مبحث سوم : رابطه نظام عدالت ترمیمی با نظام عدالت کیفری

برخی کشورها عدالت ترمیمی را تنها برای بزهکاران جوان با جرایم بسیار خفیف به کار می‌برند و ‌بنابرین‏ کاملاً عدالت ترمیمی نیستند، زیرا بزه دیدگان ناشی از جرایم بسیار شدید و نیز جرایمی که توسط بزرگسالان صورت می‌گیرد را از فرایند ترمیمی مستثنی می‌کنند.

به نظر می‌رسد عدالت ترمیمی نباید به عنوان روش جایگزینی در نظر گرفته شود که در کنار مجازات و بازپروری در نظام عدالت کیفری تغییر نیافته ، اعمال شود. بلکه به عنوان الگویی جدید در نظر گرفته می شود که در حال حاضر در مقیاس اما به تدریج با افزایش تجارب این الگو در بخش بزرگی از پرونده ها باید اعمال شود. جامعه محلی که مبتنی بر خدعات میانجیگری است بین همسایگان و بین بزه دیدگان و بزهکاران در موارد خانوادگی اقدام به میانجیگری کرده و نیز انجام میانجیگری را در مدارس ارتقا می بخشد.

به منظور سهولت پرونده ها به پنج دسته تقسیم می شولند : ۱) پرونده هایی که بزه دیده و بزهکار یکدیگر را می شناسند ، ۲) جرایم کوچک (خلاف) ۳) جرایم نسبتاً شدید ، ۴) جرایم بسیار شدید ، ۵) جرایمی که توسط دادگاه باید رسیدگی شوند.

الف) جرایمی که بزهکار و بزه دیده همدیگر را می شناسند :

هنگامی که جرم در نتیجه اختلاف بروز می‌کند و خصوصاًً هنگامی که هر دو طرف اختلاف خودشان را مقصر می دانند هریک از آن ها می‌توانند به خدمات میانجیگری در جامعه که مثلاً توسط سازمان‌های غیر دولتی صورت می‌گیرد مراجعه کنند. بدون آنکه در فرایند عدالت کیفری درگیر شده باشند. شکل مطلوب این است که هر جامعه بتواند برای همه انواع اختلافات بین اشخاص خدمات میانجیگری را ارائه دهد.

ب) جرایم کوچک :

به جرایم کوچک از طریق اخطارهایی رسیدگی می شود که از سوی پلیس یا مقام تعقیب صورت می‌گیرد چنین اخطارهایی حالت ترمیمی دارد ‌به این معنا که به جای تأکید بر اینکه بزهکار قانون را نقض کرده و در صورت تکرار جرم با مشکل مواجه می شود بر این امر تأکید می شود که وی به دیگری صدمه وارد ‌کرده‌است.

ج) جرایم نسبتاً شدید :

هنوز هم پلیس یا مقام تعقیب ممکن است این جرایم را مورد رسیدگی قرار دهند. پلیس یا مقام تعقیب ‌در مورد این جرایم از طریق بازگرداندن آن ها با خدمات میانجیگری ، مبادرت به قضازدایی می‌کنند. منظور از شدید بودن جرم در اینجا تعریف قانونی جرم در طبقه بندی جرایم نیست بلکه منظور شدت صدمه و آسیبی است که بزه دیده جرم متحمل شده است به طوری که شدت صدمه استفاده از جلسه گفتگو یا میانجیگری را توجیه می‌کنند.

د) جرایم بسیار شدید :

این جرایم باید نزد دادگاه اقامه شوند چنانچه بزهکار نقش خود را در ایراد صدمه بپذیرد. دادگاه خدمات میانجیگری را جهت ترتیب دادن جلسه گفتگو در مرحله قبل از تعیین مجازات ، درخواست می‌کند. توافق برگزاری جلسات گفتگو باید جهت تأیید آن به دادگاه اعلام شود.^[۴۹]

ه) نقش ترمیمی دادگاه ها

چنانچه جهت حل اختلاف ناشی از جرم توافقی صورت نگیرد دادگاه باید ‌در مورد اتخاذ اقلام ترمیمی مناسب تصمیم گیری کند ، هرچند بزهکاران غالباً با محدودیت‌هایی که ‌در مورد عبور و مرور و یا اجتناب از اقامت در مکانی خاص موافقت می‌کنند بعید است که با محرومیت کامل از آزادی شان موافق باشند ‌بنابرین‏ چنانچه جهت اطمینان از متعهد ماندن بزهکاران به توافق به عمل آمده نیاز به اعمال اجبار باشد برای حمایت از جامعه چه اقدامی می توان کرد؟ مجدداً در این مورد دادگاه تصمیم خواهد گرفت همچنین هرگاه خطر جدی وجود داشته باشد که بزهکار جرم شدید دیگری را مرتکب شود باید سایر اعضای جامعه مورد حمایت قرار گیرند و دادگاه باید ورای توافق صورت گرفته عمل کرده و نظارت حیاتی را بر بزهکار اعمال کند و تا جایی که امکان دارد چنین نظارتهایی باید شامل محدودیت در آزادی بزهکار باشد. برای مثال از طریق ممنوعیت اشتغال در مشاغل حاضر یا ممنوعیت از رانندگی و فقط در شدیدترین موارد باید محرومیت از آزادی و بازداشت بزهکار اعمال شود. این امر تنها به دلیل حمایت از جامعه صورت می پذیرد و نه به عنوان مجازات برای جرمی که بزهکار مرتکب شده است. بزهکار تا حد امکان باید بتواند موجبات ترمیم را فراهم کند و در صورتی که مقامات مسئول متقاعد شوند که در صورت آزادی بیش از این خطر ارتکاب جرم از سوی او وجود ندارد و به طوری که بزهکار همراه با حفظ امنیت جامعه آزاد شود بزهکار ‌کمک‌هایی را دریافت می‌کند البته تصمیم گیری در این مورد مشکل است. با این حال انجام چنین اقدامی در هر نظامی به خودی خود مناسب است. دادگاه ها همچنان به احراز تقصیر در جایی که بزهکار به جرم خود اقرار نمی کند مبادرت می‌کنند در نهایت فقط در فرایند فعلی است که دادگاه ها حقوق شکلی بزهکار را رعایت می‌کنند. آن ها بر این تأکید دارند که اطمینان حاصل شود که میانجیگری و جلسه گفتگو مطابق با روح عدالت ترمیمی به عمل آید.^[۵۰]

