع دارای محرک های روانی هستند که در روان فرد تحول ایجاد می‌کنند و روان به عنوان فاکتور همه جرایم تلقی می‌گردد. عامل دیگر، عامل فرهنگی است که در بطن آن عامل اجتماعی و زیستی نهفته است. مکاتب علت شناسی جدید بر محورهای چهارگانه ای مبتنی هستند که «عامل روانی» وجه اشتراک آن ها را تشکیل می‌دهد.

لذا در علت شناسی جدید، جرم تلفیقی از عامل روانی و عامل فرهنگی است و در بطن عامل فرهنگی عامل اجتماعی و زیستی نهفته است.

با تأمل در بزه قاچاق مشروبات الکلی در کردستان از یک سو و با عنایت به عناصر و ارزش های فرهنگی مردم این ناحیه به ویژه سبک زندگی مرفه ایشان از سوی دیگر، به نظر می‌رسد که نمی توان از بعد ضعف مقوله ی فرهنگی این ناحیه نظریه مورد نظر را مورد عمل قرار داد. با این وجود، مردم این ناحیه به دلیل نفوذ جنبش های ضد انقلاب با گرایش مارکسیستی، تا حدودی از فرهنگ اسلامی دور شده و به مفاهیم و نحله های ماتریالیستی گراییده اند. همین امر قباحت قاچاق مشروبات الکلی را تحت‏الشعاع قرار داده و به همین علت می توان تحت عنوان تهاجم فرهنگی غرب از آن نام برد. لذا، آموزش و تبلیغ از طریق رسانه ها با هدف تقویت فرهنگ ایرانی اسلامی، تیزرهای تبلیغاتی، بهره گرفتن از علمای مذهبی این مناطق و تشریح و تنویر افکار مردم در خصوص مضرات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در جامعه، از جمله مواردی است که از بعد فرهنگی قابل ملاحظه می‌باشد.

به عنوان یک قاعده کلی می توان گفت که تغییرات ارزشی در زمینه پایبندی های اعتقادی و مذهبی در اغلب جوامع فراگیر است. از یک طرف میزان تمایل مردم به ارزش های اخلاقی و مذهبی کاهش و از طرف دیگر، تمایل آن ها به مادیات فزونی یافته است. ماکس وبر معتقد است که «هر چه که در یک جامعه ارزش های مادی بیشتر گسترش یابند میزان پایبندی های مذهبی-اعتقادی مردم کاهش می‌یابد».^[۳۲]

گفتنی است که به باور برخی که پربیراه هم نیست، «قاچاق مشروبات الکلی در راستای تهاجم فرهنگی و با اغراض سیاسی و فرهنگی و در مرحله بعدی کسب منفعت زیاد و ضربه زدن به اقتصاد کشور صورت می‌گیرد».^[۳۳]مطابق با نظریه‏ی «دسیسه بیگانه»^[۳۴]، برنامه ریزان و سردمداران استکبار جهانی تنها مسائل اقتصادی و سود و تجارت پرفایده را هدف خود قرار نداده اند،بلکه ایجاد بحران وتنش و ناامنی و بی عدالتی و ناکارآمد کردن نظام جمهوری اسلامی را یکی از مهم ترین برنامه های خود نیز قرار داده‌اند.^[۳۵]

هیچ یک از این نظریات حاکم بر مطالعات جامعه شناختی ‌در مورد بزهکاری، به درک رفتار بزهکارانه به عنوان عمل تعمدی و حساب شده چندان بهایی نمی دهد. هریک از این نظریه ها بیشتر به در نظر گرفتن بزهکاری به عنوان «واکنش» گرایش دارند تا به عنوان «کنش». به دیگر سخن، به بزهکاری به مثابه نتیجه تأثیرات خارجی و نه رفتاری که افراد فعالانه بدان می پردازند تا منافع معینی کسب کنند، یا از آن روی که موقعیتی موقتی مشاهده می‌کنند که می‌توانند از آن بهره مند شوند، نگاه می شود. اخیراًً، کوششی برای کاربرد تعبیر انتخاب عقلانی برای تحلیل اعمال بزهکارانه به عمل آمده است. این نظریه فرض می‌کند که افراد تنها به سوی فعالیت های بزهکارانه رانده نمی شوند، بلکه فعالانه دست زدن ‌به این اعمال را انتخاب می‌کنند. آن ها صرفاً فکر می‌کنند که این کار ارزش خطر کردن را دارد. افرادی که «ذهنیت بزهکارانه» دارند کسانی هستند که با آگاهی از خطر گرفتار شدن، تصور می‌کنند از موقعیت هایی که قانون را نقض می‌کنند، می‌توانند مزایایی کسب کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که بسیاری از اعمال بزهکارانه مخصوصاً در زمینه انواع کوچکتر جرم، تصمیمات موقعیتی هستند. فرصتی حاصل می شود و استفاده از آن بهتر از چشم پوشی از آن است.

