افراد تاب آور دارای رفتار خودشکنانه نیستند . از نظر عاطفی آرام بوده و توانایی مقابله با شرایط ناگوار را دارند .

بونانو(۲۰۰۴) راه های به دست آوردن تاب اوری را داشتن سرسختی ، خودافزایی ، مقابله سرکوبگرانه ، داشتن خلق وخو و احساسات مثبت می‌داند .

برطبق مدل های ارائه شده از سوی اورال ، آتروس و پاولسن (۲۰۰۶) سه حوزه عملکردی برای تاب آوری تعریف وبر آن ها تمرکز شده است .

1. 1. تاب آوری به عنوان یک ویژگی شخصیتی یا توانایی پیش‌بینی افراد در مقابل تاثیرات منفی ناملایمات و احتمال خطر فرض می شود .

1. 1. یک وضعیت روحی مثبت یا سلامت روانی (مثل درک مثبت ، خودپنداری ، پیشرفت تحصیلی ، موفقیت در درس یا شغل و …….) یا فقدان بیماری روحی وروانی علی‌رغم وجود یا احتمال خطر تعریف می‌گردد .

1. یک فرایند پویا که بر کنش بین متغیر های فردی و پیرامونی تاثیر گذاشته و در طول زمان تغییر می‌کند که این تعریف به دلیل چهارچوب فراگیر و تلفیق ویژگی های فردی با محیطی ایجاد تاب آوری بیش از تعاریف قبلی مورد توجه است .

تاب آوری به عنوان یکی از سازه‌های اصلی شخصیت برای فهم انگیزش ، هیجان و رفتار مفهوم سازی شده است (بلاک ،۲۰۰۲) .

تاب آوری ویژگی یا خصلتی نیست که برخی دارای آن باشند و برخی آن را نداشته باشند ، به بیان دقیق تر ، تاب آوری بیانگر تعاملی بین انسان و محیط است . تاب آوری اشاره به ایستادگی در برابر خطر دارد اما یک پدیده تدریجی است و انباشت خطر می‌تواند حتی تاب آورترین افراد را نیز مغلوب سازد . راتر خاطر نشان می‌کند که تاب اوری نوعی تعامل با عامل خطر است یعنی ماهیتی روبه رشد دارد که از بیولوژی و تجارب اولیه زندگی منشأ می‌گیرد و عوامل محافظتی می‌توانند از طریق شیوه های مختلف در مراحل متفاوت رشد ، عمل کنند .

۲-۴-۲ نظریه ها و رویکرد های مختلف درباره تاب آوری

نظریه های نخستین ‌در مورد تاب آوری ، برویژگی های مرتبط با پیامدهای مثبت در مواجهه با مصائب و ناملایمات زندگی تأکید داشتند (Rutter، ۱۹۸۵) . این دسته از پژوهش ها ، بعدها عوامل حفاظتی بیرونی ، مانند مدارس کارآمد و روابط با بزرگسالان حمایتگر را نیز در بهبود تاب آوری مؤثر دانستند (۲۰۰۰ ، Becker & ، Cicchetti، Luthar) .

نظریه های فعلی ، تاب آوری را سازه ای چند بعدی متشکل از متغیر های سرشتی (constitutional) ، مانند مزاج (temperament) و شخصیت (personality) ، همراه با مهارت های مخصوص ، مثل مهارت حل مسئله می دانند ( کمپل – سیلس ، کوهان و استین ، ۲۰۰۶).

روانشناسان بالینی ،اخیراً مدل هایی از تاب آوری را تحت شرایط فقدان ،مصیبت ،افسردگی و درد را بررسی کرده‌اند(بونانو، ۲۰۰۴، چارنی ، ۲۰۰۴) .

در رویکردهای مختلف نظرات متفاوتی ‌در مورد تاب آوری می توان نتیجه گیری کرد در رویکرد روان پویشی تعارض بین فرایندهای گوناگون شخصیت معمولا موجب نوعی عذاب روانی می شود که فروید آن را اضطراب نامید .اضطراب می‌تواند هشیار یا ناهشیار باشد، و وجود آن همیشه علامت آن است که تعارض ایجاد شده است . زمانی که تعارض باعث می شود که فرد احساس کند درمانده است و قادر به کنار آمدن نیست،اضطراب ایجاد می شود. شدت اضطراب تجربه شده به پیامدهای انتظار رفته برای خود بستگی دارد .فروید معتقد است که برای مهار اضطراب فرد از مکانیسم های روانی استفاده می‌کند که این مکانیسم های دفاعی تصحیح کننده انعطاف پذیر ذهن که به فرد اجازه می‌دهد محرک های رنج آوری را که از میل یا واقعیت ناشی می‌شوند تغییر داده یا کاملا آن ها را نابود کنند (آسیب شناسی روانی ،روزنهان و سلیگمن ،ترجمه سید محمدی۱۳۸۰) .

نظریه های ناشی از دیدگاه های رفتاری و شناختی معتقدند که یادگیری و شناخت باعث به وجود آمدن استرس ها و آسیب ها می‌شوند و غلبه و رویارویی با این استرس ها مستلزم همین یادگیری و شناخت است و آن ها بر جنبه استرس پذیری ارثی – استرس تأکید می ورزند.استرس می‌تواند به وسیله شرطی شدن ،توسط شناخت ها ،یا به وسیله رویدادهای زندگی ایجاد شود.رویکرد پدیدار شناختی ‌بر اساس نظریه راجرز رفتار انسان را میدان پدیداری او به وجود می آورد.میدان پدیداری شامل مجموعه ی عواملی است که فرد در آن واحد تجربه می‌کند. یکی از مفاهیم اساسی و پر اهمیت نظریه ی پدیداری خود پدیداری است که شامل آن بخش از نظریه ی پدیداری است که در بر گیرنده مفهوم من می‌باشد.به نظر پدیدارشناسان ،انگیزه اساسی در انسان میل به صیانت و تکامل خود است،‌بنابرین‏ با توجه ‌به این امر عزت نفس سرچشمه و زیربنای کلی و اساسی رفتار انسان است.زمانی فرد دچار مشکلات روانی و رفتاری می شود که خودپدیداری او در خطر افتد.به اعتقاد راجرز رواندرمانی عبارت است از آزاد کردن گنجایش و ظرفیت بالقوه در فرد و نه دستکاری شخصیت او.

