با توجه به اینکه منابع انسانی، منبع استراتژیک برای سازمان‌ها محسوب می شود، جزء مهم و لاینفک مباحث برنامه‌ریزی استراتژیک است و اکثر برنامه‌ریزیهای سازمانی و منابع انسانی ماهیت راهبردی دارند. از عمده ترین عواملی که موجب نگرش جدید در برنامه‌ریزی استراتژیک منابع انسانی شده است روند تغییرات و دگرگونی‌های تکنولوژیک، اجتماعی و اقتصادی در محیط داخلی و خارجی سازمانهاست که همواره با آن مواجه اند اگر سازمان‌ها می خواهند همسو با این تغییرات باشند بایستی نگرش جامع و راهبردی داشته و الزامات گوناگونی را مدنظر قرار دهند.( داشگرزاده،۱۳۷۵،۵)

تفکر استراتژیک مدیران را در تدوین استراتژی مناسب جهت بقا و کسب موفقیت یاری می‌دهد ، تصمیم گیری با رویکرد کار آفرینانه و آماده سازی محیط نیاز به نوعی انعطاف پذیری ذهنی دارد . استراتژی هایی که از تفکر استراتژیک برخوردارند با ویژگی هایی همچون تشخیص رهبری – خلاقیت –نگرش سیستمی و دید بلند مدت و فرصت طلبی و بسیاری قابلیت های ذهنی و شناختی دیگر می‌توانند سازمان را به آینده بهتری برسانند. از نظر هنری مینتزبرگ ، برنامه ریزی استراتژیک ، تفکر استراتژیک نیست بلکه راهی برای مشخص برای فکر کردن با ویژگی مربوط به خود می‌باشد. تلفیق این دو مفهوم در شکل گیری حوزه مدیریت،مدیریت منابع انسانی را از سطح تاکتیکی – عملیاتی و اجرایی به سطح تصمیم گیری و استراتژیک ارتقا می‌دهد. .(غفاریان –احمدی،۱۳۸۱)

هدف اصلی منابع انسانی سازمان کمک به عملکرد بهتر برای نیل به اهداف سازمانی است ،حال مسئله اصلی نیروهایی هستند که باید مورد آموزش قرار گیرند این آموزش باید در حین انجام کار و به صورت مستمر باشد اما متأسفانه در سازمان شاهد نیروهایی هستیم که آموزش لازم را دید ه انداما به صورت مقطعی بوده و کارکنان را به حال خود رها شده اند این اشکال ابتدا از طرف مدیران صورت می‌گیرد چراکه نظارت کافی بر عملکرد کارکنان ، انعطاف پذیری برای پذیرش ایده های جدید را نداشته اند. کارکنان مدیر را الگوی خود قرار می‌دهند زمانی که مدیر پاسخگو عملکرد خود نیست نیرو های تحت امر او هم این را یک حسن در نظر گرفته و به فعالیت خود می پردازد با توجه به اهمیت این موضوع محقق درصدد ان است که ‌به این سوال جواب دهد که چرا تفکر استراتژیک در برنامه ریزی استراتژیک به عنوان عامل مهم در واحد منابع انسانی سازمان مذکور کم اهمیت جلوه داه شده است؟

۱-۲- اهمیت موضوع

برنامه ریزی نیروی انسانی که امروزه از مهم ترین وظایف مدیریت منابع انسانی به شمارمی آید در ابتدا به عنوان مرحله مهم در فرایند مدیریت منابع انسانی چندان جدی گرفته نمی شد و بیشتر جنبه تشریفاتی داشت ولی به مرور اهمیت آن به عنوان یکی از وظایف مهم مدیریت در سازمان شناخته شد.برنامه ریزی نیروی انسانی فرایندی است که که به وسیله آن سازمان معین می کندکه برای نیل به اهداف خود به چه تعداد کارمند، با چه تخصص ومهارت هایی برای چه مشاغلی و در چه زمانی نیاز دارد.( سعادت ،۱۳۸۳،۶۱)

بدون برنامه نمی توان از نیروی انسانی در راستای تحقق اهداف کوتاه مدت و بلند مدت سازمان بهره برد، ‌بنابرین‏ ساز ‌و کاری که می توان به وسیله آن به منابع انسانی اهمیت داد و از آن به عنوان یک سرمایه بی پایان و پایدار جهت پویایی سازمان بهره گرفت، برنامه ریزی استراتژیک منابع انسانی است. (سلطانی ،۲۱،۱۳۸۶)

موضوع تفکر استراتژیک در بیش از یک دهه گذشته در حوزه مدیریت استراتژیک بسیار مورد توجه قرار گرفته و در تحقیقات بسیاری به اهمیت تفکر استراتژیک برای مدیران اشاره شده است ، تفکر استراتژیک به عنوان یکی از دو قابلیت اصلی رهبران دارای عملکرد مناسب برشمرده شده است ( لکین و کارسون ، ۲،۲۰۰۰) آدریان اسلوتسکی (۱۹۹۶) در کتــــاب خود با عنوان «مهاجرت ارزش» می نـویسد: «بسیاری از اوقات، یک شرکت تازه وارد و کوچک با یک استراتژی نوآورانه و قوی، همـــه منافع یک صنعت را از آن خود می‌سازد». تفکر استراتژیک یک مهارت حیاتی مدیریت در هزاره جدید است. مهارتی که لازمه توانمندسازی سازمان برای بقا و رشد در محیط به شدت رقابتی امروز است.