مع الوصف، نظریه های جامعه شناختی از یک جهت واجد اهمیت هستند و آن این که بر عنصر مهمی در وقوع رفتار بزهکارانه تأکید می‌کنند و آن نیز زمینه‌های اجتماعی از قبیل یادگیری اجتماعی و موقعیت های اجتماعی است که افراد خود را در میان آن می‌یابند.

نتیجه‏گیری:

جرم اشکال گوناگونی را در بر می‌گیرد لذا ممکن نیست که بتوانیم نظریه ای واحد را که تبیین کننده‏ی همه انواع آن باشد ارائه داد. ‌بنابرین‏، در خصوص جرم قاچاق مشروبات الکلی نیز بایستی یک یا چند نظریه را قابل اعمال بر آن دانست یا از هر نظریه یا برخی از آن ها، عناصری را قابل اعمال بر جرم قاچاق مشروبات الکلی قلمداد کرد. همان‏طور نیز که از مطالب فوق برداشت می‏ شود، ظاهراًً می‏توان نظریات دسیسه‏ی بیگانه، با اندکی تسامح نظریه‏ی سوسیالیستی، نظریات مبتنی بر واکنش اجتماعی و نظریه‏ی مرتون در خصوص آنومی را صادق بر امر قاچاق مشروبات الکلی دانسته و این جرم را در قالب نظریات مذکور تحلیل نمود. به همین دلیل این گفته ما را به وجود نظریه ای ترکیبی از نظریات فوق، برای صدق بر جرم قاچاق مشروبات الکلی راهنمایی می ‏کند.

بخش دوم:

بررسی عوامل مؤثر بر قاچاق مشروبات الکلی در استان کردستان (یافته ها و نتایج پژوهش)

مقدمه:

در این بخش، با توجه ‌به این‏که چارچوب نظری در بخش نخست ذکر شد. مدل نظری و فرضیات پژوهش مورد بررسی قرار گرفته، بعد از آن، به روش انجام تحقیق و توصیف داده ها و متغیرهای مورد نظر و در نهایت، به آزمون فرضیات و نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات پرداخته خواهد شد.

فصل نخست:

مدل نظری، فرضیه‌ها و روش تحقیق

در این فصل، ابتدا مدل نظری تحقیق با توجه به مبانی نظری بخش قبلی لحاظ شده و سپس بر اساس مدل ارائه شده، فرضیه ‏های تحقیق بیان گردیده و در نهایت به معرفی روش انجام تحقیق که روش کمی می‏ باشد، پرداخته شده است.

گفتار نخست: مدل نظری تحقیق

۱ – تعریف کشف جرم

منظور از کشف جرم عبارت است از اقداماتی که پس از اطلاع از وقوع جرم ، برای حفظ آثار و دلایل آن و دستگیری مجرم و جلوگیری از فرار وی و نیز جمع‌ آوری اطلاعات مربوط به بزه ارتکابی انجام می شود . مرحله کشف جرم به مرحله اطلاع بر وقوع جرم ، شناسایی متهم و جمع‌ آوری ادله منتسب به وی ، اطلاق می شود .

با توجه به بند ۸ ماده ۴ قانون نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران حفظ آثار و دلایل جرم بازرسی و تحقیق ، دستگیری متهمین و مجرمین و جلوگیری از فرار و اختفاء آنان بر اساس موازین قانونی همچنان در زمره ی وظایف مأمورین نیروی انتظامی باقی مانده است . از تجمیع مطالب برمی آید که مرحله ی کشف جرم وظیفه ی اصلی و اساسی مأمورین انتظامی به عنوان ضابطان دادگستری خواهد بود .