اما ‌در مورد نظرات دانشمندان اخیر و تحقیقاتی که ‌در مورد تاب آوری شده است در ذیل عنوان می شود : به باور ماستن هنگامی که فاجعه از سر بگذرد و نیازهای اولیه انسانی تأمین گردد ، آنگاه تاب آوری به ظهور می‌رسد ، در نتیجه فرایند تاب آوری ، اثرات ناگوار ، اصلاح یا تعدیل می‌شوند و یا حتی ناپدید می‌گردند ( توگاد و فردریکسون ،۲۰۰۴) .

سلامت روان افراد آسیب دیده ، تحت تاثیر پیامدهای منفی پیشامدهای ناگوار قرار می‌گیرد . سرسختی و خود تاب آوری از منابع درون فردی هستند که می‌توانند سطوح استرس و ناتوانی را در شرایط ناگوار تعدیل نمایند و اثرات منفی استرس را کم رنگ تر جلوه دهند (ویسی و همکاران ، ۱۳۷۹) .

البته تاب آوری ، تنها پایداری در برابر آسیب ها یا شرایط تهدید کننده نیست و حالتی انفعالی در رویارویی با شرایط خطرناک نمی باشد ، بلکه شرکت فعال و سازنده در محیط پیرامونی خود است . می توان گفت تاب آوری ، توانمندی فرد در برقراری تعادل زیستی – روانی ، در شرایط خطر ناک است ( کانر – دیویدسون ، ۲۰۰۳ ) .

۲-۴-۳ ارتباط تاب آوری با عروق کرونر

پژوهش های تاب آوری نشان می‌دهد که چگونه افراد در رویارویی با عوامل تنش زا و اسیب رسان که در بافتار اجتماعی وجود دارد ، نظیر نژاد پرستی ، جنگ و فقر ناشی از رخداد پیشامدهای ناگوار است ، با موفقیت بیرون می‌آیند .در واقع این دیدگاه منطق نیرومندی را مهیا می‌سازد تا از نگرش تنگ و تار علوم اجتماعی و رفتاری که لزوماً توجه خود را معطوف به خطر ، نقصان و آسیب کرده‌اند دست برداشته اند و به سمت توجه به نقاط قوت افراد با دیدگاهی ارتقأنگر گسترش یابد .توجه به اینکه هرکسی دارای نقاط قوت و ظرفیت برای تغییر است ، نه تنها موجب می شود که در حوزه ی بهداشت روانی حادثه ، فرایندهای کارآمد شناسایی شوند بلکه باعث می شود تا حساسیت بی مورد نسبت به پرداختن به شناسایی خطر به عنوان دیدگاهی یک جانبه دست برداشته شود (ماستن و همکاران ،۱۹۹۰) . مروری ‌بر پژوهش های انجام شده در زمینه تاب آوری در داخل ایران به شرح زیر است :

قانون مجازات اسلامی بالاخره با رفت و برگشتهایی که میان مجلس و شورای نگهبان داشت بالاخره تصویب شد. لایحه قانون مجازات اسلامی در قوه قضاییه در زمان آیت الله شاهروی و دولت کارشناسی شد و بعد به مجلس آمد.اعضا آن را به کمیته ویژه حقوقی واگذار کردندن و سرانجام به کمیسیون آمد و اصل ۸۵ شد. طبق قانون اساسی مجلس در موارد ضروری می‌تواند اختیار وضع بعضی از قوانین را با رعایت اصل ۸۵ به کمیسیون‏های داخلی خود تفویض کند، در این صورت این قوانین در مدتی که مجلس تعیین می‌ کند به صورت آزمایشی اجرا می‌شود .

گفتار پنجم :معایب مواد قانونی قانون سال ۱۳۹۲

بند اول :اشکالات حقوقی

منطوق مواد به‏ صورتی نگاشته شده است که‏ مخاطب نفس شروع به جرم را با مفهمومی که ماده ارئه می‏کمد جرم نخواهد دانست،درحالی‏که‏ ماده برای چیزی که جرم نیست‏ مجازات قرار داده است،البته ماده‏ ادامه می‏ دهد مگر اقدامات انجام‏ شده عنوان مجرمانه خاص داشته‏ باد.به بیان ساده‏تر مخاطب در نگاه اول و در عبارتی ساده با قاعده«مرتکب جرمی شود،به‏ مجازات همان جرم محکوم می‏ شود»روبرو خواهد شد.

اطلاق عبارت‏ مقنن حاکی از آن است که برای‏ وی،وقوع جرم،چه به صورت‏ ارادی و چه به صورت غیرارادی‏ متوقف گردد،مهم نیست.بلکه‏ مجرم اگر مرتکب جرمی شود باید مجازات گردد.در حالی‏ که متن ماده شروع به جرم، از قانون ۱۹۳۷ سوئیس-ماده‏ ۲۱-گرفته شده و در آن نظام‏ حقوقی شروع به جرم،جرم است‏ و بین توقف ارادی و غیرارادی‏ تفاوت گذاشته شده است،به‏ عبارت دیگر در نظریه ذهنی‏ Subjective ،شروع به جرم‏ دارای دو عنصر است:۱)شروع‏ به اجرا و انجام اعمال مقدماتی‏ دخالت عامل خارجی منجر به توقف ادامه اعمال مجرمانه.البته در نظام کامان لا و مطابق‏ نظریه عین Objective ، شرط دوم اهمیتی ندارد و شاید قانون‌گذار ایران،تحت تاثیر همین مکتب بین توقف ارادی‏ و غیر ارادی تفاوتی قائل نشده‏ است.اما چنین استنادی،مانع از طرح مجدد این سوال نمی‏ شود که«در این صورت قانون‌گذار بنابر چه علتی برای کسی که به‏ میل خود جرم را ترک کرده‏ است تخفیف قائل شده است‏ ؟

اطلاق کلی این ماده‏ بر عنوان«جرم»که همه انواع‏ مطلق«مقید»غیرعمدی،ترک‏ فعل و خلافی و…شامل می‏ شود درحالی‏که:

۱-در جرمهای مطلق و مقید، مخصوصا جرائم مقید،که هم‏ شروع به جرم آن ها و هم اعمال‏ اجرایی آن ها،جرم مستقلی است. با این اطلاق کلی،مشکلهایی‏ از نظر اجرایی رخ می‏ دهد.در مواردی به علت عدم فاصله بین‏ افعال مقدمه‏ای و اجرایی(در مواردی این دسته نان به هم‏ گره می‏خورند که در ظاهر یک‏ عمل می‏نمایانند)یا بیان قانونی‏ دیگر ‌در مورد شروع به جرم در موردی معین یا غیر معین،مسئله‏ برای قاضی بغرنج می‏ شود.

۲-همچنین در جرائمی مانند جرائم غیرعمدی،سلبی.خلافی، به علت عدم وجود اراده منجز، شروع به جرم اصولا جایگاهی‏ ندارد.به علاوه آنکه اصل در جرائم،«عمدی بودن»است، جرم انگاری موارد غیرعمدی‏ به طور نادر و ‌بر اساس توجیهات‏ متعدد صورت می‏ گیرد.

د)این ماده،نحوه ارتباط خود را با سایر قوانین خاص هم‏ روشن نکرده است در نتیجه علی‏ رغم خاص بودن موارد دیگر، قانونگذاز قضات را دچار نوعی‏ سردرگمی ‌کرده‌است،زیرا برای‏ ماده نتیجه عملی نیز بار شده و اصولا ماده ۱۲۱ یک قاعده قانونی‏ نیست چون حتی در صورتی که‏ ماده شامل حکمی هم باشد،هیچ‏ ضمانت اجرایی ندارد و بیشتر در قالب یک بیان توصیفی می‏ گنجد تا قاعده قانونی.

بند دوم :اشکالات فقهی

قانون‌گذار در جهت اسلامی‏ کردن قوانین،دچار یک ایراد مهم شده است;زیرا نباید یک‏ نهاد حقوق جزای جدید-حقوق‏ جزای مدرن-را در قالب فقهی‏ جستجو کرد،به عبارت دیگر قانون‌گذار در کشاکشی چندین‏ مفهوم حقوقی و فقهی،دست‏ به خلق یک مفهوم جدید زده‏ است.

الف)تجری

تجری یعنی اینکه مرتکب‏ نسبت به تمرد و عصیان از شارع‏ جرئت پیدا کند[نیت مخالف‏ قطعیه با حکم شارع‏در حالی‏ که در واقع مخالفتی حاصل‏ نشود.به طور مثال متجری‏[فعل‏ مثبت یا منفی‏]را انجام می‏ دهد. به خیال آنکه گناه است،در حالی که آن فعل مباح می‏ باشد. حال سوال اینجا است که متجری‏ همانند عاصی و گناهکار، مستحق عقاب است؟همچنین‏ آیا نفس تجری مشمول حکم‏ حرمت می‏ شود؟

در جواب به سوالات مذکور بین فقها اختلاف نظر است.

. قبح‏ تجری را از باب جنت فاعل و شقی بودن او می‏داند که بواسطه‏ فعلش کشف می‏ شود و از باب‏ قبح فاعلی است وگرنه نفس فعل‏ رخ داده،مقبوض مولی و حرام‏ شرعی نیست و از راه اجماع هم‏ نمی‏توان بر عمل حکم حرمت‏ بار کرد.

شیخ انصاری معتقد است‏ که قبح فاعلی متجری مورد قبول‏ است ولی این امر برای آنکه‏ فعل صادره از او^[۴۶] را حرام بدانیم‏ کافی نیست.لذا این امر باعث‏ نمی‏ شود که او را مورد عقاب و عقاب قرار داد.مرحوم بجنوردی تجری‏ را حرام نمی‏داند و اجماع را نیز در آن‏جائز نمی‏شمارد.وی در منتهی الاصول می‏فرماید:«در تجری مخالفت صدق نمی‏ کند چون فاعل تنها خیال می ‏کند نهی است و حال آنکه در واقع‏ نهی وجود ندارد.شهید اول هم گناه دانستن‏ عمل متجری را محل اشکال می‏ داند زیرا قصد او با گناه مصارف‏ نشده است و جز نیت گناه،چیز دیگری در کار نبوده است که‏ البته آن هم بخشیده شده است.امام خمینی(ره)نیز به رغم قائل شدن قبح فاعلی‏ برای متجری،حرمتی برای فعل‏ او قائل نیست.مرحوم نایینی با تکیه بر اینکه مخالف با طریق‏ وجدانی،مخالفت با طریق جعلی‏ است،معتقد به حرمت تجری‏ می‏ باشد.با توجه به مطالب فوق، قانون‌گذار گمان برده،تجری در یک تطبیق کلی می‏تواند همان تجری باشد و همان‌ طور که فقها مجازاتی را برای تجری‏ در نظر نگرفته‏اند پس شروع به‏ جرم هم مجازاتی ندارد.در حالی‏ که پیش‏فرض قانون‌گذار اشتباه‏ بوده است چون همان‌ طور که‏ گفتیم نفس عمل تجری،موجب‏ مفسده‏ای نمی‏ شود و دارای‏ اثر بد اجتماعی نیست و ‌به این‏ لحاظ است که اکثر فقها قائل‏ به حرمت آن نشده‏اند.علاوه بر این عمل تجری به تمام و کمال‏ صورت می‏ گیرد ولی در شروع‏ به جرم،عملیات مجرمانه،تنها مراحل ابتدایی خود را طی کرده‏ و قبل از ورود به مرحله نهایی، به وسیله عامل خارجی متوقف‏ می‏ گردد پس از طرفی کامل‏ نشده و از طرفی آثار نامطلوب‏ اجتماعی خود را-در همان حد اندک-به دنبال خواهد داشت

ب)مقدمه حرام

هرگاه رابطه دو چیز به‏ نحوی باشد که وجود یکی از آن ها متوقف بر دیگری باشد، متوقف را ذو المقدمه و دیگری را مقدمه می‏گوییم.‌به این ترتیب‏ مقدمه حرام امری است که برای‏ تحقق خارجی حرام،اجرای آن‏ لازم باشد.مرحوم خویی به نقل‏ از استاد خود آیت اللّه نایینی می‏ گویند:«سه رابطه بین حرام و مقدمه حرام وجود دارد:

الف)بین مقدمه و ذی المقدمه‏ اراده و اختیار فاعل قرار نگرفته و مقدمه علت نامه برای ذو المقدمه‏ باشد که در اینصورت نهی وارد بر ذی المقدمه،به طور حقیقی بر مقدمه هم وارد می‏ شود.

دیدگاه های مربوط به اخلاق دستوری به طور معمول به دو گروه عمده تقسیم می‏ شود:

دیدگاه ها و نظریات غایت‏گرایانه ^[۴]

دیدگاه ها و نظریات وظیفه‏گرایانه^[۵]

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫دیدگاه و نظریات غایت گرایانه

این دیدگاه‌ها به هدف و غایت رفتار نظر دارد و ارزش اخلاقی کار را ‌بر اساس غایت و نتیجه‌ خارجی آن تعیین می‌کنند. لذت، سود، قدرت، رفاه و کمال، هر یک ممکن است غایت و نتیجه اخلاقی کارها و معیار ارزش‌های اخلاقی به حساب آیند.

در این دیدگاه‌ها، ملاک درستی یا نادرستی و بایستگی و نبایستگی یک رفتار همان ارزش‌های بیرونی و خارج از حوزه اخلاق است که به وجود می‌آورد.

نظریات غایت‌گرا، درستی یک عمل را صرفاً به وسیله تعیین میزان فایده‌ حاصل از آن قابل تشخیص می‌دانند. یک عمل در صورتی از لحاظ اخلاقی درست است که نتایج آن بیشتر مطلوب باشد تا نامطلوب. نظریات غایت‌گرا، در ابتدا نتایج خوب و بد عمل را محاسبه می‌کنند، سپس تعیین می‌کنند که آیا مجموع نتایج خوب بر نتایج بد غلبه دارد یا نه. اگر نتایج بد بیشتر بود در این صورت عمل مورد نظر از لحاظ اخلاقی نادرست و اگر نتایج خوب بیشتر بود، در این صورت، این عمل از لحاظ اخلاقی درست است. (ویلیامز،۱۳۸۳:ص۱۸-۱۷)

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫۱٫کورتالیسم ^[۶]

کورتالیسم معتقد است هر کاری که به لذت فرد بینجامد، خوب است و هر کاری که رنج آور است، بد است وی معیار و ملاک ارزش‌های اخلاقی را لذت شخصی می‌داند و بیشتر بر لذت‌های جسمانی تأکید می‌کند.

‌بنابرین‏ دیدگاه، معیار خوب و بد، لذت و الم شخصی است. هر انسانی باید چنان رفتار کند که لذت شخصی او تأمین گردد. از این رو ممکن است که یک عمل برای یک شخص لذت آور باشد و برای شخص دیگری، درد و رنج آور و برای شخص سوّمی بی‌تفاوت باشد، که در این صورت برای شخص اول، خوب، برای شخص دوم، بد و برای شخص سوم دارای ارزش خنثی است.( مصباح یزدی ، ۱۳۷۴ : ۱۴۹)

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫۲٫ اپیکوریسم^[۷]

مکتب اپیکوریسم معتقد است که غایت و هدف زندگی لذت برون است. و ملاک حسن و قبح کارها را لذت می‌داند و لذات طبیعی که لذاتی معتدل وسالم اند ومنبع آرامش می‌باشند را قبول داشت . امالذاتی که بر آمده از حالت غیر طبیعی آزوشهوت باشد را قبول نداشتو ارزش‌های اخلاقی را مطلق و ثابت می‌داند.(صانعی، ۱۳۶۸ :۲۵-۲۳)

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫۳٫ مکتب جرمی بنتام

جرمی بنتام^[۸] فیلسوف انگلیسی است. وی سودگرایی لذت‌گرا است ‌بنابرین‏، خوب را معادل سعادت و سعادت را معادل لذت می‌داند. وی سود عمومی یا سودگرایی اخلاقی را برای رسیدن به منفعت شخصی به حساب آورده و به آن توجیه می‌کند.او و امثال او مدعی‌اند که هر چه سود عمومی افزایش یابد، سود فرد نیز افزایش می‌یابد و نیز هر قدر زیان عمومی بیشتر باشد، فرد نیز بیشتر در معرض زیان قرار می‌گیرد. در این دیدگاه ملاک و معیار فعل ارزش اخلاقی در توجه نمودن به بیشترین غلبه خیر به شر یا کمترین غلبه شر بر خیر است. و در حقیقت با این معیار است که می‌توان به سود شخصی رسید.

به نفع خود ما است که منفعت دیگران را در نظر بگیریم. اگر ما به وعده‌هایمان وفا نکنیم، نمی‌توانیم از دیگران توقع وفا به عهد داشته باشیم و این در مجموع به ضرر ما تمام می‌شود. نیز اگر به دنبال آسیب رساندن به دیگران هستیم، از جامعه طرد شده، زیان می‌بینیم. .(جمعی ازنویسندگان،۱۳۸۶: ۸۶-۵۹).

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫۴٫ مکتب استوارت میل

جان استوارت میل^[۹]، فیلسوف انگلیسی منفعت عمومی مطلوب را در تعیین ارزش اخلاقی اصل می­دانست. وی و طرفدارانش منفعت و سود عمومی را بدون در نظر گرفتن منافع شخصی و اینکه آن را وسیله‌ای برای رسیدن به سود شخصی خویش بدانند، به لحاظ اخلاقی مطلوب می‌دانند.

این گروه در ارزیابی اخلاقی افعال، به میزان سود و زیان مترتب به نوع کار و نیز ملاک بیشترین سود برای بیشترین افراد توجه می‌کنند. بدین منظور، چنانچه میان منافع شخصی و منافع عمومی تزاحم و اختلافی به وجود آید، باید نفع عمومی را به نفع شخصی ترجیح داد.(همان)

۳٫۲٫ ۲٫ ۱٫۵٫ مکتب کمال گرایی فریدریش نیچه:

در کمال گرایی، شخص دنبال این نیست که اعمال اختیارش سود عینی داشته باشد یا لذت مادی برای او پدید آورد. کمال­گرا چیزی را اخلاقی می‌داند که باعث تحقق نفس و تکامل او شود، یعنی استعدادهای داخل نفس او به فضیلت برسد، در مقابل کمال، نقص نفس است یعنی به فضیلت نرسیدن قوه‌های انسان و هرچه باعث آن شود، ضدّ اخلاقی شمرده می­ شود.

یکی از مهمترین مکاتب کمال گرا، قدرت­گرایی فریدریش نیچه^[۱۰] (۱۸۴۶-۱۹۰۰) فیلسوف آلمانی است. وی معتقد است که حقیقت مطلق در کار نیست و با معرّفی قدرت به عنوان بزرگترین کمال انسانی اخلاق را به دو قسم اخلاق بردگان و فرهنگیان و اخلاق اربابان تقسیم کرد و آنگاه با ملاک قرار دادن اخلاق اربابان، فعل خوب را فعلی دانست که به انسان قدرت دهد و کاری بد را کاری معرّفی کرد انسان را ضعیف سازد. (ویلیام کی، ۱۳۷۶ :۴۸)

۳٫۲٫ ۲٫ ۲٫ نظریات وظیفه‏گرایانه‏

نظریات وظیفه‏گرایانه در اخلاق، بر آن است که خوبی و بدی، عمل مبتنی بر نتایج آن نیست؛ بلکه ویژگی‏های‏خود عمل است که مشخّص می ‏کند آن عمل، خوب یا بد است؛ برای مثال، احکامی نظیر راست‏گویی خوب‏است یا باید با مردم به عدالت رفتار کنی، اگر به خود عمل توجّه داشته باشیم، یعنی راستی و عدالت را برای خود راستی و عدالت انجام دهیم و نه برای غایت و نتیجه آن‌ ها و همچنین اگر نتایج راستی و عدالت، ‏ در خوبی و بدی آن‌ ها تأثیری نداشته باشد، چنین نظریه‏ای، نظریه وظیفه‏گرایانه است.(مصباح یزدی،۱۳۷۴: ۱۴۰)

۳٫۲٫ ۲٫ ۲٫ ۱٫مکتب کانت:

یکی از طرفدارا ن نظریه وظیفه گرایی کانت می باشدکه در نظام اخلاقی خود سعی ‌کرده‌است ارزش احکام اخلاقی را در خود آن ها و مستقل از هر گونه غرض و غایتی قلمداد کند اگر احکامی وجود داشته باشند که مشروط به شرطی و برای او اصول به غایتی باشد ارزش اخلاقی ندارند،کانت^[۱۱] امر اخلاقی را فقط اوامر مطلق می‏داند، نه اوامر مشروط. (صانعی، ۱۷۹:۱۳۶۸)

یکی دیگر از شاخه های اخلاق، فرا اخلاق می‌باشد که به توضیح آن می پردازیم:

۳٫۲٫ ۳ .فرا اخلاق

فرا اخلاق، به تحلیل فلسفی در باب تعابیر اخلاقی، مانند خوب و بد و باید و نباید می‏ پردازد؛ از این رو، اخلاق، ناظر به اخلاق دستوری، و در پی آن است که واژه ها و مفاهیمی را که در آن به کار رفته بفهمد. آیا خوبی واقعیت خارجی دارد با مفهوم انتزاعی است؟ آیا خوبی چیزی مانند رنگ است که‏می‏توانیم ببینیم یا چیزی مانند درد است که آن را می‏توانیم احساس کنیم. در سال‏های اخیر، به دلیل دلمشغولی ‏فزاینده فلسفه به تحلیل زبان، این شاخه از فلسفه اخلاق، ظهور و بروز بیشتری یافته است. (پالمر،۱۹۹۵: ص ۱۱)

در حوزه فرا اخلاق، نظریات متفاوتی مطرح شده است که این نظریات را می‏توان تحت سه عنوان کلّی گنجاند:

طبیعت‏گرایی اخلاقی^[۱۲]

غیرطبیعت‏گرایی اخلاقی یا شهودگرایی^[۱۳]

غیر شناخت‌گرایی اخلاقی^[۱۴]

۳٫۲٫ ۳ .۱٫ طبیعت‏گرایی اخلاقی

متوسط سن شروع اختلال افسردگی اساسی حدود چهل سالگی است و حدود ۵۰ درصد از کل این افراد بیماریشان در سنین بیست تا پنجاه سالگی شروع می شود. این اختلال نیز ممکن است در کودکی یا پیری شروع شود. اختلال افسردگی اساسی بیشتر در افرادی پیدا می شود که هیچ ارتباط بین فردی نزدیکی ندارند و یا طلاق گرفته یا متارکه کرده‌اند (همان منبع).

همچنین هیچ ارتباطی بین وضعیت اجتماعی- اقتصادی افراد و اختلال افسردگی اساسی پیدا نشده است (همان منبع).

از نظر DSM-IV-TR ملاک‌های تشخیصی برای افسردگی اساسی به شرح زیر می‌باشد:

حداقل پنچ تا از علائم زیر همزمان در یک دوره دو هفته ای وجود داشته باشد و نشانه تغییر در کار کرد قبلی باشد:

۱) خلق افسرده در اکثر اوقات روز و تقریبا همه روزها

۲) کاهش علاقمندی ولذت بردن از همه یا تقریبا همه فعالیت ها

۳) کاهش وزن (بدون اجرای رژیم خاصی)

۴) کم خوابی یا پر خوابی به طور تقریبا همه روزه

۵) سراسیمگی یا کندی روانی حرکتی در تقریبا همه روز ها

۶) احساس خستگی یا از دست دادن انرژی تقریبا همه روز ها

۷) احساس بی ارزشی با احساس گناه مفرط یا نامتناسب (حتی ممکن است هذیانی باشد)

۸) کاهش قدرت تفکر یا تمرکز ،یا احساس بلاتصمیمی ،تقریبا همه روزها

۹) افکار عود کننده ای درباره مرگ (نه فقط ترس از مردن ) کاپلان وسادوک(۲۰۰۷، ترجمه رضاعی،۱۳۹۰).

۲-۳ عملکرد اجرایی

عملکرد اجرایی^[۲۶] اصطلاحی کلی است که به تمام فرایندهای شناختی سطح بالا که در هدایت و کنترل رفتار نقش ایفا می‌کنند، اطلاق می شود (هیوز^[۲۷]، گراهام^[۲۸]، ۲۰۰۰). هرچند در میان پژوهشگران تعرف یکسانی از عملکرد اجرایی وجود ندارد و در تعاریف ارائه شده هر پژوهشگری بر برخی از جنبه‌های این عملکرد تأکید ‌کرده‌است (سوچی^[۲۹]، ۲۰۰۹).

به طور کلی عملکرد اجرایی به عنوان فرآیندهای پیچیده ای تعریف می شود که در حل مسائل جدید به کار می‌روند. این فرایند شامل آگاهی از مسأله موجود و ارزیابی آن، تحلیل شرایط مسأله و فرمول بندی هدف های خاص، ایجاد مجموعه ای از طرح ها و نقشه ها به منظور مشخص کردن اعمال مورد نیاز برای مسأله، ارزیابی میزان تأثیر بالقوه نتایج به دست آمده، انتخاب و شروع طرح مورد نیاز برای حل مسأله، ارزیابی پیشرفت در جریان حل مسأله و تغییر طرح در صورت مؤثر نبودن، عدم توجه به طرح های غیر مؤثر و تغییر در جهت اجرایی طرح های مؤثرتر، مقایسه نتایج به دست آمده با نتایج قبلی (در صورتی که از طرح جدیدی متناسب با موقعیت مسأله استفاده شده باشد).

اتمام طرح هنگامی که نتایج حاصل رضایت بخش است و در نهایت حفظ طرح و بازیابی آن برای مواجهه با همان مسأله یا مسأله ای مشابه در آینده می‌باشد گراث- هارنات (۲۰۰۳ ، ترجمه پاشا شریفی و ‌نیک‌ خو،۱۳۸۶).

و همچنین لزاک، مفهوم عملکردهای اجرایی را در چهار مؤلفه اراده، طراحی رفتار، اعمال هدف مدار و عملکرد مؤثر بیان ‌کرده‌است (لزاک، ۱۹۹۵).

عملکردهای اجرایی به عنوان واسطه میان مدارهای پیچیده عصبی شناخته شدند که ارتباط میان مناطق لب پیشانی را با سایر نواحی مغزی برقرار می‌کنند (باکستر^[۳۰]، ساکسن^[۳۱]، بردی^[۳۲]، اکرمن^[۳۳]، اسشوارز^[۳۴] و همکاران، ۱۹۹۷؛ لومباردی^[۳۵]، اندرسون^[۳۶]، سروکو^[۳۷]، ریو^[۳۸]، ۱۹۹۹؛ ماهن^[۳۹] و کوتچ^[۴۰]، ۲۰۰۱؛ کولت^[۴۱] و وندرلیندن^[۴۲]، ۲۰۰۲؛ میلر^[۴۳] و کامینگز^[۴۴]، ۲۰۰۷؛ بوکرا^[۴۵]، کلادیک^[۴۶]، جراک^[۴۷]، هالامک^[۴۸]، رکتور^[۴۹]، ۲۰۰۷؛ سوچی^[۵۰]، ۲۰۰۹).

تمام لوب پیشانی و به طور اختصاصی ناحیه پیش پیشانی پشتی- جانبی و کورتکس کمربندی قدامی برای تکالیف اجرایی از قبیل انتزاع و حل مسأله، راهبردهای جابه جایی، بازداری پاسخ ناکارآمد و انعطاف پذیری تفکرضروری هستند (کاوالارو^[۵۱]، کاوادینا^[۵۲]، میسترتو^[۵۳]، باسی^[۵۴]، ۲۰۰۳ و پالمر^[۵۵] و هتون^[۵۶]، ۲۰۰۰) به شکل ۲-۱ توجه کنید.

شکل ۲-۱تصویر لوب پیشانی جایگاه ضروری در عملکرد اجرایی

نقیصه های اجرایی در بیشتر موارد با آسیب منطقه پیشانی رابطه دارد، ضایعه کرتکس زیرقشری به ویژه ناحیه تالاموس یا ضایعه پراکنده ناشی از فقدان اکسیژن یا اثر حلالی های آلی نیز ممکن است اختلال اجرایی را سبب شود گراث- هارنات (۲۰۰۳ ، ترجمه پاشا شریفی و ‌نیک‌ خو، ۱۳۸۶).

راهبردهای سنجش کارکردهای اجرایی از راه ترکیب های مختلفی از مصاحبه، مشاهده رفتار و آزمون بالینی کوتاه و غیررسمی انجام می‌گیرد (همان منبع).

گلدبرگ^[۵۷] (به نقل از گرانت^[۵۸]، ۱۹۹۸) نارسایی­هایی حافظه و عملکردهای اجرایی در فرونتال را بارزتر از سایر نارسایی شناختی دانست. سایکین و همگان (به نقل از لیبرمن^[۵۹]، موری^[۶۰] ۲۰۰۱) یک مجموعه از آزمون شناختی را بر روی ۳۷ بیمار مبتلا به نخستین حمله اسکیز و فرنیا، ۶۵ بیمار مبتلا به اسکیزو فرنیا مزمن و ۱۳۱ فرد عادی اجرا کردند و دریافتند در هر دو گروه بیمار مبتلا به اسکیز و فرینا عملکرد اجرایی به طور برجسته ضعیف تر از افراد مبتلا به نخستین حمله اسکیز و فرینا بود (هیرش- استون^[۶۱]، و اینبرگر^[۶۲]، ۱۹۹۷).

از آنجا که دامنه عملکردهای اجرایی وسیع بود امکان ایجاد آزمون واحدی برای اندازه گیری همه آن ها وجود نداشت و از این رو برای بررسی آن ها آزمون های مختلفی طراحی شد، از متداول ترین آزمون عصب روانشناختی مورد استفاده برای سنجش عملکردهای اجرایی می توان آزمون کلمه و رنگ استروپ (کافمن^[۶۳]، کوپل استاتر^[۶۴]، دلازر^[۶۵]، سایس دنتاپ^[۶۶] و همکاران، ۲۰۰۵) و آزمون ویسکانسین (کاتافا^[۶۷]، پارلاد^[۶۸]، لومنا^[۶۹]، برناردو^[۷۰]، و همکاران، ۱۹۹۸؛ نگهاما^[۷۱]، اکادا^[۷۲]، کاتسومی^[۷۳]، یاموچی^[۷۴] و همکاران، ۲۰۰۱؛ پرنیز^[۷۵]، مائستو^[۷۶]، بارسلو^[۷۷]، فرنانز^[۷۸] و همکاران، ۲۰۰۴) اشاره کرد.

۲-۴- آزمون جور کردن کارت‌های ویسکا نسین WCST^[79]

(گرانت و برگ^[۸۰]، ۱۹۹۳) برای اندازه گیری استدلال انتزاعی، مفهوم سازی، و پاسخ دهی تکراری^[۸۱] در افراد سنین ۵/۶ تا ۸۹ ساله به کار می رود. در این تکلیف از بیمار خواسته می شود که کارت های که به او ارائه می شود بر اساس یکی از سه اصل مربوط به عضویت، دسته بندی کند. مقیاس های به دست آمده از این آزمون به قرار زیر می‌باشد: طبقه بندی های انجام شده، پاسخ های تکراری، خطاهای تکراری، خطاهای غیرتکراری، ناکامی در نگهداری آمایه و کفایت یادگیری هبن، میلبرگ (۲۰۰۲، ترجمه حق شناس، ۱۳۸۵).

باربیتوریک‌ها و داروهای بی‌شمار خواب‌آور و مسکن و آرام بخش از جمله آسپرین، لومینال ، دیازپام ، بلرگام ، اپتالیدون ، سکونال ، آمیتال و غیره در صورت مصرف طولانی، نوعی اعتیاد و وابستگی روانی ایجاد می‌نمایند. داروهای خواب‌آور و مسکن به صورت قرص یا شربت یا آمپول یا گرد از طریق استنشاق مصرف می‌شوند.

ج – داروهای جانشین شونده:

این داروها برای ترک اعتیاد به تریاک و مشتقات آن مصرف می‌شوند. معروف‌ترین آن‌ ها متادون است . متادون یک نوع ترکیب شیمیایی از مشتقات تریاک است. متادون مخدر بوده و دارای قدرت زیاد ضد درد است. این داروها برای ترک تریاک و مشتقات آن ( مرفین و هروئین ) استعمال می‌گردد.

د – داروهای خیال آور:

داروهای هذیان برانگیز و خیال‌آور از خطرناک‌ترین مواد دارویی هستند که شخص معتاد را دچار اوهام و هذیان می‌کنند. هویت خود را فراموش می‌کند . واقعیت‌ها را به طور رویایی می‌بیند. معروف‌ترین آن شیشه ، کراک و ال.اس.دی^[۴۳] است.

در گفتار های قبلی انواع مواد مخدر را به صورت کامل شرح داده ایم تا در این مبحث اگر گفتیم مواد مخدر از نوع شیشه باعث می شود تا فرد در چند ساعت دچار حملات ‌و حالات جنون آمیز شود مخاطب تعجب نکرده و به راحتی این مسئله را بپذیرد اینک آثار این مواد را در مبحث بعدی شرح خواهیم داد.

۳-۴-آثار مواد مخدر بر فرد

تا اینجا ما در یک تقسیم بندی کلی انواع مواد مخدر، طبقه بندی مواد اعتیاد آور وانواع مواد اعتیاد آور را به صورت مختصر آوردیم، حال که تا حدودی در خصوص انواع این مواد مخدر بررسی ومطالعه داشتیم نیاز است تا در خصوص تاثیرات مستقیم وغیر مستقیم این مواد به صورت کامل بپردازیم وبدانیم هر یک از این موادهای مخدر در یک فرد و در اراده وجسم یک شخص معتاد چه تاثیراتی به جای می‌گذارد وآیا اصلا این مواد به صورت مقطعی یا دایم در شخص مورد نظر تاثیر می‌گذارد .

در گفتار های بعدی انواع موادی که هر کدام یک تاثیر منحصر بفردی را بر شخص می‌گذارند را شرح داده برای هر حالت مورد نظر یکسری مثال خواهیم گفت.

۳-۴-۱-مواد مختل کننده حواس ‌پنج‌گانه

این مواد در بدن انسان به صورت مستقیم تاثیر می‌گذارند واز خود تاثیر اختلال حواس پنج گانه را به جای می‌گذارند. به طوری که شخص مصرف کننده در پی مصرف این مواد دچار خواب آلودگی، تسکین درد وایجاد نقص در حرکات ارادی می شود و به همین جهت کنترل حواس خود را به طور کلی از دست خواهد داد. شاید در این جا لازم است که برای این گونه موادی که باعث مختل شدن حواس می شود مصادیقی بیاوریم.

۱- تریاک

۲- مرفین

۳- هروئین

۴- متادون

۵- کدئین و…

در این خصوص سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۹۰ این مواد را به همین شکل تقسیم بندی ‌کرده‌است و حتی آثار آن ها را در ادامه به همین طریق بیان ‌کرده‌است.

۳-۴-۲-عوارض روانی و جسمانی مواد مخدر
مواد مخدر بر روان و جسم فرد اثرات منفی و زیان باری را جای می‌گذارد. عوارض برخی از مشتقات و گونه‌های مواد مخدر از جمله عوارض مرفین ، هروئین و تریاک و سایر مشتقات آن به شرح زیر است:
عوارض روانی تریاک و مشتقات آن : پس از مصرف تریاک و مشتقات آن یک حالت رویایی خوش و انبساط خاطر و آرامش درونی موقت به وجود می‌آید . فرد معتاد به مواد مذکور احساس مبهم از زمان و مکان دارد. اثرات مذکور ۴ الی ۶ساعت بیشتر دوام ندارد و پس از آن مرحله منفی فرا می‌رسد که معتاد مایل است ماده مصرف شده را زیادتر استعمال نماید. حالت غیراداری، تحریک پذیری و بی‌قراری دارد . قیود اخلاقی وحس عاطفی از بین می‌رود. به زندگی بی‌تفاوت است. به هر وسیله که شده می‌خواهد ماده مورد نیاز خود را تهیه نماید. گاه‌گاه دچار توهم و هذیان شده، به اعمال جنون آمیز دست می‌زند^[۴۴] .

عوارض جسمانی تریاک و مشتقات آن: مرفین ، هروئین و تریاک و سایر مشتقات آن انواع دردها را موقتاً تسکین می‌دهد و پس از چند ساعت اثرات آن از بین می‌رود. در صورت عدم دسترسی معتاد به مواد مورد نیازش ، حالت خماری آغاز می‌شود. خمیازه ، خواب آلودگی ، عرق زیاد ، ریزش آب از بینی و بی‌اشتهایی از علائم خماری است . چنان که بیش از ۴۸ ساعت طول بکشد، معتاد دچار تشنج و لرزش شده، احساس سرما می‌کند ، به استفراغ ، اسهال ، دردهای شدید شکمی ، درد پشت ، دست و پا و سر دچار می‌گردد. از خوردن آب و غذا امتناع می‌ورزد و در نتیجه وزن بدنش کم می‌شود. معتاد احساس مرگ قریب الوقوع می‌کند^[۴۵]. اعتیاد به تریاک و مشتقات آن میل جنسی را کاهش می‌دهد.

عوارض روانی حشیش: حشیش بر مغز اثر تضعیف کننده‌ای داشته و حالت انبساط خاطر و اعتماد به نفس و احساس آرامش و غالباً حس پرواز کردن در شخص مصرف کننده ایجاد می‌کند.
معتاد به حشیش تحریک‌پذیر است . قابلیت ذهنی و حرکتی کم در صورت عدم دسترسی بدین ماده، حالت خشم ، اضطراب ، بی‌قراری و حتماً میل به خودکشی و اعمال خشن دارد . شخص معتاد بی‌‌باک ، بی‌پروا ، درنده خو و مستعد ارتکاب هر گونه جنایت خشونت آمیز می‌گردد. حشیش سبب پرحرفی ، خنده‌های بی‌دلیل و گاهی نیز داد و فریاد می‌گردد. قیود اخلاقی از بین می‌رود. معتاد دچار توهم می‌شود. حالت توهم بینایی بیش از سایر توهمات است.

اعتیاد به حشیش سبب تضعیف مغز شده و سرانجام معتاد به بیماری‌های روانی مبتلا می‌گردد.
عوارض جسمانی حشیش: اعتیاد به حشیش برخلاف تریاک حالت خماری و آثار جسمی ندارد و غالباً سبب مسمومیت می‌گردد.^[۴۶] عوارض روانی کوکائین : کوکائین محرک قشر مغز است . مصرف کننده ابتدا حالت هیجان ، انبساط خاطر و آرامش دارد . خود را سعادتمند تصور می‌‌نماید . تمایلات جنسی افزایش می‌یابد و سپس سردرد، گیجی و بی‌قراری به وجود می‌آید. عوارض جسمی کوکائین: بی‌اشتهایی ، سوء هاضمه ، لاغری و گاهی تشنجات عضلانی از عوارض آن است.

۳-۴-۳-مواد شادی بخش و انرژی زا

در این قسمت موادی که باعث نشئگی وقدرت فراوان در فرد می شود می توان همان مسکرات را نام برد یعنی نوع سوم از تقسیم بندی سازمان جهانی بهداشت که در سال ۱۹۹۰ اعلام ‌کرده‌است.

این مواد به طور معمول در فرد مصرف کننده یک قدرت موقت ‌و مقطعی ایجاد می‌کنند به طوری که شخص مورد نظر اراده طبیعی خود را از دست داده ‌و دچار یک نوع اراده قهری ناشی از سوء مصرف مواد خواهد شد.پس بایک محسبه ساده می توان به صورت ساده فهمید که این مواد قصد ‌و اراده‌ فرد را مورد هدف قرار می‌دهند.

به عنوان مثال می توان مواد ذیل را نام برد:

الکل ومشروبات مشابه آن مانند شراب و …

۳-۴-۴- مواد زایل کننده عقل

نوع سوم از این تقسیم بندی همان موادی می‌باشند که ما در نظر داریم بیشتر درباره آن ها بحث کنیم وبه صورت کامل آثار آن ها را بر فرد معتاد ‌و اراده‌(قصد و رضا) اوبه اثبات برسانیم.

موادی که باعث افساد عقل انسان می‌گردند و در بعضی از انسان ها به صورت سریع و در بعضی از آن ها به صورت مستمر وشاید طولانی(حدود یک سال) این اثر را می‌گذارد همان مواد صنعتی جدید که مدنظر نویسنده است می‌باشند. شاید با خود این سوال را داشته باشید که آیا دیگر مواد (غیر صنعتی )مثل تریاک ‌و مشتقات آن در شخص معتاد چنین تاثیری به جای نمی گذارند؟