۲۰۰۱, p.4)، (Wyatt & Wceh دوبرین، ایرلند ویلیامز کیفیت زندگی کاری را فرایندی می دانند که به وسیله آن تمامی کارکنان سازمان از طریق کانال‌های ارتباطی که بدین منظور تعبیه شده است، در طراحی شغل خود و محیط کار خود دروندادی خواهند داشت. کیفیت زندگی کاری فرصت هایی را برای کارکنان فراهم می‌کند که طی آن طیف وسیعی از نیازهای آن در شغل و محیط کارشان ارضا شود. به نظر آن ها کیفیت زندگی کاری شکل های گوناگونی دارد و فصل مشترک همه آن ها این است که اختیار کار و محیط کار به کارکنان واگذار شود و از آن طریق تعهد، رضایت و بهره وری آن ها افزایش یابد. بر اساس تعریف ارائه شده در فرهنگ جامع مدیریت، کیفیت زندگی کاری یا کیفیت شغلی شرایطی است که در آن یک کارمند از مزایایی چون سرپرستی خوب، محیط کار مطلوب، حقوق و مزایای مکفی و عادلانه، شغلی چالش انگیز و رضایت بخش بهره مند باشند. مورهد و گریفن کیفیت زندگی کاری را چنین تعریف می‌کند: میزانی که کارکنان می‌توانند مهمترین نیازهای خود را از طریق تجربیاتشان در سازمان و محیط کارشان ارضا کنند. (پرداختچی،۱۳۸۴، ۲۶)

دانا و گریفین (۱۹۹۹) کیفیت زندگی کاری را سلسله مراتبی از مفاهیمی می دانند که رضایت از زندگی (رأس سلسله مراتب)، رضایت شغلی (سلسله مراتب میانی) و رضایت از ابعاد خاصی از کار (مانند رضایت از پرداخت، رضایت از همکاران)، سرپرست و همکاران را در بر می‌گیرد

(sirgy et al,2001). میر کمالی زندگی کاری را به معنای دادن فرصت به کارکنان برای تصمیم گیری درباره محصولات یا خدمات در شغل و یا مکان شغلشان که می خواهند با اثربخش ترین وضعیت ارائه دهند تعریف می‌کند. (میر کمالی،۱۳۸۷، ۴۶) وی همچنین اشاره می‌کند که چنانچه کار در شرایط روانشناختی سالم و کشش ها و همکاری های متعادل انجام گیرد منجر به بالا رفتن کیفیت زندگی و رشد نوع احساس مثبت نسبت به کار و محیط آن به نام رضایت شغلی می‌گردد این احساس علاوه بر تأیید تأمین نیازها و تحقق اهداف فردی و سازمانی سبب سلامتی جسمی و روانی، وفاداری و بالاخره بالارفتن اثر بخشی و کارایی سازمانی می شود.

گرینبرگ و بارون (۱۹۹۷) کیفیت زندگی کاری را یکی از فنون بالندگی سازمان^[۱۰] می دانند که سعی دارد عوامل سه گانه انگیزش و رضایت، پذیرش مسئولیت و احساس تعهد نسبت به کار را توامان تامین کند. لذا در تعریف کیفیت زندگی کاری می‌گویند:”کیفیت زندگی کاری یکی از فنون بالندگی سازمانی است که به منظور بهبود کارکرد سازمان، از طریق انسانی تر و مردمسالارانه تر کردن محل کار و دخالت دادن کارکنان در تصمیم گیری، طراحی شده است”. گرچه رز^[۱۱] و همکارانش (۲۰۰۶) کیفیت زندگی کاری را وسیعتر و متفاوت تر از توسعه سازمانی می دانند.