مینتزبرگ (۱۹۹۸)این دو رویکرد (برنامه ریزی و تفکراستراتژیک) به دو انتهای طیف مکاتب دهگانه استراتژی تعلق دارند. برنامه ریزی استراتژیک جزو مکتب «طرحریزی» است که در محیط قابل شناخت و قابل پیش‌بینی اثربخش است و تفکر استراتژیک با مکتب «یادگیری» تعریف می شود که برای محیط غیرقابل درک و پیش‌بینی مناسب است. بدین ترتیب «تفکر استراتژیک» در محیط پرتحول و غیرقابل پیش‌بینی امروز رویکرد مناسب «راهبری» سازمان شمرده می شود. رویکردی که می‌تواند سازمان را نسبت به رقیب برتری بخشد و سهم بیشتری از منافع بازار را نصیب آن سازد.

مراحلی که نیروی انسانی را به خدمت می‌گیرد در ابتدا جذب- آموزش و نگهداری می‌باشد مرحله آخر یعنی نگهداری مهم ترین عامل در نیروی انسانی به حساب می‌آید چراکه سازمان در این جا هزینه های زیادی را برای افرادی که دیگر تجربه و تخصص کافی را دیده اند متقبل شده و حال در صدد آن بر می‌آیند که از این پتانسیل کارکنان به نحو مطلوب بهره برداری کنند ، متأسفانه مدیرانی که وارد سازمان ها می‌شوند ، چه دولتی چه خصوصی از پایه آموزش و تخصص های لازم را ندیده اند و براثر روابط وارد سازمان شده اند، حال همین نیروی انسانی با ارزش وقتی مورد بی مهری و بی توجهی این مدیران نا کارامد قرار می گیرند، سرخورده شده و تمام تلاش خود را بسیج می‌کند تا از را ه های غیر استاندارد وارد شود از جمله گرفتن هدایا از ارباب رجوع و این جاست که هویت سازمان که جزیی از تفکر استراتژیک است زیر سوال مروید، به دلیل محدودیت هایی که مدیران سازمان ها برای نیروی انسانی متخصص و مستعد فراهم کرده نمی تواند از آن ها به شکل بهینه استفاده کند.تفکر استراتژیک تنها عاملی است که محدودیت ها را ازبین برده و شرایطی را برای مدیران و کارکنان فراهم آورده تا با مشارکت یکدیگر ، سازمان را به رشد و توسعه برسانند.

الف) اهمیت دادن به نیروی انسانی به عنوان عامل استراتژیک در سازمان

ب) آگاه نمودن مدیران ارشد به توجه بیشتر به مفهوم تفکر استراتژیک و شناخت آن و تأثیرش بر برنامه ریزی نیروی انسانی

۱-۳- اهداف تحقیق

هدف اصلی :

تعیین اثر تفکر استراتژیک بر فرایند برنامه ریزی نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

اهدف فرعی:

الف- تعیین اثر نگرش سیستمی بر برنامه ریزی استراتژیک نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

ب- تعیین اثر تمرکز بر هدف بر برنامه ریزی استراتژیک نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

ج- تعیین اثرتمرکز بر زمان بر برنامه ریزی استراتژیک نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

د- تعیین اثر پیشروی با فرضیه بر برنامه ریزی استراتژیک نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

پ – تعیین اثر فرصت طلبی هوشمندانه بر برنامه ریزی استراتژیک نیروی انسانی در شرکت سرمایه گذاری غدیر.

۱-۴- چهارچوب نظری

تولید و توسعه محصول جدیدیک مجموعه ای از وظایف و گام های تعیین شده و منظم است که شیوه ای که بر مبنای آن یک شرکت ایده های جدید و توسعه نیافته را به محصولات و خدمات تجاری تبدیل می کند. مقوله های متمایزی برای تولید و توسعه محصولات جدیدوجود دارد. برخی محصولات برای بازار جدید هستند، برخی برای شرکت و برخی به طور کلی جدید بوده و بازارهای جدید ایجاد می‌کنند. از یک نقطه نظر دیگر، برخی مفاهیم محصولات جدید، ناشی از اصلاحات اندکی در محصولات فعلی بوده در حالی که برخی دیگر کاملا برای شرکت نوآور می‌باشند (کلارک و ویلرایت، ۱۹۹۵).

۱-۷-۵ سازمان های(بنگا ه های) بزرگ و کوچک:

سازمان‌ها ازنظرشاخصهای مختلف به انواع گوناگونی تقسیم شده اند و تعریفهای متفاوتی برای هر کدام از آن ها در کشورهای گوناگون ارائه شده است. شاخصهایی مانند : حجم فعالیت،میزان فروش یا درآمد،تعداد کارکنان،سرمایه گذاری و … اما در ایران همچون سایر کشورها تقسیم بندی بر اساس اندازه است:

مرکز آمار ایران و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

سازمان‌های بزرگ: صنایعی که تعداد کارکنان آن ها ۱۰ نفر و بیشتر باشد.

سازمان‌های کوچک: صنایعی که تعداد کارکنان آن ها کمتر از ۱۰ نفر باشد.

وزارت صنایع و معادن-سازمان صنایع کوچک ایران

سازمان‌های بزرگ: صنایعی که ۵۰ نفر و بیشتر در ان کار می‌کنند.

سازمان‌های کوچک: صنایعی که کمتر از ۵۰ نفر درآن مشغول به کار باشند.

۱-۷-۶ مدل مفهومی تحقیق

در این تحقیق”گرایش استراتژیک ” و ” گرایش بازار” متغیرهای مستقل و “استراتژی نوآوری” و “تولید محصولات جدید” به عنوان متغیر وابسته مورد بررسی قرار می‌گیرد.

گرایش استراتژیک

گرایش بازار

استراتژی نوآوری

تولید محصولات جدید

شکل ۱- ۱ مدل مفهومی تحقیق

Sylvie Laforet,2008))

۱-۷ قلمرو تحقیق (موضوعی،مکانی،زمانی):

۱-۷-۱ قلمرو موضوعی:

کارخانه‌ها سیمان بزرگ کشور که در سه دهه اخیر بیشترین میزان تولید سیمان را داشته اند.