۲– مقام کشف جرم

قانون آیین دادرسی کیفری مراحل مختلفی را برای دادرسی در امر جزایی قائل شده است و از نظر مقررات آیین دادرسی مرحله کشف جرم مرحله مستقلی بوده و دارای احکام و مقررات خود می‌باشد .(آخوندی،۱۳۷۴،۲۵)

کشف جرم از هروجه که باشد به طور کلی به عهده ضابطان دادگستری است. (هدایتی، ۱۳۴۲، ۸۵)

قوانین کشور های مختلف مرحله ی کشف جرم ا از دیگر مراحل دادرسی مجزا داشته و انجام آن را به عهده ی پلیس قضایی قرار داده‌اند .در کشور ما نیز به تقلید از فرانسه مرحله ی کشف جرم از سایر مراحل دادرسی تفکیک شده و انجام این اقدامات بر عهده ی ضابطان دادگستری قرار گرفته است .

قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب برخلاف کلیه نظام های دادرسی ، مراحل رسیدگی به جرایم را در هم ادغام نموده و انجام آن را بر عهده رئیس دادگستری و حاکم دادگاه محول نموده است . ماده ۱۴ ق . ت . د . ع . ا مقرر می‌دارد :

… تمامی اقدامات و تحقیقات ضروری از بدو تا ختم تصفیه به وسیله حاکم دادگاه صورت خواهد گرفت ، همچنین اظهار نظر قضایی و انشاء رأی با اوست .

کشف جرم در این قانون مرحله ای مستقل نبوده و قابل تفکیک از دیگر مراحل دادرسی نمی باشد . به عبارت دیگر قانون اصل تفکیک مرحله تعقیب از تحقیقات مقدماتی و دادرسی را نادیده گرفته و رعایت ننموده است . حال اینکه قاعده تفکیک مرحله کشف جرم از دیگر مراحل خصوصاًً مرحله صدور حکم مبتنی بر اجرای اصل عدالت می‌باشد . چرا که شخصی که مسئول انجام اقدامات پلیس است نباید در مرحله صدور حکم نیز قاضی باشد .

در نظام دادرسی جهان قضات محاکم هیچ وقت به عنوان رئیس ضابطان محاکم انجام وظیفه نمی نمایند . بلکه مقام کشف و تعقیب از مقام صدور حکم جدا می‌باشد . با توجه به ماده ۱۴ ق . ت . د . ع . ا تحقیقات و اقدامات ضروری به وسیله ضابطان دادگستری و تحت ریاست و نظارت قاضی دادگاه صورت می‌گیرد . ‌بنابرین‏ پس از ارجاع پرونده به دادگاه این حاکم دادگاه است که مستقیماً با ضابطان در جهت کشف ، تعقیب و تحقیق از جرائم در ارتباط است .

۳ – تسریع در کشف جرم

ضابطان بایستی در کمال بی طرفی و بی غرضی از متهم تحقیق نموده و در کشف اوضاع و احوال که بر نفع یا ضرر متهم است فرق قائل نشوند . ضابطان نبایستی در تحصیل و جمع‌ آوری اسباب و دلایل جرم تأخیر نمایند ، بلکه مکلف اند اقدامات فوری را بدون فوت برای جلوگیری از امحاء آثار جرم و فرار متهم بعمل آورند ، تأخیر در اجرای تحقیقات مقدماتی ممکن است ، موجب از بین رفتن آثار و علائم جرم یا فرار متهم گردد .

چنانچه تحقیقات با تأخیر صورت گیرد و بین زمان وقوع جرم و تحقیقات فاصله ایجاد شود ، کشف جرم مشکل تر می شود . البته تسریع در انجام تحقیقات نباید موجب تضییع حقوق متهم و عجولانه تصمیم گرفتن شود .

بدیهی است تخلف از این امر موجب محکومیت انتظامی خواهد بود .

آنچه از تجمیع مطالب بر می‌آید این است که فوریت در اقدام ، مربوط به جلوگیری از امحاء آثار و علائم جرم است نه کلیه مراحل تحقیقات مقدماتی . ‌بنابرین‏ اگر پس از جمع‌ آوری دلایل و مدارک جرم ، قاضی دادگاه یا قاضی تحقیق توضیحی لازم بداند ، حتی با تعیین وقت نیز می‌تواند تحقیقات را انجام دهد و فوریت در اقدام ضرورتی ندارد .