نیواسترام و دیویس (۲۰۰۲) معتقدند که کیفیت زندگی کاری از دیدگاه و منظر کارکنان یعنی مطلوبیت یا عدم مطلوبیت محیط شغلی. برنامه های کیفیت زندگی کاری توجه ویژه ای به گروه کاری و غنی سازی شغل دارد. (لوتانز،۲۰۰۲،۵۰۵) اشاره می‌کند که در ابتدا رشته رفتار سازمانی فقط به رویکرد های غنی سازی برای طراحی شغل توجه داشت اما حالا از رویکرد کیفیت زندگی کاری به عنوان یک موضوع اجتماعی مهم در سراسر جهان برای طراحی شغل استفاده می شود وی می نویسد که تاکنون بحث طراحی شغل عمدتاً حول محور غنی سازی، ویژگی‌های شغلی، پردازش اطلاعات چرخیده است، اما امروزه توجه به کیفیت زندگی کاری و رویکرد اجتماعی – فنی در طراحی شغل و انجام کار با عملکرد بالاتر یک دیدگاه وسیعتری را به وجود آورده است. (استون،۱۹۹۸،۱۵۳) نیز اصول غنی سازی و غنی سازی فنی اجتماعی را برای بهبود کیفیت زندگی کاری مهم می‌داند. به اعتقاد وی برنامه های کیفیت زندگی کاری به طور ویژه ای انسجام و یکپارچگی نیازهای کارکنان و متناسب بودن آن ها با خواسته های سازمان برای بهره وری بالاتر را دنبال می‌کند.

به و چروز) ۲۰۰۷) معتقدند که بهبود کیفیت زندگی کاری می‌تواند بر بهره وری، جریان کار و سبک های مدیریت تأثیر بسزایی داشته باشد، در نتیجه کیفیت زندگی کاری می‌تواند به عنوان پیش‌بینی کننده عملکرد شغلی به شمارآید.

وزارت کار ایالات متحده آمریکا کیفیت زندگی کاری را عبارت از حفظ بهداشت حرفه ای، زمان کاری مناسب، پرداخت کافی تعریف می‌کند. همچنین بر محیط کار ایمن تأکید دارد و بیان می‌دارد که ایمنی محیط کار، پایه و اساس را برای کار لذت بخش فراهم می‌سازد. کار نباید ایمنی شخصی (فرد) را به خطر بیندازد(عباسی،۱۳۹۰، ۲۱)

به طور خلاصه اجزای کیفیت زندگی کاری را می توان در نمودار زیر ملاحظه نمود.

شخص :

طراحی شغل، بهبود

مسیر ترقی آموزش

کیفیت زندگی کاری

کارکنان:

رضایت شغلی، ارتقاء و

کاهش تنیدگی

کارفرمایان:

بهره وری، وفاداری،

تطابق و کاهش انتقال

جامعه:

بالا رفتن ارزش نیروی

انسانی و تولید ناخالص

ملی و رضایت از زندگی

فرایند:

تقسیم سود

برنامه ارتقاء

ساختار:

ساختارهای منعطف،

کاهش دیوانساری، اهداف گسترده

گروه:

تیم ها، حلقه های

کیفیت، خودگردانی،

مشارکت

نمودار ۲-۱: اجزاءکیفیت زندگی کاری (منبع: شریف زاده، ۱۳۸۸، ۳۶)

۲-۱-۳ مؤلفه‌ ها و برنامه های کیفیت زندگی کاری

برنامه های کیفیت زندگی کاری روش‌هایی هستند که از آن طریق سازمان‌ها تشخیص دهند که مسئولیت آن ها عبارت است از ایجاد مشاغل و شرایط کاری به گونه ای که هم برای افراد جذاب و مطلوب باشد و هم موجبات سودآوری و سلامت اقتصادی سازمان را فراهم آورد. برنامه های کیفیت زندگی کاری در برگیرنده اشکال گروهی کار، مشخصات محیط کار مؤثر بر رضایتمندی و بهره وری کارکنان از قبیل سیستم پاداش دهی، جریان کار، سبک های مدیریتی و محیط فیزیکی کار می‌باشد. (کامینگز و اورلی،۱۳۷۵،۴۳)

برنامه های کیفیت زندگی کاری بر روابط همکارانه بین کارکنان، اتحادیه ها و مدیریت تأکید دارد. آژانس پژوهش های بهداشتی و کیفیت^[۱۲] خود را متعهد به اجرای برنامه های کیفیت زندگی کاری دانسته و آن را یک کارکرد مسئولانه برای کارکنان می‌داند. برنامه کیفیت زندگی کاری آژانس بر سطوح زیر متمرکز بوده است: (Dawn,2000)

– برقراری ارتباط با تأکید بر اعتمادسازی در کارکنان و تأمین هدف های سازمانی و سهیم ساختن کارکنان در اطلاعات (مشارکت همگانی در اطلاعات)

– تدوین استراتژیهای یادگیری مشارکتی

– اجرای انعطا ف پذیر برنامه های دوستانه و خانوادگی

– عمل به توصیه های کنفرانس خدمات سلامتی انسان^[۱۳] که هر ساله برگزار می شود

مهمترین هدف یک برنامه کیفیت زندگی کاری این است که جو کار را تغییر داده و بهبود بخشد، به گونه ای که افراد، تکنولوژی و سازمان را برای کسب تجارب کاری و دستاوردهای مناسب به یکدیگر پیوند دهد .(Luthans, 2005)

۱-نوآوری در محصول : شامل شاخص های مناسب بودن تعداد محصولات و خدمات جدید معرفی شده به بازار نسبت به رقبا ، توانمندی پیشتازی شرکت در معرفی محصولات و خدمات جدید به بازار و تلاش مناسب شرکت در زمینه نوآوری از لحاظ میزان ساعت/فرد، تیم ها و آموزش است .