۱-۷-۲ قلمرو مکانی:

سه کارخانه سیمان سامان غرب ،ساروج بوشهر و ایلام

۱-۷-۳ قلمرو زمانی:

بهمن ماه ۹۳ الی پایان مرداد ماه ۹۴

۱-۸ تعاریف مفهومی وعملیاتی واژه های کلیدی:

۱-۸-۱ گرایش استراتژیک:

گرایش استراتژیک اصول راهنمایی هستند که بر بازاریابی شرکت و فعالیت‌های تدوین استراتژی تأثیر می‌گذارند. آن‌ ها دستورالعمل‌های استراتژیک اجراشده به وسیله یک شرکت را منعکس می‌کنند که منجر به رفتارهای صحیح در جهت عملکرد بهتر می‌شود (ژو و همکاران، ۲۰۰۵ ).

محققین زیادی ادعا می‌کنند که شرکت‌ها می‌توانند عملکرد خود را از طریق کامل کردن بازار گرایی با سایر جهت‌گیری‌های استراتژیک مهمی که با زمینه محیطی و ویژگی‌های سازمانی متناسب باشد، به حداکثر برسانند. تحقیقات ‌در زمینه بازاریابی اساساً متمرکز بر حفظ جهت‌گیری یک بازار بر اساس اتخاذ و اجرای مفهوم بازاریابی می‌باشند. بااین‌حال تعدادی از تحقیقات، اتخاذ گزینه‌های جهت‌گیری استراتژیک را تأیید می‌کند (گاتینگتون و ایکسرب، ۱۹۹۷ ).

۱-۸-۲ گرایش بازار:

گرایش بازار یا بازارگرایی یکی از جنبه‌های فرهنگ سازمانی است که در آن کارکنان بالاترین ارزش را به سودآوری بنگاه و نگهداری مشتری از طریق ایجاد ارزش برتر می‌دهند. بازارگرایی یک نوع هنجار رفتاری است که در سرتاسر سازمان گسترش یافته و از طریق نوآوری پاسخگوی نیازهای حال و آتی بازار و مشتری است. ( اسلاترو اولسون، ۲۰۰۱).

۱-۸-۳ استراتژی نوآوری:

یک سازمان نوآور به یک راهبرد نوآوری محتاج است، زیرا سازمان‌ها بدون داشتن یک راهبرد مشخص نوآوری، توانایی کنترل تغییرات اساسی آینده را نخواهند داشت.برای توسعه نوآوری یکپارچه، رویکرد مدیریت نوآوری مورد نیاز است که نوسازی شرکت را از زاویه دیدگاه کل گرا مورد مداقه قرار دهد (زاهن و ویدلر، ۱۹۹۵).

‌بنابرین‏ مدیریت نوآوری با دو چالش عمده مواجه است،یکی نحوه تدوین راهبرد نوآوری و دیگری طراحی سازمان نوآور و بهره برداری از ابداعات نوآورانه . بسیاری از محققان براهمیت راهبرد نوآوری توجه و تأکید دارند .از دیدگاه آنان راهبرد نوآوری موجب خواهد شد که هدف های راهبردی نوآوری به صورت وابسته، واضح و هم جهت تدوین گردیده و مسیر برنامه ریزی و اجرا در فرایند نوآوری کاملاً روشن شود . تدوین راهبرد نوآوری مستلزم درک و شناخت برای شناخت هر سیستم نوآوری است) مالیک،۲۰۰۱)

۱-۸-۴ تولید و توسعه محصولات جدید:

تولید و توسعه محصول جدیدیک مجموعه ای از وظایف و گام های تعیین شده و منظم است که شیوه ای که بر مبنای آن یک شرکت ایده های جدید و توسعه نیافته را به محصولات و خدمات تجاری تبدیل می کند. مقوله های متمایزی برای تولید و توسعه محصولات جدیدوجود دارد. برخی محصولات برای بازار جدید هستند، برخی برای شرکت و برخی به طور کلی جدید بوده و بازارهای جدید ایجاد می‌کنند. از یک نقطه نظر دیگر، برخی مفاهیم محصولات جدید، ناشی از اصلاحات اندکی در محصولات فعلی بوده در حالی که برخی دیگر کاملا برای شرکت نوآور می‌باشند (کلارک و ویلرایت^[۳]، ۱۹۹۵).

۱-۸-۵ بنگاه (سازمان)های بزرگ:

بنگاه های کوچک و متوسط به بنگاه هایی با ۱۰ نفر کارکن و ۱۰-۹۹ کارکن اطلاق شده است. این فاصله خود به دو زیرگروه بنگاه های کوچک با تعداد کارکنان ۴۹-۵۰ نفر کارکن تقسیم شده است. این در حالی است که مفهوم بنگاه بزرگ برای بنگاهی با ۱۰۰ نفر – بنگاه های متوسط با ۹۹ کارکن و بیشتر از آن به کار گرفته شده است. بنگاه بسیار کوچک نیز بنگاهی با کمتر از ۱۰ نفر کارکن است.

۱-۹ خلاصه فصل و نتیجه گیری

در این فصل پس از یک مقدمه کلی ‌در مورد موضوع مورد تحقیق مسئله اصلی مورد بحث و ضرورت و اهمیت انجام تحقیق با توجه به تئوری های مطرح شده در این زمینه،پیشینه مختصری از تحقیقات انجام شده در راستای موضوع،اهداف مشخص تحقیق، فرضیه های تحقیق ، چارچوب نظری تحقیق ، مدل مفهومی تحقیق، قلمرو تحقیق(زمانی، مکانی وموضوعی)و تعاریف عملیاتی و مفهومی واژه های کلیدی تحقیق مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

فصل دوم

مبانی نظری و پیشینه تحقیق

۲-۱ مقدمه

امروزه توانایی ابتکار یا نوآوری، یکی از عوامل برتری شرکت ها در محیط رقابتی محسوب می شود. در شرایط پیچیده و متحول کنونی(جهانی سازی، کاهش طول عمر محصولات، تسریع پیشرفت های تکنیکی، توسعه تکنولوژی های اطلاعاتی)، مجموعه ای از مفاهیم و نظریه هایی مطرح می شود که هدف از آن ها، درک نوآوری است. این نگرش،گسترش بیشتری یافته و بیش از پیش، شناخت و هدایت نوآوری را اجتناب ناپذیر می‌کند.