گفتار دوم -تحقیقات مقدماتی

این مرحله از حیث ترتیب زمانی بعد از مرحله ی کشف جرم واقع می شود گام نخستین دادرسی های کیفری است و از حساسیت های ویژه ای برخوردار است تحقیقات مقدماتی شامل دو مرحله می شود :

۱ – جمع‌ آوری دلایل له و علیه متهم و اقدام در جهت جلوگیری از فرار یا مخفی شدن او

۲ – اظهار نظر قضایی ‌در مورد متهم که بتواند از اظهار نظر بر مجرمیت یا منع پیگرد وی و یا با صدور قرار موقوفی پرونده از موجودی دادسرا کسر گردد .

از آنجایی که سرنوشت قضایی متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی تا حدود زیادی روشن می شود ، سعی قانون‌گذار نیز بر این است که کلیه اقدامات در مرحله تحقیقات مقدماتی را به دقت تعیین کرده و برای مقامات این مرحله مسئولیت کیفری و مدنی قائل گردیده است .

۱ – تعریف و هدف تحقیقات مقدماتی

الف – تعریف تحقیقات مقدماتی

علمای آیین دادرسی کیفری تحقیقات را در دو معنی عام و خاص استعمال کرده‌اند . «تحقیقات مقدماتی عبارت است از مجموعه اقداماتی که به وسیله مقامات قضایی برای کشف جرم ، جمع‌ آوری دلایل و جلوگیری از فرار یا مخفی شدن متهم و اظهار نظر در خصوص قابل پیگرد بودن یا نبودن او به عمل می‌آید.»(آخوندی،۱۳۷۴،۶۸)

چنانچه ملاحظه می شود در معنی مذبور مرحله کشف جرم داخل در مفهوم تحقیقات مقدماتی قرار می‌گیرد . اما برخی دیگر از حقوق ‌دانان و نظریه پردازان دادرسی کیفری ، با استناد به مقررات آیین دادرسی کیفری بر معنای فوق الذکر مفهوم تحقیقات مقدماتی را فقط شامل اقدامات قاضی تحقیق در جمع‌ آوری ادله به ضرر یا سود متهم و جلوگیری از فرار یا مخفی شدن و بالاخره اظهار نظر قضایی در خصوص بزهکاری و یا بی گناهی وی دانسته اند . به عبارت دیگر در معنی مضیق مرحله کشف جرم را از مفهوم تحقیقات مقدماتی خارج نموده است .

در حقوق اسلام با توجه به باب قضاء در کتب فقهی ، مرحله ای تحت عنوان تحقیقات مقدماتی در طی رسیدگی به امور کیفری به چشم نمی خورد . اما برخی از مؤلفین با استناد به روش های قضاوت حضرت علی ( ع ) اعمال تحقیقات مقدماتی را برای کشف حقیقت بلامانع قلمداد کرده‌اند .

ب – هدف تحقیقات مقدماتی

در سیستم های دادرسی کیفری موجود دنیا اعم از مختلط و اتهامی امر تحقیقات مقدماتی را ‌در مورد جرایم مهم ضروری دانسته اند . در نظام های دادرسی هدف از اعمال تحقیقات مقدماتی تأمین مصالح اجتماعی و فردی است . در تأمین مصالح اجتماعی کوشش قاضی تحقیق معطوف می شود به کشف حقیقت ، اجرای عدالت جزائی و حفظ نظم و آسایش عموم افراد جامعه ، اما هدف مذبور نباید موجب عدول قاضی از جاده صواب و انسانیت شده و به حقوق دفاعی متهم لطمه وارد آورد .

ماده۳۹ قانون آیین دادرسی کیفری با الهام از اهداف مذبور مقرر دارد:

دادرسان دادگاه و قضات تحقیق باید با کمال بی غرضی تحقیقات را انجام داده در کشف اوضاع و احوالی که به نفع یا ضرر متهم است بی طرفی کامل را رعایت نماید .