۲-نوآوری در فرایند: شامل مناسب بودن تعداد تغییرات فرایندی معرفی شده شرکت نسبت به رقبا ، توانمندی پیشتازی شرکت در معرفی فرآیندهای جدید به بازار و واکنش سریع شرکت نسبت به معرفی فرآیندهای جدید رقبا .

۳-نوآوری در مدیریت: شامل جدید بودن سیستم های مدیریتی شرکت نسبت به رقبا ، تلاش شرکت در یافتن سیستم های مدیریتی جدید و توانمندی پیشتازی شرکت در معرفی سیستم های مدیریتی جدید به بازار است .

الگوی کسب و کار نوآوری محور با ایجاد فرصت‌های شغلی جدید ،الگوی جدید تولیدات باعث بالا بردن عملکرد شرکت می شود (برتل ،۲۰۱۲، ص۹۱) . در این تحقیق الگوی کسب وکار نوآور با بهره گرفتن از پرسشنامه دارای پرسش های بسته دارای طیف لیکرت پنج تایی و با بهره گرفتن از نظر مدیران درباره مؤلفه‌ نوآوری در الگوی کسب وکار شرکت را اندازه گیری می کند .

متغیر کنترل

در برخی از تحقیقات متغیرهایی یافت می‌شود که تاثیر آن ها ، درتعیین رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته ، باید خنثی و یا ثابت نگاه داشته شود . این متغیرها که تاثیرانها باید خنثی ویا حذف شود متغیرهای کنترل نامیده می‌شوند . به عبارت دیگر، متغیرهای کنترل به عواملی گفته می‌شوند که تاثیر آن ها بر متغیر وابسته توسط پژوهشگرخنثی و یا حذف می‌شود . درشرایطی که تاثیر متغیر کنترل خنثی و یا حذف می‌شود ، تاثیر متغیر تعدیل کننده مورد مطالعه قرار می‌گیرد . در مجموع این طور می‌توان نتیجه‌گیری نمود که متغیرهای مزاحم را گاهی اوقات متغیر کنترل نیز می‌گویند و فرق این‌گونه متغیرها با متغیر تعدیل‌کننده ، این است که محقق، اثر متغیر تعدیل‌کننده را اندازه‌گیری می‌کند ، ولی اثر متغیر کنترل را از میان می‌برد . چون در یک تحقیق، اثر تمام متغیرها را بر یکدیگر نمی‌توان به طور همزمان مورد مطالعه قرار داد ، ‌بنابرین‏، محقق، اثر برخی از متغیرها را کنترل نموده، آن ها را خنثی می‌کند . این نوع متغیرها، متغیر کنترل نامیده می‌شوند . در این تحقیق سه متغیر نوع صنعت-سابقه شرکت-اندازه شرکت به ‌عنوان متغیر کنترل در نظر گرفته شده است .صنایع غذایی و فلزی به دلیل اینکه گرایش به نوآوری و رشد دارند و همچنین متغیر وابسته عملکرد را با تمرکز بر سه سال آخر فعالیت و تعداد پرسنل در سه گروه مورد بررسی قرار گرفته است .

۱-۸) قلمرو تحقیق

گستره این تحقیق در سه قلمرو موضوعی ، زمانی ومکانی قرار دارد که عبارتند از:

قلمرو موضوعی- پژوهش حاضر در حوزه مطالعات تئوری سازمان و مدیریت می‌باشد .

قلمرو زمانی- قلمرو زمانی این تحقیق برای اندازه گیری متغیر عملکرد ، متغیر الگوی کسب وکار نوآوری محور و الگوی کسب و کار کارایی محور ۴ ماه اول سال ۹۳ می‌باشد.

قلمرو مکانی- قلمرو مکانی این تحقیق شرکت‌های فعال صنایع غذایی و فلزی در شهرکهای صنعتی استان گیلان می‌باشد .

فصل دوم

مبانی نظری تحقیق

۲-۱) مقدمه

سازمان ها و شرکت‌ها با هر مأموریت‌، رسالت، هدف و چشم اندازی که داشته باشند در نهایت در یک قلمرو ملی و یا بین‌المللی عمل می‌کنند و ملزم به ‌پاسخ‌گویی‌ به مشتریان، ارباب رجوع و ذینفعان هستند تا شرکتی که هدفش سودآوری و رضایت مشتری است و سازمانی که هدف خود را اجرای کامل و دقیق وظایف قانونی و کمک به تحقق اهداف توسعه و تعالی کشور قرار داده، پاسخگو باشند. ‌به این ترتیب ، بررسی نتایج عملکرد، یک فرایند مهم راهبردی تلقی می شود. کیفیت و اثربخشی مدیریت و عملکرد آن عاملی تعیین کننده و حیاتی جهت تحقق برنامه های توسعه و رفاه جامعه است. ارائه خدمات و تولید محصولات متنوع و تامین هزینه ها از محل منابع، حساسیت کافی را جهت بررسی تحقق اهداف، بهبود مستمر کیفیت، ارتقای رضایتمندی مشتری و شهروندان، عملکرد سازمان و مدیریت و کارکنان را ایجاد ‌کرده‌است. چنانچه ارزیابی عملکرد با دیدگاه فرایندی و به طور صحیح و مستمر انجام گیرد ، در بخش دولتی موجب ارتقا و ‌پاسخ‌گویی‌ دستگاه های اجرایی و اعتماد عمومی به عملکرد سازمان ها و کارایی و اثربخشی دولت می شود. در بخش غیر دولتی نیز سبب ارتقای مدیریت منابع، رضایت مشتری، کمک به توسعه ملی، ایجاد قابلیت های جدید، پایداری و ارتقای کلاس جهانی شرکت ها و مؤسسات می‌گردد (نقوی، ۱۳۹۱،ص۱۲) .