میتوان گفت از یک سو، مدیریت نوآوری، حوزه مطالعات جدیدی می‌باشد که بین استراتژی، بازاریابی و مدیریت ساختارهای سازمانی واقع شده است. از سوی دیگر، این مدیریت به عنوان ایده جدیدی محسوب می شود که یا ترکیب مجدد ایده های پیشین بوده یا تصویری که ترکیب کنونی را تغییردهد ویا توسط افراد به عنوان فرمول و نگرشی جدید منظورشود. امروزه برای رویارویی بارقابت حاکم ‌بر بازار،عوامل”کیفیت” و”کنترل هزینه”کافی نیستند؛ چراکه ازاین به بعد،”توانایی و سرعت در نوآوری” ازعوامل کلیدی و مهم ‌در رقابت مؤسسه محسوب می‌شوند.

استراتژی پاسخ مدیران ارشد به محدودیت ها و فرصت هایی است که با آن ها مواجه می‌شوند (مایلز، ۲۰۰۷).

منبع: هولدن، ۲۰۰۰: ۹

۲-۹٫ اثرات جهانگردی و حضور توریست در کشور

۱- اقتصادی:

جهانگردی صادرات نامرئی خدمات و محصولات است. مثلاً هزینه ­هایی که یک جهانگرد در سرزمین دیگر مصرف می­ کند هزینه غذایی تفریحات، مسکن، حمل و نقل، خرید هدایا، کالاهای بومی که ارزی است (کاظمی، ۱۳۸۹). جهانگردی فرآیندی است که سایر بخش­های اقتصادی دیگر را فعال می­ کند. به عنوان مثال: توسعه جهانگردی سبب گسترش و توسعه جاده ها، فرودگاه­ها، امکانات بندری، ترمیم، بناهای تاریخی، تجارت و غیره شد (گو و پنگ، ۲۰۱۱).

ایجاد فرصت­های اشتغال به گونه ­ای که باید بگویم ایجاد هتل، مراکز جهانگردی سبب جذب کارکنان خدماتی، بهبود کیفیت فرآورده ­های صنعتی، غذایی، صنایع دستی. جهانگردی به عنوان یک عامل اقتصادی عمده و بسیار مؤثر در سال‌های اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته، از مزایایی که جهانگردی از نقطه نظر اقتصادی دارد، گستردگی زمینه اشتغال در آن است.

به لحاظ خصوصیت ویژه جهانگردی که همانا مصرف و گردش پول است برای بسیاری از خدمات و کالاها ایجاد تقاضا می­ شود که همگی موجب پدید آمدن رشد متوازن در اقتصاد در اقشار کشور و پذیرایی جهانگرد است.

۲- اجتماعی

تأثیر دگرگونی شرایط، فرهنگی بر روی جهانگردی واضح است زیرا آمارهای رسمی و اموری که از طرف کارشناسان و متخصصین بخش جهانگردی ابراز می­ شود و مورد توجه قرار گرفته نمایشگر آن است که بعضی متغیرها نظیر سن، جنس، درآمد، میزان تحصیلات، اموال شخصیه، شغل و غیره بر چگونگی جهانگردی اثر فراوان دارد.

جهانگردی عاملی است برای شناخت تمدن، فرهنگ سرزمین­ها وقتی که عده ای از مردم دیار دیگر اقامتی دارند، با آداب و رسوم آن مردم آشنایی پیدا ‌می‌کنند و خواه ناخواه تحت تأثیر قرار می­ گیرند و قسمتی از این اثرات اجتماعی را با خود حفظ و به سرزمین خود می­برند و ‌می‌توان گفت جهانگردی است که موجب آشنایی تمدن­ها با یکدیگر است (گو و پنگ ، ۲۰۱۱).

۳- فرهنگی

گرچه فرهنگ از نظر علم مردم شناسی مجموعه ای از شناخت­ها و اعتقادات است، ارزش‌ها و تعلیمات اجتماعی را در بر ‌می‌گیرد ولی به آن اکتفا نگرده و همزمان شیوه ­های رفتاری مردم را شامل می­ شود. جشن‌های مردمی، مراسمی که در موفقیتها و زمان­های خاصی برگزار می­ شود و یا شرکت در ورزش­های گوناگون، جزء رفتارهای مردمی است که جهانگردی نیز به نوبه­ خود یکی از شیوه ­های فرهنگی از رفتارهای مردم است که میدان فعالیت آن روز به روزدر حال گسترش و تکوین است در پی هر گونه تغییری که در فرهنگ مردمی به وجود می ­آید طبعاً پاره ای از عوامل شناخت و آگاهی نیز در بر ‌می‌گیرد که به خوبی ‌می‌توان دگرگونی و تغییر کمی و کیفی در ابعاد جهانگردی را مشاهده نمود. مثلاً کاهش ارزش­های مذهبی قومی پاسخگوی نقصان در جهانگردی مذهبی خواهد بود یا بالعکس و یا در کم شدن تعداد نفرات خانواده و وابستگی آن ‌می‌توان به کاهش جهانگردی خانواده پی برده. تجربه جهانگردی از اموری است که نه تنها به پیشرفت فرهنگی منجر می شود بلکه سرچشمه فرهنگ است (وان بنن، ۲۰۰۷).