نمونه تحقیق :

۱۵ نفر از خبرگان تشخیص فرصت در مرحله اول

۳۸۵ نفر از اعضای دانشگاه شاهد در مرحله دوم

ابزارهای تحقیق :

مطالعات کتابخانه ای، مصاحبه، پرسشنامه

شیوه ی انجام تحقیق:

در این پژوهش از هر دو روش کیفی و کمی استفاده می شود و به عنوان روش آمیخته مطرح می‌باشد. در بخش کیفی تحقیق داده ها با بهره گرفتن از ابزار مصاحبه نیمه ساختار یافته گردآوری می‌شوند. در بخش کمی نیز از طریق پرسشنامه محقق ساخته نتیجه کار کیفی، به وزن­دهی و اولویت­ بندی عوامل شناسایی شده مبادرت می­ شود. ‌به این ترتیب که پرسشنامه­ای با بهره گرفتن از طیف لیکرت طراحی می­ شود و در اختیار پرسش شوندگان قرار ‌می‌گیرد.

برای سنجش روایی پرسشنامه از اعتبار محتوا استفاده شده است و نظرات اصلاحی اساتید در آن اعمال شده است. برای تعیین پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه ­ها از فنون آمار توصیفی و استنباطی استفاده شده است.

قلمرو پژوهش:

از لحاظ موضوعی در حوزه کارآفرینی و در شاخه تشخیص فرصت قرار دارد.

دوره های زمانی انجام پژوهش:

سال۱۳۹۲

مکان پژوهش:

دانشگاه­ شاهد

شیوه تحلیل داده ها :

برای تجزیه و تحلیل داده ها و آزمون فرضیه‌ها از فنون آمار توصیفی و استنباطی استفاده می­ شود. برای تأیید نیز از آزمون الگوی معادلات ساختاری و نرم افزار SPSS یا Lisrel استفاده می­ شود.

تعریف مفاهیم و واژگان اختصاصی مدل :

موجودیت^[۴]

وضعیت هر سیستم، تصویر لحظه­ای مقادیر خصیصه­ های است که موجودیت­های سیستم را تشکیل می­ دهند. این موجودیت­ها در واقع عناصر تشکیل دهنده سیستم پیشنهادی­اند^[۵]( پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

خصیصه^[۶]

خصیصه­ها متغییرهای هستند که موجودیت­های سیستم را تشکیل می­ دهند. در هر سیستمی، یک موجودیت دارای خصیصه­ های متعددی است که از آن ها به مسئله مورد بررسی ارتباط دارند^[۷] (پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

رفتار مدل^[۸]

از تغییر پویایی سیستم به عنوان ” رفتار سیستم” یاد می شود^[۹](پدامالو و همکاران۲۰۱۱).

تعریف عملیاتی متغیرهای تحقیق :

فرصت^[۱۰]

لغت نامه دهخدا: فرصت مترادف با موقع و مجال است.

فرهنگ انگلیسی آکسفورد: وجود شرایط مساعد در یک دوره زمانی برای تحقق یک هدف یا مقصود، یا مساعد بودن شرایط برای اینکه چیزی انجام شود یا تأثیر بپذیرد^[۱۱].

لغت نامه کمبریج: شرایط و موقعیتی که امکان انجام کاری که تمایل به انجام آن یا مجبور به انجام آن هستید باشد^[۱۲].

لغت نامه وبستر: یک موقعیت مناسب از وقایع، یک شانس خوب برای پیشرفت و توسعه^[۱۳].

کرزنر: فرصت‌ها فضاهای خالی در بازار است که به علت تخصیص نامناسب منابع به وجود آمده است. از آنجایی که چارچوب‌های تصمیم‌گیری افراد همیشه صحیح نیست، آن ها در تصمیمات خود دچار اشتباه می‌شوند و باعث کمبودها و یا مازادهایی می‌شوند. به منظور واکنش ‌به این کمبودها و مازادها، افراد می‌توانند منابع را کسب کرده، آن ها را ترکیب مجدد کنند و محصول را به امید کسب سود به فروش برسانند^[۱۴].

تیمونز: خصوصیات فرصت جذابیت، پایایی و به ­هنگام بودن است که در محصولات و خدمات تجلی می‌یابد^[۱۵].

شین: فرصت به موقعیتی اطلاق می­گردد که در آن فرد بر این باور است که، با ترکیبی نو از منابع، می‌تواند به سودی برسد^[۱۶].

برینگر و آیرلند: مجموعه مساعد و مطلوب از شرایط که نیازی را برای یک محصول، خدمت یا کسب و کار جدید ایجاد می‌کند^[۱۷].