در سال‌های اخیر شاهد رقابتی تر شدن عرصه کسب وکار درصنایع مختلف بوده ایم. محققان عرصه کسب وکار بر این باور هستند که دستیابی به جایگاه رقابتی مناسب برای یک سازمان یا شرکت ، تنها با کمک یک الگوی مناسب کسب وکار امکان پذیر می شود. یک مدل کسب وکار موفق ، بیانگر یک راه بهتر نسبت به گزینه های موجود است که می‌تواند ارزش بیشتری را به یک گروه مجزا از مشتریان پیشنهاد کند و منافع بیشتری را به شرکت باز گرداند. عدم توانایی در تشخیص یک مدل کسب وکار مناسب در زمان آغاز یک کسب وکار ، موجب ناکامی سازمان در دستیابی به اهداف آن می شود. علی‌رغم اهمیت این موضوع ، تعاریف ‌و مولفه های استانداردی برای شناسایی مدل‌های کسب وکار به طوری که بتوان از آن در کسب ‌و کارها و صنایع مختلف بهره برد ، وجود ندارد. از این رو ، در تحقیق حاضر بر اساس رویکردهای مختلفی که در مدل سازی کسب وکار وجود دارد ، به ارائه تعاریف و مؤلفه های مدل کسب و کار پرداخته شده است. با این حال ، تنها داشتن یک مدل کسب و کار مطلوب در زمان آغاز به کار سازمان مهم نیست ، بلکه آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است ، در اختیار داشتن و حفظ یک مدل کسب و کار بهینه در طول حیات سازمان است. توانمندی یک مدل کسب و کار تا حدی است که خود می‌تواند ابزار قدرتمندی برای تحلیل ، آزمون و ارزیابی انتخاب های راهبردی باشد که پیش روی یک سازمان قرار دارد. ‌به این دلیل ، ارزیابی مدل کسب وکاریک سازمان ،به عنوان فرایند اتخاذ تصمیمات راهبردی هیچ وقت کامل نمی شود و می‌تواند مبنایی برای بهبود مستمر رفتار کسب و کار باشد. ارزیابی مدل‌های کسب و کار ، با توجه به هدف ارزیابی و سطح و واحد تحلیل ، تفاوت دارد . در این مطالعه سعی شده است تا با مروری بر مطالعات صورت گرفته ، مهمترین روش‌ها و معیارهای ارزیابی مدل کسب و کار مشخص شود . باید توجه داشت که مدل‌های کسب و کار ، نمایشی از کسب و کار در یک زمان خاص هستند. تحولات سریع در محیط اقتصادی ، فرهنگی ، سیاسی و فناوری ، به پیچیده تر شدن محیط فعالیت سازمان‌ها منجر شده است و باعث گردیده است که سازمان‌ها دیگر از ثبات برخوردار نباشند و کسب ‌و کارها به صورتی پویا تکامل یابند. این امر باعث شده است تا مدل‌های کسب و کار دارای یک وضعیت نا پایدار شده و با توسعه کسب و کار و در طول زمان ، تغییر یابند. همین امر سبب گردیده است تا مفهوم کارایی مدل کسب و کار به یکی از مهمترین مباحث مدیریتی تبدیل شود (برتل ، ۲۰۱۲ ، ص ۹۰ ).

۲ -۲) تعریف عملکرد سازمانی

در حقوق زرتشتی زن می توانسته مهری را که شوهر به او داده یا تعهد به تسلیم آن ‌کرده‌است به او ببخشد اما در صورتی که زن مهر را گرفته و بعدا عیبی از قبیل نازا بودن در او ملاحظه می شد، حق زن نسبت به مهر ساقط و شوهر مجاز در استرداد آن بوده است^[۳۱]

بند دوم:مهریه در آیین یهود و مسیحیت

مهر اکنون نیز بین اسراییلیها از ارکان عقد نکاح به شمار می رود و کلیه فرق یهود نکاح بدون آن را باطل می دانند. در فرقه کاتولیک مهریه وجود ندارد، فرقه پروتستان تعیین صداق را الزامی نمی داند ولی با موافقت زوجین و والدین، آن ها می توان صداق را تعیین و در نکاحنامه تصریح نمود^[۳۲]..

بند سوم:مهریه در عربستان قبل از اسلام

در عربستان قبل از اسلام زن وضع خاصی داشت و نه تنها شخصیت و حقوقی برای او قائل نبودند بلکه اصولاً با وجودش مخالفت داشتند. به طوری که تاریخ حکایت دارد اعراب، داشتن دختر را ننگ تلقی می‌کردند و به وسایل مختلف او را از بین می بردند. در عربستان مهر متعلق به پدر بوده و دختر حقی به آن نداشته و چون پدر با ترویج دختر خود و گرفتن مهر او مال خود را زیاد می کرد، لذا دختر را نافجه می‌گفتند و تهنیت کسی که صاحب دختری می شد جمله (هنیئا لک النافجه) بود. اعراب در زمان جاهلیت از تزویج دختران خود بغیر از قبیله امتناع داشتند مگر در صورتی که داماد به پرداخت مهر زیادتری حاضر می شد که در این حالت پدر دختر، با ازدواج او موافقت می نمود. حتی در خود قبیله هم حق تقدم برای ازدواج با کسی بود که مهر بیشتری تسلیم می کرد.

در زمان جاهلیت رسم دیگری نیز بود که موجب محروم شدن زن مهر می شد. یکی از آنهارسم ارث زوجیت و یا نکاح میراثی بود. بدین صورت که اگر کسی می مرد وارثان افراد از قبیل فرزندان و برادران همان طوری که ثروت او را به ارث می بردند، همسر او را نیز به ارث می بردند و پسر یا برادر میت این حق را داشت که آن زن شوهر مرده را به تزویج دیگری درآورد و مهریه را هم خودش بگیرد و یا او را بدون مهر جدیدی و به موجب همان مهری که میت قبلاً پرداخته زن خود قرار دهد..

قرآن کریم رسماً ارث زوجیت را منسوخ کرد و فرمود: «یا ایها الذین امنوا لایحل لکم ان ترثو النساء کرهاً»: ای کسانی که ایمان آورده اید بر شما روا نیست که زنان مورث خود را ارث ببرید در حالی که خود آن زنان تمایل ندارند که همسر شما باشند.

دیگر از انواع نکاح عجیب زمان جاهلیت نکاح ثغار است در این نکاح مهر جنبه مالی ندارد و به ولی دختر نیز چیزی داده نمی شود بلکه پدر یا برادر دختر در قبال تمتعی که از دختری می بردند حاضر می شدند که دختر یا خواهر خود را به تزویج پدر یا برادر آن دختر در آورند. ‌بنابرین‏ نکاح ثغار ازاقسام نکاح معاوضه به شمار می‌رفت. اسلام این رسم را منسوخ کرد. رسول اکرم در این مورد فرموده اند «لا ثغار فی الاسلام» نکاح ثغار در اسلام جایز نیست^[۳۳].

بند چهارم:مهریه در اسلام

آنچه از مطالعه تاریخ حقوق زن در ادوار گذشته معلوم می شود این است که روز به روز وضعیت زن در اجتماعات مختلف بهتر شده و به مرور زمان و ظهور تمدن، زن امتیازات و حقوقی کسب نموده است

پس از ظهور اسلام نیز وضعیت زن در ردیف سایر امور اجتماعی کاملاً تغییر یافت. قران کریم هر رسمی را که موجب تضییع مهر زنان می شد منسوخ کرد، از جمله آن که وقتی مردی نسبت به زنش دلسرد می شد، او را در مضیقه و شکنجه قرار می‌داد و هدفش این بود که با سختی دادن وی او را به طلاق راضی گرداند و تمام یا قسمتی از آنچه را که به عنوان مهر به او داده از او پس بگیرد. قران کریم در این باره می فرماید: «زنان را به خاطر این که چیزی از آن ها بگیرید و قسمتی از مهری که به آن ها داده اید جبران کنید، تحت مضیقه و شکنجه قرار ندهید».

چون حقوق اسلام اهمیت فراوانی برای نکاح قائل بوده، احکام خاصی برای آن وضع کرد که یکی از مهمترین آن احکام مهر می‌باشد. پدید آمدن مهر نتیجه تدبیر ماهرانه ای استکه در متن خلقت و آفرینش برای تعدیل روابط زن و مرد و پیوند آن ها به یکدیگر به کار رفته است. قرار دادن مهر برای زن ایجاد شخصیت می‌کند، به نوعی که می توان گفت ارزش معنوی مهر بیش از ارزش مادی آن است.

قانون مهر هماهنگی با طبیعت است، از این رو که نشانه و زمینه آن است که عشق از ناحیه مرد آغاز شده و زن پاسخگوی عشق اوست و مرد به احترام او هدیه ای نثار وی می‌کند و از این رو نباید قانون مهر که یک ماده ازیک اساسنامه کلی است و به دست طراح طبیعت تدوین شده، به نام تساوی حقوق زن و مرد ملغی گردد. در اسلام مسئله مهریه و پرداخت آن به قدری اهمیت دارد که اگر شوهر زنی، کافرشود و مهر زنش را نپردازد، دولت اسلامی او را موظف به پرداخت آن می‌کند و در صورت عدم قدرت از محل بیت المال به او می پردازد و نیز حاکم اسلامی بااستفاده از اختیارات خود می‌تواند به طلبکاری بگوید که از طلب خود صرف نظر نماید ولی نمی تواند زن را وادار کند که مهر خود را به شوهر خود ببخشد^[۳۴].

گفتار دوم:پیشینه نفقه

نفقه در آیات و روایات مختلفی بیان شده است که عبارتند از:

۱ـ آیه ی ۳۴ سوره ی نساء:الرجال قوامون علی النساء بما فضل اللّه بعضهم علی بعض و بما انفقوا من اموالهم
خداوند در این آیه تصریح می‌کند که نفقه ی زن بر عهده ی مرد است. ۲ـ آیه ی ۲۳۳ سوره بقره:
والوالدات یرضعن اولادهن حولین کاملین لمن اراد انْ یتم الرضاعه و علی المولود لَهُ رزقهم و کسوتهن بالمعروف لاتکلف نفسٌ الاّ وسعها.مادران فرزندان خود را دو سال تمام شیر می‌دهند. (این) برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را تکمیل کند و بر آن کس که فرزند برای او متولد شده (پدر) لازم است خوراک و پوشاک مادر را به شایستگی بپردازد. هیچ کس بیش از توانایی خود تکلیفی ندارد.۳ـ آیه ی ۷ سوره ی طلاق:ینفق ذومعه من سعته و مَن قدر علیه رزقه فلینفق ممّا آتاه اللّه لایکلف اللّه نفسأ الا ما اتاها.
آنان که امکانات وسیعی دارند، باید از این امکانات وسیع انفاق کنند و آنان که تنگ دست هستند، از آن چه خداوند به ایشان داده است، انفاق کنند. خداوند هیچ کس را جز به مقدار آن توانایی که به او بخشیده است، تکلیف نمی کند.

بند اول:مبانی نفقه در اسلام

سؤال مهمی که در این زمینه مطرح می شود, این است که آیا رابطه‎ای بین نفقه و تمکین وجود دارد؟ برای پاسخ به آن باید مبنای الزام به انفاق مورد بررسی قرار گیرد. ‌در مورد این که سبب و مبنای الزام شوهر به پرداخت نفقه چیست؟ از دیدگاه فقهای شیعه چند مبنا مطرح می شود که به اختصار بیان می‌گردد.

رابطه تمکین خاص با نفقه

مشهور فقهای شیعه تمکین را همانند عوض یا شبه عوض در برابر نفقه قرار داده و نفقه را مشروط به تمکین نموده اند و وجوب نفقه را مشروط به عقد دائم و تمکین کامل زوجه می دانند^[۳۵].صاحب ریاض هم نفقه را همانند عوض معاملات در مقابل تمکین می‌داند^[۳۶].

از طرفی در هر بازار مالی با توجه به گستردگی و عمق بازار، ابزارهای متنوعی جهت سرمایه گذاری وجود دارد. سرمایه گذاران، با عنایت به بازده و ریسک دارایی ها، سرمایه گذاری می‌کنند. یکی از عوامل مؤثر بر ریسک دارایی ها قابلیت نقدشوندگی آن ها است. نقش عامل نقدشوندگی در ارزش گذاری دارایی ها نیز حائز اهمیت است. زیرا سرمایه گذاران ‌به این موضوع توجه دارند که اگر بخواهند دارایی‌های خود را به فروش رسانند، آیا بازار مناسبی برای آن ها وجود دارد یا خیر؟ (یحیی زاده فر، ۱۳۸۷ ، ۱۰۲) ^۲.

در این مطالعه به بررسی رابطه بین معیارهای مختلف نقد شوندگی و عامل عدم نقد شوندگی با خط مشی های تقسیم سود سهام در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته شده است . در فصل اول پس از بیان مسئله تحقیق، تاریخچه موضوع تحقیق را مورد بررسی قرار می‌دهیم؛ سپس تعریف موضوع تحقیق را بیان نموده و در ادامه به بیان اهمیت و ضرورت تحقیق می پردازیم. همچنین اهداف تحقیق را در قالب اهداف کلی بیان می‌کنیم. چارچوب نظری تحقیق که بنیان اصلی طرح سئوال و موضوع تحقیق بوده است، در این فصل آورده شده و در ادامه به فرضیه های تحقیق و مدل تحلیلی نیز اشاره شده است.

۲-۱ تاریخچه مطالعاتی

خلاصه زیر به ترتیب شامل نام محقق ، موضوع تحقیق ، روش اجرای تحقیق و نتیچه تححقیق می‌باشد :

1. 1. گلستن و هریس^[۳] ؛ برآورد اجزای اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش ؛ سهم از سهام NYSE انتخاب گردید. اختلاف قیمت به اجزای موقتی شامل هزینه های نگهداری موجودی، مخارج ثبت و یا منافع انحصاری و هزینه های انتخاب نادرست تجزیه می‌گردد ؛ با چشم پوشی از مستقل بودن قیمت، هزینه انتخاب نادرست، ۲۰ درصد از اختلاف قیمت را پوشش می‌دهد با مستقل در نظر گرفتن قیمت، ۳۵ درصد از اختلاف قیمت را پوشش می‌دهد.

1. 1. استل ^[۴]؛ استنتاج اجزای اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش: آزمون‌های تجربی ‌و تئوریک ؛ نمونه ای از سهام NASDAQ به طور ماهانه (متغیر از ۷۶۵ تا ۸۲۱ سهم) انتخاب گردید. سه جزء اساسی برای اختلاف قیمت، مفروض گردید: هزینه های فرایند سفارش، هزینه های نگهداری موجودی و هزینه های انتخاب نادرست ؛ برآوردهای زیر به دست آمد: هزینه های اطلاعات نادرست ۴۳ %، هزینه ای نگهداری (ریسک موجودی) ۱۰ % و هزینه های سفارش ۴۷ % به دست آمد . در حالی که قیمتهای پیشنهادی به طور قابل توجهی در سهم ها متغیر م یباشد به نظر می‌رسد اجزای اختلاف قیمت بخش تغییرناپذیری از اختلاف قیمت باشد.

1. 1. جرج، کاول و نیمالندران^[۵]؛ برآورد اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش واجزای آن: رویکردی جدید ؛ نمونه هایی از سهام AMEX/NYSE و NASDAQ با انداز ههای نامشخص انتخاب گردید. اختلاف قیمت به هزینه های فرایند سفارش و هزینه های انتخاب نادرست، تجزیه گردید آن ها فرض کردند که به دلیل خود همبستگی مثبت در بازده های مبتنی بر قیمتهای پیشنهادی خرید یا فروش، هزینه های نگهداری موجودی، وجود ندارد ؛ هزینه های انتخاب نادرست طبق برآوردها از ۸درصد تا ۱۳ درصد از اختلاف قیمت را تشکیل میدادند. هزینه های فرایند سفارش، بخش بزرگی از اختلاف قیمت را به خود اختصاص می‌دهد . شواهدی مبنی بر وجود هزینه های موجودی یافت نشد.

1. 1. بوروکس ^[۶]؛ اجزای اختلاف قیمت پیشنهاد خرید و فروش قبل وبعدازآگهی های اطلاعاتی پیش‌بینی شده ؛ سهم از AMEX و NYSE انتخاب شدند. اختلاف قیمت قبل ‌و بعد از اطلاعیه های سود و تقسیم سود مورد بررسی قرار گرفت. اختلاف قیمت به یک بخش ثابت هزینه های انجام معامله و هزینه های انتخاب نادرست که شامل هزینه های نگهداری موجودی نیز می شد تجزیه گردید . اختلاف قیمت‌ها به طور معنی داری پیرامون اطلاعیه های سود بالاتر هستند. هزینه های انتخاب نادرست برای کل نمونه ۴۸ % از اختلاف قیمت را شامل می شود.

1. 1. هوانگ و استل^[۷] ؛ اجزای اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش: رویکردی جامع ؛ سهم از بین بزرگترین و پرداد و ستدترین سهم های NYSE انتخاب شد .اختلاف قیمت هزینه های انتخاب نادرست، هزینه های نگهداری موجودی و هزینه های فرایند سفارش را بر مبنای متدولوژیهای مختلف شامل می‌گردد.؛ هزینه های انتخاب نادرست وقتی با هزینه های نگهداری موجودی یکجا در نظر گرفته می شود از ۲ تا ۲۲ % و یا به طور متوسط ۱۱ % از اختلاف قیمت را شامل می شود.هزینه های فرایند سفارش بخش بزرگی ‌از اختلاف قیمت را به خود اختصاص می‌دهد . هنگامی که هزینه های انتخاب نادرست و هزینه های نگهداری موجودی، جدا در نظر گرفته می شود متوسط اولی، ۱۰ % و متوسط دومی، ۲۹ % خواهد بود.

1. 1. بون^[۸] ؛ افشائ ذخایر نفت وگاز و اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش ؛ گروه مورد بررسی شامل ۳۴ شرکت نفتی و گازی NASDAQ بود. اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش برای یک سال قبل و بعد از افشا ارزش ذخایر به منظور بررسی اثر ASR253 که توسط SEC در سال ۱۹۷۸ منتشر گردید و شرکت‌های نفتی و گازی را ملزم به افشای ارزش منصفانه ذخایر نفت و گازشان نمود، بررسی گردید.؛ با کنترل اثرات حجم و تغییرات قیمت،اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام در گروه مورد بررسی در طول سال بعد از افشا، ۴۳٫۰۶ % کاهش یافت که بیانگر بااهمیت بودن هزینه های انتخاب نادرست ناشی از عدم تقار اطلاعات می‌باشد.

1. 1. بروکمن و چانک ^[۹]؛ اجزای اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش در محیطی باسفارش انجام معامله؛ شرکت پذیرفته شده در بورس سهام هنگ کنگ. جائیکه نقدشوندگی از طریق سفارشات محدود عمومی که با یک سیستم اتوماتیک برابری می‌کند، نه اینکه از طریق کارشناسان یا معامل هگران فراهم گرددانتخاب گردید. اختلاف قیمت شامل هزینه های انتخاب نادرست و هزینه های فرایند سفارش م یگردد .؛ میانگین هزینه های انتخاب نادرست، که منعکس کننده ریسک معامله ‌بر اساس اطلاعات نهانی معمولاً برای سرمایه گذاران غیرمطل به دلیل عدم وجود بازارگردآ نها می باشد۳۳ % و میانگین هزینه های فرایند سفارش، %۴۵ برآورد گردید.

1. 1. دی واین و پلاتن؛ تحلیلی از رفتار بازارگردآن های سه مهای اروپایی موجود در NASDAQ ؛ سهم خارجی (اروپایی) NASDAQ انتخاب شد . متدولوژ یهای لین، سانگروبوث (۱۹۹۵) و هوانگ و استل^[۱۰]، ۱۹۹۷، مورد استفاده قرار گرفت ؛ هزینه های اطلاعات نامتقارن با بهره گرفتن از متدلوژی لین، سانگروبوث (۱۹۹۵) %۱ به دست آمد و با بهره گرفتن از متدولوژی هوانگ واستل^[۱۱] (۱۹۹۷) منفی به دست آمد. اثر کنترل موجودی نیز تشخیص داده شد.