۴- بین‌المللی

مسافرت مردم، اقامت در یک سرزمین مسائلی را در سطح مملکت و دولت به وجود ‌می‌آورد که در حد نهایی خود با ارتباط سیاسی بین ملتها و برقراری سلسله مقررات بین‌المللی به منظور حفظ حقوق افراد یک سرزمین در یک سرزمین دیگر منتهی می­ شود.

پیوستگی دو ملت با یکدیگر و ارتباطات معنوی اغلب ایجاد در زمینه ­های بسیار مساعد در روابط بین‌المللی می­ نماید. برقراری مجامع و کنفرانس­های بین ­المللی به منظور تبادل افکار و عقاید مسافرت‌های فرهنگی، بازدیدهای دوستانه و بالاخره جمع شدن ملتها به دور هم از نمونه های بارز جهانگردی است و عامل پردازش در روابط بین الملل و تأمین صلح و امنیت جهانی محسوب می­گردد. به همین دلیل گفته­اند جهانگرد، عامل صلح است.

۵- کسب اخبار و اطلاعات

از دیگر اثرات مثبت حضور توریست و صنعت جهانگردی کسب اخبار و اطلاعات مورد نیاز از کشورها در جهت برنامه ریزی دقیق تر در نحوه کار و برخورد بین الملل با آن کشور ‌می‌باشد.

۲-۱۰٫ اشتغال و جهانگردی

مجموعه فعالیت­های گسترده ای که معمولا در اثر توسعه گردشگری در کشور ایجاد می­ کند بیش از هر بخش اقتصادی؛ فرصت­های شغلی فراهم ‌می‌آورد (گو و پنگ ، ۲۰۱۱). این بدان علت است که صنعت جهانگردی اصولا یک فعالیت خدماتی است و نیروی انسانی بیشتری می­طلبد.

اثرات افزایش اشتغال در بخش گردشگری کشورهای در حال توسعه مساعدتر از کشورهای صنعتی است زیرا در کشورهای در حال توسعه زمینه و امکانات رشد صنعتی محدود است. فعالیت­های صنع جهانگردی عمدتاً شامل صنایع ساختمانی (مانند هتل­ها ، متلها ، دهکده­ها و امثال آن ها) صنایع غذایی (مانند رستوران­ها، چایخانه­ها، و غیره) بخش تجاری جهانگردی (مانند آژانس­های مسافرتی ، تور گردان­ها و مشابه آن) صنعت حمل و نقل (مانند خطوط حمل ونقل هوایی­، شرکت­های حمل و نقل دریایی، شرکت‌های اتوبوس رانی، خطوط راه آهن، شرکت و آژانس­های کرایه اتومبیل و غیره) راهنمایان، مراکز فروش کالاهای سوغاتی و هدایا، صنایع دستی، مراکز تفریحی و امثال آن ها ‌می‌باشد (لومسدن،۱۳۹۰).

بررسی­هایی که بخش جهانگردی بانک جهانی در مکزیک و کنیا به عمل آورده است، نشان می­دهد برای هر واحد سرمایه­ای که در بخش گردشگری صرف می­ شود، بیش از هر بخش فعالیت اقتصادی دیگر فرصت‌های شغلی جدید ایجاد می­گردد.

بررسی­ های مشابه­ای که توسط سازمان جهانی در سایر کشورها به عمل آمده، به نتایج مشابهی رسیده است. رابطه میزان سرمایه ­گذاری و فرصت­های شغلی که بر اثر آن فراهم می­ شود، در تمام کشورها و مناطق مختلف یکسان و به یک نسبت نیست بلکه بر اثر عوامل مشروح زیر متناوب می‌باشد:

– خصوصیات سیستم اقتصادی و سیاست اشتغال کشور

– ابعاد مؤسسات توریستی، نوع مدیریت، درجه ماشینی بودن صنایع، میزان استفاده از خدمات کامپیوتری و فصلی بودن فعالیت.

با نگاهی به آمارها و پیش‌بینی­های سازمان جهانی جهانگردی و شورای جهانگردی و مسافرت جهانی، در می یابیم که صنعت گردشگری به عنوان بزرگترین سازمان یا نهادی که ‌می‌توان به کارگیری نیروی انسانی را دارا است، در بسیاری از کشورها به صورت بزرگترین کارفرما درآمده است:

این صنعت در اروپای شرقی ۴/۹ درصد از حقوق کلیه کارکنان را می ­پردازد.

– در سال ۱۹۹۴، بیش از ۱/۷ تریلیون دلار دستمزد یا حقوق از طریق صنعت گردشگری پرداخت شده است، یعنی مبلغی برابر با۱۰/۳ درصد کل دستمزدها وحقوقهای کارکنان سراسر دنیا.

– در جزایر و کشورهای حوزه کارائیب ۱۸/۷ درصد دستمزد و حقوق کارکنان از طریق صنعت گردشگری پرداخت می­ شود.

– پیش ­بینی می­ شود در سال ۲۰۱۵ مشاغلی که به وسیله صنعت جهانگردی ایجاد می­ شود، به میزان ۵/۹ درصد رشد یابد.

اشتغال زایی صنعت گردشگری به سه گروه به شرح زیر تفکیک می­گردد:

اشتغال مستقیم: مشاغلی که کارکنشان با جهانگردان در تماس هستند و به صورت مستقیم با تجربه ­های جهانگردی سرو کار دارند، مانند: مهمانخانه­ها، کارکنان مهمانپذیرها، شرکت‌های هواپیمایی و کشتیرانی، دفاتر خدمات جهانگردی، کارکنان مراکز تفریحی و فروشگاه­هایی که در این بخش کار ‌می‌کنند.