تشخیص فرصت^[۱۸]

فعالیت اصلی کارآفرینی ایجاد کسب و کار جدید می‌باشد^[۱۹]و ایجاد کسب وکار یک فرایند می‌باشد^[۲۰] تشخیص فرصت آغاز کننده فرایند کارآفرینی می‌باشد^[۲۱].

چریستنسن و پترسون: تشخیص فرصت امکان درک سود بالقوه جدید از طریق شکل گیری کسب وکار جدید یا بهبود کسب وکار موجود می‌باشد و امکان دارد در مراحل ابتدایی تأسيس شرکت یا بعد از تأسيس شرکت اتفاق بیفتد^[۲۲].

تیمونز: تشخیص فرصت فعالیتی است که ایده های کسب وکار را ارزیابی و اولویت بندی می­ کند و از میان ایده ها بهترین فرصت را انتخاب می کند^[۲۳].

هیلز و دکونینگ: فرصت‌ها همان­گونه که افراد ایده های اولیه را به سمت طرح‌های تمام و کمال کسب و کار شکل می‌دهند، توسعه می‌یابند. اما فرایند توسعه فرصت از نظر مفهومی با تشخیص یا شناسایی فرصت متفاوت است. آنچه که در بیشتر ادبیات کارآفرینی به عنوان “تشخیص فرصت” شناخته می‌شود، شامل سه فرایند متمایز است^[۲۴]:

۱) درک یا فهم نیازهای بازار و/یا منابعی که به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفته‌اند.

۲) تشخیص یا کشف یک “تناسب” بین نیازهای ویژه بازار و منابع مشخص.

۳) ایجاد یک “تناسب” جدید بین نیازهای که قبلاً جدا از هم بوده ­اند و منابع، در قالب یک مفهوم کسب و کار .

شین و ونکاترمن: تشخیص فرصت های کارآفرینی یک فعالیت کلیدی خلق ثروت و پیامد مشترک یک طرز فکر کارآفرینانه است^[۲۵].

سارسوتی و همکاران: اگر هر دو طرف عرضه و تقاضا مشخص باشند، در این صورت فرصت جمع کردن آن ها در کنار هم باید “تشخیص داده شده” و بین عرضه و تقاضا هماهنگی به وجود آورد. این گونه فرصت‌ها را هم می‌توان از طریق بنگاه موجود و هم از طریق راه‌اندازی بنگاه جدید بهره‌برداری نمود^[۲۶].

خلاصه فصل اول

این فصل پس از ارائه مقدمه با شرح وبیان مسئله آغاز شد وسپس اهمیت وارزش پژوهش بیان گردید.در ادامه اهدافی که اهدافی که از انجام این پژوهش دنبال می شود ‌و فرضیات بیان گردید.که پس از آن قلمرو موضوعی، زمانی و مکانی ارائه گردید، در پایان این فصل واژگان اختصاصی پژوهش به صورت مفهومی وعملیاتی تعریف گردیده است.

فصل دوم: مروری بر مبانی نظری و ادبیات موضوع

مفهوم فرصت، ماهیت فرصت، مدل­های ایجاد و کشف فرصت، دانشگاه، محیط

مقدمه

شناسایی و انتخاب فرصت­های درست برای اسفاده­ی بهینه از منابع کسب و کار مهمترین توانایی یک کارآفرین فردی یا سازمانی ‌می‌باشد و همچنین فهمیدن آنچه که یک فرصت را تشکیل می­دهد عاملی کلیدی است. اگر چه سوال«چرا، چه زمانی و چگونه فرصت­ها برای خلق کالاها و خدمات به وجود می‌آیند؟» از اصلی‌ترین سوالات حوزه کارآفرینی است اما کمتر تحقیقاتی که مورد قبول تمام صاحب­نظران باشد در این مورد انجام شده ‌است. از این رو دو مفهوم شناخت و فرصت با رویکرد ترکیبی یکی از موضوعات مهم در زمینه کارآفرینی است چرا که شناسایی درست فرصت­های کسب و کار، پایه ای برای فرایند کارآفرینانه موفق ‌می‌باشد. در این فصل با مروری بر تعاریف و دیدگاه­ های تشخیص و ایجاد فرصت و همچنین محیط تاتیرگذار بر دانشگاه، به مدلی رسیدیم که به تشخیص فرصت­های کارآفرینانه­ی دانشگاهی می ­پردازد.

مفهوم شناسی فرصت^[۲۷]