۲-۳-۴- دیدگاه های نظری پیرامون یادگیری و یادگیری همسالان

اثربخشی روش یادگیری همسالان را می توان در حداقل چهار دیدگاه نظری پیرامون یادگیری جست و جو نمود. از دیدگاه پیاژه، فرایند یادگیری به طور کلی از تعارض شناختی بین آنچه فهمیده شده است و آنچه که در مواجه و تعامل فعال با محیط و دستکاری در آن کسب شده است، حاصل می شود . تعاملات همسالان برخی تعارض شناختی رابا افشای اختلاف بین سطح دانش شرکت کنندگان مختلف افزایش می‌دهد و در نتیجه منجر به حالت عدم تعادل می‌گردد . از طریق گفت و گو و بحث در میان افراد در یک وضعیت

برابر – مانند روابط متقابل بین کودکان بدون وضعیت برتری شناختی بزرگسالان – سطح بالاتری از درک تکامل می‌یابد، تغییر شناختی رخ می‌دهد، و تعادل مجددا برقرار شد. این به عنوان یک فرایند های داخلی، که پس از آن خود را در رفتار آشکار می‌سازد ، در نظر گرفته شده است.

مطالعات مبتنی بر چارچوب ساخت گرایی پیاژه به طور گسترده ای از این دیدگاه ،با نمایش تجربی مزایای شناختی بیشتر کار کردن با همسالان نسبت به تنهایی کار نمودن حمایت کردند(گارتن،۲۰۰۴).

در دیدگاه ویگوتسکی، به طور کلی فعالیت های اجتماعی به عنوان مکان اولیه شکل­ گیری مفاهیم مهم است ، قبل از آنکه مفاهیم به عملکرد ذهنی برای فرد تبدیل شوند. توسعه شناختی به تعامل فعال اجتماعی از جمله استدلال و تفسیر با یک یا چند فرد شایسته بستگی دارد.

تعامل احتمالا درون منطقه جدیدی از رشد مجاور آشکار می شود، یعنی وقتی یکی از شرکت کنندگان به شکاف اولیه در دانش وارد تعامل می شود ، با یک فرد متخصص تر می‌تواند بسته می شود. این کارشناس مسئولیت ارائه پشتیبانی مناسب و یا هدایت را دارد.از نظر وی، یادگیری یک کودک ممکن است از تعامل با همسالان در سن مشابه بیش از زمانی باشدکه در تعامل با یک فرد بزرگسال است و این به دلیل آن است که هر دو ازمنطقه رشد مجاور یکدیگر استفاده می‌کنند و نقش متخصص و تازه کاربین آن ها تغییر می‌یابد.

چارچوب ویگوتسکی برای توضیح دستاوردهای همسالان در هر دو محیط تجربی(مانند فاست و گارتون،۲۰۰۵^[۱۱۳]) محیط طبیعی (به عنوان مثال، نیکولاپائولو و ریچنر^[۱۱۴]، ۲۰۰۴). همسو با ایده منطقه توسعه مجاور (ZPD)^[115] ، نشان داده شده است که تفاوت های کوچک در سطح شناختی مابین کودکان مؤثر تر از تفاوت های بزرگ میان آن ها می‌باشد(کوهن، ۱۹۷۲).

نظریه های اخیر در ارتباط با یادگیری (لیو و ونگر، ۱۹۹۱) بیشتر تئوری ویگوتسکی را پذیرفتند .به علاوه ادعا نمودند که همه یادگیری ها در اصل اجتماعی هستند. در این دیدگاه، یادگیری یک پروسه مشارکت از طریق عمل در جوامع است که این مشارکت در ابتدا محیطی است واما به تدریج تعامل را افزایش می‌دهد.

تئوری مشارکت محیطی درست^[۱۱۶](LPP) مکان یادگیری را تغییر می‌دهد.در این تئوری مطرح می شود که این ذهن فرد نیست که تسلط را به دست می آورد ، یادگیری یک فرایند است که احتمالا نه در ذهن فرد بلکه در یک چارچوب مشارکتی شکل می‌گیرد. .تغییر در تمرکز به سمت ماهیت اجتماعی تشکیل یادگیری بر
تئوری شناختی که تفکر رابه عنوان یک فرایند توزیع اجتماعی در نظر می‌گیرد، تاثیری شگرف داشت
(رسنیک و همکاران^[۱۱۷]، ۱۹۹۱).

دیدگاه چهارم، که از روانشناسی اجتماعی نشأت گرفته، منبع یادگیری را در عوامل انگیزشی می‌داند و بر اساس آن تعامل بین افراد در گروه را توضیح می‌دهد(اسلاوین، ۱۹۹۶). در این دیدگاه، علاقه مندی به یادگیری همسالان^[۱۱۸] به شکل خاصی از یادگیری مشارکتی در مدرسه محدود شده است و شامل یادگیری همسالان به صورت کلی نمی باشد. فرایند مرکزی این نظریه بر ساختار پاداش و یا اهدافی که دانش آموز در جهت آن عمل می‌کند،تأکید می کند(اسلاوین، ۱۹۹۶). پاداش به گروه به عنوان یک کل داده می شود و این دیدگاه منافع فردی و منافع گروه را یکی در نظر می‌گیرد. این نوع از ساختار پاداش اعضای گروه را نه تنها برای به حداکثر رساندن توانایی‌های شان بر انگیخته می‌کند، بلکه آن ها را برای کمک به دیگران در گروه نیز تشویق می‌کند. مؤثر ترین ساختار هنگامی حاصل می شود که گروه بر اساس یادگیری فردی اعضای آن پاداش بگیرد.قصد این روش این است که اعضای گروه مسئولیت پذیر باشند و برای این منظوراز طفره روی اجتماعی اجتناب نمایند.مفهوم شرح داده شده بر اهمیت انسجام اجتماعی تأکید می‌کند.

در روانشناسی آموزشی، آموزش همسالان با واژه های زیادی مطرح شده که از آن جمله می توان به یادگیری مشارکتی^[۱۱۹]، یادگیری همسال-کمک کننده^[۱۲۰] وآموزش همسالان^[۱۲۱] نام برد.

۲-۳-۵- مدل سیستم شناختی برای پردازش اطلاعات

برای اطمینان از پردازش­شناختی مؤثر، درک سیستم شناختی مهم است.نظریه­شناختی یادگیری چند رسانه ای^[۱۲۲] (CTML) (مایر، ۲۰۰۹) یک چارچوب نظری است که ساختار سیستم شناختی را برای تعیین طراحی مناسب از مواد آموزشی مورد نیاز برای یادگیری معنی دار در نظر می‌گیرد. CTML یک مدل شناختی برای پردازش اطلاعات را پیشنهاد می‌کند (همان‌ طور که در شکل ۲-۲ نشان داده شده است). این مدل تفاوت بین اطلاعات کلامی و گرافیکی بازنمایی شده در ابزار یادگیری و چگونگی توانایی سیستم شناختی در بازنمایی این اطلاعات متفاوت را نمایش می‌دهد.در این مدل کانال های مجزای دریافت و پردازش اطلاعات ، محدودیت حافظه کاری و سیستم پردازش فعال در نظر گرفته شده است. این مدل به اثربخشی پردازش اطلاعات در حافظه کاری با در نظر گرفتن بار شناختی تحمیل شده بر حافظه می نگرد.

(شکل۲-۲) : مدل شناختی پردازش اطلاعات بر مبنای نظریه شناختی یادگیری چندرسانه ای(مایر، ۲۰۰۹)

۲-۴- پیشینه پژوهشی

پژوهش های محدودی در داخل و خارج از کشور در زمینه نقش عوامل مؤثر انگیزش یادگیری بر عملکرد یادگیری دانشجویان انجام گرفته است؛ با این وجود در این قسمت به مرور مرتبط ترین پژوهش ها در زمینه انگیزش یادگیری و عملکرد یادگیری دانشجویان پرداخته می شود.

۲-۴-۱- پیشینه پژوهشی در ایران

در مطالعه ای توصیفی که توسط نبوی و همکاران با عنوان عوامل مؤثر بریادگیری در بین دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکی تهران در سال ۱۳۸۳ انجام گرفت نتایج به شرح زیر بود:یادگیری تحت تأثیر عوامل مختلفی در محدوده راهبردهای یادگیری،عادت‌های مطالعه وانگیزش قرار می‌گیرد. میانگین میزان مطالعه دانشجویان در کل ۲۴ ساعت،۳ساعت و۱۵ دقیقه و میانگین میزان خواب شبانه ایشان حدود ۶ ساعت بوده است همچنین ۶۳٪ از دانشجویان به فعالیت های غیر درسی می پرداختند و۵۰٪ آن ها برنامه ریزی منظمی داشتند و۹۴٪ از دانشجویان به رشته تحصیلی خود علاقه مند بودند. باتفکیک جنس،معدل ‌و رشته تحصیلی تفاوت های معنی داری مشاهده گردید(نبوی و عسگریان،۱۳۸۳).

تاب آوری نوعی مصون سازی در برابر مشکلات روانی، اجتماعی بوده و کارکرد مثبت زندگی را افزایش می‌دهد که می‌تواند به وسیله فراهم نمودن افزایش مهارت‌های اجتماعی تقویت گردد. مهارت هایی از قبیل برقراری ارتباط، مهارت‌های رهبری، حل مسئله، مدیریت منابع، توانایی رفع موانع موفقیت و توانایی برنامه ریزی (بابایی، ۱۳۸۷).

واژه تاب آوری را می توان به صورت بیرون آمدن از شرایط سخت یا تعدیل آن تعریف نمود. در واقع تاب آوری ظرفیت افراد برای سالم ماندن، مقاومت و تحمل در شرایط سخت و پر خطر است که فرد نه تنها بر آن شرایط دشوار غالب می شود، بلکه طی آن و با وجود آن قوی تر نیز می‌گردد. پس تاب آوری به معنای توان موفق بودن، زندگی کردن و خود را رشد دادن در شرایط دشوار با وجود عوامل خطر است. این شرایط خود به خود ایجاد نمی شود مگر اینکه فرد در موقعیت دشوار و ناخوشایندی قرار گیرد تا برای رهایی از آن با صدمه پذیری کمتر، حد اکثر تلاش را برای کشف و بهره گیری از عوامل محافظت کننده فردی و محیطی در درون و برون خود که همواره به صورت بالقوه وجود دارد به کار گیرد( کاظمی، ۱۳۸۳).

به طور کلی محققان مقاومت و تلاش در جهت پیدا کردن راه حل های منطقی در بستر شرایط استرس زا و تهدید کننده زندگی را تاب آوری می‌گویند.

۴-۲-۲)ضرورت تاب آوری در دنیای امروز:

انسان ها زمانی که با استرس و موقعیت های تهدید کننده مواجه می‌شوند، دسته ای از آن ها احساس دلهره، بیقراری، غم و اندوه و درماندگی می‌کنند به همین جهت یا رفتارهای پرخاشگرانه از خود نشان می‌دهند یا اینکه افسرده می‌شوند و اشتها و خواب خود را از دست می‌دهند. چنانچه شرایط استرس زا برای مدت طولانی در زندگی اینگونه افراد وجود داشته باشد، سلامت جسمانی و روانی افراد دچار اغتشاش می‌گردد. اینگونه افراد تاب آوری ضعیفی در مقابل استرس دارند و بالطبع آسیب پذیری زیادی از خود نشان می‌دهند. در مقابل دسته ای دیگر وقتی با شرایط استرس زا مواجه می‌شوند، سعی می‌کنند بدون اینکه تسلیم شرایط شرایط استرس زا شوند از شرایط موجود به عنوان فرصتی برای پیشرفت خود استفاده نمایند. به دیگر سخن آن ها بدون نشان دادن واکنش های هیجانی و بیمار گونه تلاش می‌کنند نه تنها شرایط موجود را کنترل نمایند بلکه راه حل های منطقی بر ای حل تعارضات ناشی از شرایط استرس زا پیدا نمایند. این مقاومت و تلاش در جهت پیدا کردن راه حل های منطقی در بستر شرایط استرس زا را تاب آوری می‌گویند. چرا اینکه اینگونه افراد بر این باورند لذایذ و آرامش زندگی از دل سختی ها و مشکلات گذر می‌کند (مدی، خوشابا، ۲۰۰۵). با چنین دیدگاهی افرادی که دارای تاب آوری بالایی هستند شرایط استرس زا را سخت کنترل و سپس با اتخاذ راه حل هایی منطقی، آن موقعیت ها را در مسیری که خود می خواهند، هدایت می‌کنند. در چنین شرایطی اینگونه افراد، احساس خشنودی، خود باوری و اعتماد به نفس می‌کنند به عنوان مثال تاجری که بعد سالها موفقیت، ناگهان ورشکسته می شود و قسمت اعظم دارایی خود را از دست می‌دهد، بدون اینکه مغلوب شرایط آسیب زای خود شود، از تجارب و باقی مانده دارایی های خود به نحو احسن در جهت ارتقای خود استفاده می‌کند و علت ورشکستگی خود را به عنوان تجربه بزرگ در زندگی خود مورد تلقی قرار می‌دهد (کارور، شییر^۱، ۱۹۹۹).

تغییر و تحول ناشی از پیشرفت سریع فناوری و اینترنت در همه ابعاد زندگی شغلی افراد، گسترش زندگی ماشینی و توجه کمتر به نیروی انسانی، لزوم یادگیری دانش و تکنولوژی جدید و کنار گذاشتن دانش، مهارت و اطلاعات قدیمی، فقدان امنیت شغلی و اقتصادی در جهان امروز، کم رنگ شدن صداقت، وفاداری و تعهد در گستره شغلی و خانوادگی، منجر به بی امنی و ناپایداری در زندگی افراد گردیده است. قطعا افرادی که کمتر تحت تاثیر جریانات منفی فوق قرار می گیرند که از تاب آوری بالایی برخوردارند.

^{۱٫ Carver, C.S, & Scheier, M.F.}

افرادی که از تاب آوری پایین یا ضعیفی برخوردارند و به جای اینکه به دنبال راه حل های منطقی باشند با انکار و اجتناب از کنار آن موقعیت‌ها می گذرند، بی تردید دچار اینگونه اغتشاشات شغلی، خانوادگی، اقتصادی و شخصی می‌شوند. اما افرادی که از تاب آوری بالایی برخوردارند گرچه شرایط فوق را به عنوان شرایط تهدید کننده در نظر می گیرند، اما تلاش می‌کنند با اتخاذ راه حل های منطقی شرایط استرس زا را به فرصت های طلایی تبدیل کنند. در نتیجه از شرایط موجود به نحو احسن در جهت خواسته های خود استفاده می‌کنند (بانانو^۲ ، ۲۰۰۷).

۵-۲-۲)نشانه های تاب آوری:

ماستن، بست، گارمزی (۱۹۹۰)، نشانه های تابآوری را به شرح ذیل می دانند:

1. 1. اتخاذ نتایج مثبت و خوشایند از شرایط سخت و خطر زای زندگی.

1. 1. داشتن ظرفیت و مقاومت پایدار در شرایط استرس زا.

1. بهبودی نسبتا سریع بعد از آسیب شرایط استرس زا.

افراد تاب آور وقتی که در شرایط استرس زا و موقعیت های تهدید کننده زندگی قرار می گیرند مانند فقر و تهیدستی، داشتن والدین مبتلا به بیماری های روانی و جسمانی، داشتن همسرانی که از لحاظ تحصیلی پایین هستند و مشکلات شغلی، بیش از آنکه تسلیم شرایط موجود شوند، تلاش می‌کنند با اتخاذ راه حل های منطقی و صحیح نه تنها استرس های زندگی را کنترل کنند بلکه تلتش دارند وضعیت موجود را در جهت مثبت ارتقاء و بهبود بخشند.

^{۱٫ Bananeo, G.A}

ورنر^۱ و اسمیت^۲(۱۹۸۲)، براین باورند وقتی افراد تاب آور در شرایط سخت و دشوار زندگی مانند طلاق، اختلافات زندگی، درگیریهای شغلی و ورشکستگی اقتصادی قرار می گیرند بیش از آنکه آن ها به صورت هیجانی با مشکلات خود برخورد نمایند، شکیبایی و تحمل زیادی در برابر شرایط فوق از خور نشان می‌دهند و سعی نمی کنند با اتخاذ راه حل های سریع و هیجانی وضعیت موجود را بدتر کنند، بلکه این نوع افراد با نگریستن به مشکل خود از زوایای منختلف و بدون اینکه کنترل رفتاری و هیجانی خود را از دست دهند، سعی در ارائه راه حل های منطقی برای رفع مشکل خود دارند. خلاصه اینکه افراد تاب آور مانند همه انسان‌ها در بستر زندگی خود دچار مشکلات سخت، ناگهانی و غیر قابل کنترل مانند فاجعه ۱۱ سپتامبر ایالت متحده می شود.

این افراد در مقایسه با افرادی که تاب آوری پایینی دارند، گرچه دچار اضطراب، دلهره، بیقراری، مشکلات مربوط به خواب و نشانگان روانی دیگر اختلالات می‌شوند، اما خیلی سریع سعی می‌کنند مشکلات خود را یکی پس از دیگری حل نموده و بهبودی اولیه خود را کسب نمایند. البته شایان ذکر است در این بهبودی عواملی چون سن، خصوصیات و کیفیات حمایتی خانواده ها، جنس و شبکه های ارتباطی خانواده نقش حساسی دارند (دیویدسون،۲۰۰۰).

۱٫ Werner

۲٫ Smith

۶-۲-۲)خصوصیات تاب آوری: