۴٫ پایگاه همایش‌های پر استناد فارسی: پایگاهی قدرتمند حاوی مجموعه مقالات سمینارها و همایش‌های علمی کشور است که به سنجش عملکرد و تعیین اهمیت مقالات ارائه شده و میزان استفاده از آن بر اساس استنادهای صورت گرفته می‌پردازد. این پایگاه ضمن معرفی معتبرترین گردهمایی برگزار شده در حیطه‌های مختلف موضوعی بر پایه زنجیره استنادها، اطلاعات کامل مربوط به گردهمایی‌ها و مقالات آن‌ ها(اطلاعات کتاب‌شناختی و اطلاعات استنادی) را نیز فراهم می‌آورد. این پایگاه منبع شمارش تعداد مقالات سمینار‌ها و تعداد همایش‌های برگزار شده در رشته‌های مختلف موضوعی می‌باشد(مهراد، فرمانی، ۱۳۹۲).

۲-۵٫ بخش چهارم: پیشینه پژوهش

بررسی و ارزیابی پایگاه‌های اطلاعاتی، وب سایت‌ها و مجله‌های الکترونیکی از جمله اقداماتی است که طی سال‌های اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران را به خود جلب نموده است. یکی از انواع پایگاه‌های موجود پایگاه‌های استنادی است که به دلیل عمر کوتاه پایگاه استنادی علوم جهان اسلام پژوهش‌های زیادی در این مورد صورت نگرفته است. با این وجود بعضی از پژوهشگران در بررسی‌های خود ابعاد و قسمت‌هایی از این پایگاه را مورد بررسی قرار داده‌اند.جستجو در میان منابع اطلاعاتی پژوهش‌هایی را معرفی کرد که در ارتباط با پژوهش حاضر هستند. پژوهش‌هایی که از برخی جنبه‌ها به پژوهش حاضر نزدیک بودند، آورده شده‌اند.

۲-۵-۱٫ پیشینه پژوهش در داخل

فارسی (۱۳۸۱) در پژوهشی با عنوان “طرح پیشنهادی نمایه استنادی علوم جمهوری اسلامی ایران” نشان داد با توجه به مسائل زبانی، رسم الخط فارسی و چند زبانه بودن استناد به متون در مقاله های جامعه آماری(مجله‌های دارای اعتبار علمی- پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تا سال ۱۳۷۸) ساختار نمایه استنادی علوم(اس سی آی) برای متون غیرعلمی منتشر شده در ایران مناسب نیست. نمایه پیشنهادی دارای چهار قسمت تحت عناوین ۱- نمایه منبع، ۲- نمایه موضوعی گردان، ۳- نمایه سازمان‌ها و تنالگان‌ها، و ۴- نمایه استنادها می‌باشد. به علت اینکه فراهم آوری چنین نمایه استنادی مستلزم صرف بودجه، استخدام پرسنل با تخصص‌های مختلف و تشکیل کمیته‌های مشورتی از تمام حوزه های علمی می‌باشند. این پایان نامه در پایان پیشنهاد می‌کند معاونت پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری متولی فراهم‌آوری مستمر نمایه استنادی علوم ایران باشد.

صالحی، و نوروزی (۱۳۸۵) در مقاله‌ای با نام “جایگاه علمی ایران در جهان و ضریب تأثیر مجله‌های بین‌المللی ایران” به بررسی ضریب تأثیر و نحوه محاسبه آن به عنوان معیاری که برای ارزیابی مجله‌های علمی به کار می‌رود و همچنین به بررسی جایگاه علمی ایران در جهان و ضریب تأثیر گذاری مجله‌های بین‌المللی ایران پرداخته است. نتایج پژوهش حاکی از این است که با توجه ‌به این که پژوهشگران کشورهای غربی با زبان فارسی آشنایی ندارند بنایراین اگر پژوهشگران ایرانی مقاله های خود را به زبان انگلیسی به رشته تحریر در آوردند و در مجله‌های بین‌المللی به چاب برسانند اعتبار علمی ایران در سطح بین‌المللی حفظ می‌‌شود. همچنین آثار انگلیسی زبان شانس بیشتری برای مطالعه و بازیابی شدن دارند در نتیجه ضریب تأثیرگذاری بالاتری برخوردار می‌شوند.

افتخار (۱۳۸۶) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با نام ” تحلیل استنادی مجلات علمی ایران در سه پایگاه تحلیل استنادی وبگاه علوم، اسکوپوس و پژوهشگرگوگل” با بهره گرفتن از سه پایگاه تحلیل استنادی وبگاه علوم وب آو ساینس^[۵۲]، اسکوپوس^[۵۳] و گوگل اسکولار^[۵۴] به تحلیل استنادی نشریات علمی ایران پرداخته است و همبستگی این سه ابزار استنادی را در سطح نشریات علمی انگلیسی زبان ایرانی مورد بررسی قرار داده است. یافته ها نشان می‌دهد که همبستگی بسیار قوی بین این سه ابزار استنادی وجود دارد همچنین همبستگی قوی‌تری بین اسکوپوس و گوگل اسکولار نسبت به وب آو ساینس و گوگل اسکولار وجود دارد ولی دلیل این تفاوت را نمایه نبودن منابع بیشتر(مثل مقاله های کنفرانس‌ها) توسط اسکوپوس و گوگل اسکولار نسبت به وب آو ساینس بیان داشت.

نوروزی چاکلی (۱۳۸۶) در بخشی از پایان نامه دکترای خود با عنوان “بررسی تطبیقی و ارزیابی برنامه ها و عملکردهای مراکز ملی اطلاعات علمی در ایران” پایگاه استنادی علوم کشورهای اسلامی و اهداف و برنامه های مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری در خصوص این پایگاه‌ها را مورد بررسی و مطالعه قرار داده است. مهمترین یافته های پژوهش این است که پایگاه استنادی علوم کشورهای اسلامی به لحاظ محتوا و شاخص‌های مورد استفاده برای ارزیابی تولیدات علمی سازمان‌ها، دانشمندان، معیارها و ساختار با پایگاه استنادی مؤسسه‌ علمی تامسون^[۵۵] مطابقت دارد.

صمدی (۱۳۸۶) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود با نام ” بررسی تطبیقی گزارش استنادی نشریات ایران در پایگاه اطلاعاتی کتابخانه منطقه‌ای علوم و تکنولوژی شیراز و خدمات گزارش استنادی نشریات در پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی” به بررسی تطبیقی گزارش استنادی نشریات ایران در پایگاه PJCR و JCR در پایگاه SIDبا معیارهای موجود در آی اس آی از لحاظ ارزیابی مجله، ضریب تأثیر، همپوشانی، رابط کاربر و ویژگی‌های جستجو پرداخت. یافته ها نشان می‌دهد که در پایگاه SID 70.26% و در پایگاهPJCR89.20% از شاخص‌های ارزیابی نشریات رعایت شده است و پایگاهPJCR23.52% بیشتر از پایگاهSID به معیارهای موجود در مؤسسه اطلاعات علمی نزدیک است.

عمرانی (۱۳۸۶) در پژوهشی با نام”شاخص‌های جدید علم سنجی و مقایسه پایگاه‌های وبگاه علوم و اسکوپوس و گوگل اسکولار» ضمن بیان نقاط قوت و ضعف شاخص ضریب تأثیر به معرفی شاخص‌های جدیدی که در حال حاضر در برخی از کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرند مانند شاخص اچ و عامل کراون اشاره می‌کند. پس از آن به معرفی دو پایگاه اسکوپوس و گوگل اسکولار و مقایسه آن ها با وبگاه علوم می‌پردازد و استفاده از ضریب‌های کیفی در کنار ضریب تأثیر را باعث افزایش کیفیت ارزشیابی پژوهش در کشور می‌داند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ضریب تأثیر ابزار کاملی برای سنجش ارزش کیفی مجلات و آثار اعضای هیئت علمی و رتبه بندی ایشان نیست. استفاده از شاخص‌های دیگر مانند شاخص اچ نیز به تنهایی نقصان‌هایی را باعث می‌شود ولی ترکیبی از شاخص‌های کیفی در کنار ضریب تأثیر می‌تواند، راه حل بهتری باشد.

در این پژوهش بعد از تعیین جامعه‌ آماری(دانشگاه امین) و انتخاب همگی رشته‌های دانشگاهی به عنوان سرخوشه‌های اصلی و از هر رشته چند نفر به صورت تصادفی به عنوان خوشه‌های فرعی انتخاب شدند. سپس پرسشنامه‌ی شادکامی به آزمودنی‌ها(دانشجویان درحال تحصیل در دانشگاه امین) داده‌شد و تکمیل گردید.

در این پرسشنامه، پاسخ‌ها در یک مقیاس ۴ درجه‌ای صفر(اصلاً) تا سه(زیاد) نمره‌گذاری می‌شوند. در تحقیقات مختلف ضریب آلفای کررونباخ ۸۷% تا ۹۲%، ضریب بازآزمایی ۵۳% تا ۹۱% در فواصل زمانی مختلف گزارش شده‌است.

والیانت(۱۹۹۳) روایی این پرسشنامه را در دو نوبت، با همبستگی ۶۴% و ۴۹% گزارش کرده‌است. در ایران نیز توسط علی‌پور و نوربالا(۱۳۷۸) اعتبار مطلوبی برای آن گزارش‌شده‌است. ضریب پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ نصف و بازآزمایی به ترتیب برابر با ۹۳%- ۹۲%- ۷۹% گزارش شده‌است.(به نقل از مطلب‌زاده،۱۳۸۳).

۸-۳ روش تجزیه تحلیل داده ها

برای تجزیه و تحلیل این پژوهش از نرم‌افزار SPSS16 استفاده شده‌است.

۹-۳ اعتبار و روایی پرسشنامه شادکامی آکسفورد(علی‌پور، نوربالا، احمد علی،۱۳۷۸)

در طی سال‌های اخیر بررسی تجربی شادکامی توسط روان‌شناسان وجامعه‌شناسان افزایش یافته‌است(وین هوون، ۱۹۹۷) و روان شناسان علاقه مند به حیطه‌ روان‌شناسی مثبت‌نگر توجه خود را بر منابع بالقوه احساس‌های مثبت نظیر احساس شادکامی معطوف کرده‌اند.

شادکامی عبارت‌است از مقدار ارزش مثبتی که یک فرد برای خود قائل است(وین هوون، ۱۹۹۷). این سازه دو جنبه دارد، یکی عوامل عاطفی که نمایانگر تجربه هیجانی شادی، سرخوشی، خشنودی و سایر هیجان‌های مثبت هستند و دیگری ارزیابی شناختی رضایت از قلمرو‌های مختلف زندگی که بیان‌گر شادکامی و بهزیستی روانی است(آندروز و مک کنل، ۱۹۸۰). با وجود این، شادکامی نشانه فقدان افسردگی نیست بلکه نشان‌دهنده وجود شماری از حالت‌های شناختی و هیجانی مثبت است.

احساس شادکامی با مقبولیت اخلاقی، لذت‌جویی، باز‌خوردها و رفتارهای لذت‌جویانه مانند استفاده از انواع داروهای محرک و آمیزش‌های جنسی مکرر ارتباط مستقیم دارد. اما همیشه لذت‌جویی و کسب لذت منجر به احساس شادکامی نمی‌شود. برای مثال، لذت‌های کوتاه‌مدت و متناوب ناشی از مصرف سیگار یا سایر مواد مخدر، در دراز مدت به علت بروز بیماری‌های ناشی از مصرف این مواد، منجر به فقدان شادکامی، ناامیدی و رنجش خواهند‌شد(وین هوون، ۲۰۰۳). اعمالی نظیر قتل‌های انتقام‌جویانه،حمله، تجاوزهای جنسی یا سرقت هم ممکن است موجب احساس لذت کوتاه مدت یا احساس رضایت آنی باشند، اما در درازمدت، پیامدهای مخرب اجتماعی، روان‌شناختی یا جسمانی این اعمال، منجر به احساس ناامیدی و بدبختی خواهند‌شد(کار، ۲۰۰۴).

فهرست ۲۹ گزاره‌ای شادکامی آکسفورد که برای اولین‌بار توسط آرگایل و لو(۱۹۸۹ نقل از کار، ۲۰۰۴) ساخته‌شد، دارای اعتبار و روایی بالایی است. به ان ترتیب که آرگایل پس از رایزنی با آرون بک، بر آن شد تا جمله های فهرست افسردگی بک را معکوس کند و ‌به این ترتیب ۲۱ گزاره تهیه کرد. سپس ۱۱ گزاره دیگر به آن افزود تا سایر جنبه‌های شادکامی را نیز در بر گیرد. سرانجام فهرست ۳۲ گزاره‌ای را ‌در مورد ۸ دانشجو اجرا کرد و از آن‌ ها خواست تا پس از مرتب‌کردن گزینه‌ها، درباره‌ اعتبار صوری آن نیز قضاوت کنند. بدین ترتیب با ایجاد تغییر در برخی از گزاره‌های آزمون و حذف سه گزاره‌، فرم نهایی فهرست به ۲۹ گزاره تقلیل یافت. بعد از چند سال، آرگیل(۲۰۰۱ نقل از کار، ۲۰۰۴) OHI را مورد تجدید‌نظر قرار‌داد. OHI تجدید‌نظر شده نیز دارای ۲۹ گزاره است و از آن به طور وسیع در انگلستان استفاده می‌شود(کار، ۲۰۰۴). آرگایل، مارتین و کراسلند(۱۹۸۹) ضریب آلفای ۸۴/۰ را ‌در مورد ۱۸۰ آزمودنی به دست آورد. فرانسیس، براون، لستر و فیلیپ(۱۹۹۸) با در یک پژوهش بین فرهنگی در کشورهای انگلیس، آمریکا، استرالیا و کانادا به ترتیب ضرایب آلفای ۸۹/۰، ۹۰/۰، ۸۹/۰، ۸۹/۰ را گزارش کردند. پژوهش‌های گوناگون حاکی از اعتبار بازآزمایی پرسشنامه در سطح قابل پذیرش هستند. برای مثال در برخی از بررسی‌ها اعتبار بازآزمایی ۸۱/۰ پس از ۴ ماه، ۶۷/۰ پس از ۵ ماه و ۵۳/۰ پس از ۶ ماه گزارش شده‌اند(نقل از علی‌پور و نوربالا، ۱۳۷۸). نور (۱۹۹۳) نیز با فرم کوتاه‌تر، اعتبار بازآزمایی را پس از ۸ ماه ۷۱/۰ گزارش کرده‌است(نقل از علی‌پور و نوربالا، ۱۳۷۸). برای بررسی روایی فهرست شادکامی، آرگیل و دیگران(۱۹۸۹) از دانشجویان خواستند تا دوستانشان را ‌بر اساس یک مقیاس ده درجه‌ای شادکامی درجه بندی کنند. هم‌بستگی بین این درجه‌بندی و فهرست شادکامی آکسفورد برای ۴۳/۰ بود. والیانت(۱۹۹۳) نیز همبستگی ۶۴/۰ و ۴۹/۰ را بر اساس درجه‌بندی دوستان از شادکامی و نمره فهرست شادکامی آکسفورد گزارش کرد.

آرگیل و دیگران(۱۹۸۹) با تحلیل عامل فهرست شادکامی آکسفورد، هفت عامل را به دست‌آوردند: شناخت مثبت، تعهد اجتماعی، خلق مثبت، مهار احساس، سلامت بدنی، رضایت از خویشتن و هشیاری روانی که آلفای کرونباخ این عوامل از ۶۴/۰ تا ۸۴/۰ بود. نور(۱۹۹۳) در بررسی شناخت مثبت و خلق مثبت را یک عامل دانست و فورنهام و بروینگ(۱۹۹۰) با تحلیل عاملی تنها به سه عامل دست‌یافتند.

ابزار پژوهش حاضر فهرست شادکامی آکسفورد تجدید‌نظر شده آرگیل(۲۰۰۱، نقل از کار، ۲۰۰۴) با ۲۹ گزاره چهار گزینه‌ای است که به ترتیب از ۰ تا ۳ نمره‌گذاری می‌شود و جمع نمره های گزاره‌های ۲۹‌گانه، نمره کل مقیاس را تشکیل می‌دهد که دامنه آن از صفر تا ۸۷ است. تفاوت فرم تجدید‌نظر‌شده OHI با فرم قبلی بسیار ناچیز است و تنها برخی از کلمه‌ها در گزینه‌ها برای بیان بهتر گزاره‌ها تغییر کرده‌اند. ‌بر اساس راهنمای پرسشنامه از آزمودنی‌ها خواسته‌شد تا هر یک از گزاره‌های آزمون را با دقت بخوانند و جمله‌ای را که بهتر از همه بیانگر احساس آن‌ ها در روزهای اخیر است انتخاب کنند.

این ابزار پس از انتشار پژوهش‌های زیادی را موجب گردید. آرگایل و همکاران ضریب آلفای ۹۰/۰ را با ۳۴۷ آزمودنی، فاونهایم و برونیگ (۱۹۹۰) آلفای ۸۷/۰ را با ۱۰۱ آزمودنی و نور(۱۹۹۳) با فرم کوتاه‌تری از این پرسشنامه آلفای ۸۴/۰ را با ۱۸۰ آزمودنی به دست آوردند. در بررسی فرانسیس(۱۹۹۸) آلفای کرونباخ ۹۲/۰بدست آمده‌است(علی‌پور و نوربالا، ۱۳۷۸).

در بررسی گوناگون، پایایی بازآزمایی ۸۱/۰ پس از ۴ ماه، ۶۷/۰ پس از ۵ ماه و ۵۳/۰ پس از ۶ ماه گزارش شده‌است. نور(۱۹۹۵) با فرمی کوتاه‌تر پایایی بازآزمایی ۸۳/۰ را پس از ۸ ماه گزارش کرده‌است. برای بررسی روایی با بهره گرفتن از قضاوت دوستان دو بررسی انجام گرفت. آرگایل، مارتین و کرولند(۱۹۸۹) از دانشجویان خواستند تا دوستانشان را بر‌اساس یک مقیاس ده درجه‌ای شادمانی درجه‌بندی کنند که همبستگی میان این درجه‌بندی و پرسشنامه شادکامی آکسفورد ۴۳/۰ بود. والیانت(۱۹۹۳) نیز در یک بررسی، همبستگی ۶۴/۰ و ۴۹/۰ را از راه درجه‌بندی دوستان و نمره‌ شادکامی آکسفورد گزارش کرده‌است.

همچنین در پژوهش آرگایل و همکاران(۱۹۸۹) هفت عامل زیر به دست آمد: شناخت مثبت، تعهد اجتماعی، خلق مثبت، احساس گواه، سلامت بدنی، رضایت از خویشتن و هشیاری روانی(علی‌پور ونوربالا، ۱۳۷۸)به منظور بررسی مقدمات پایایی و روایی پرسشنامه شادکامی آکسفور ۱۰۱ دانشجوی دانشگاه‌های علامه‌طباطبایی و شاهد(۶۲ زن و ۳۹ مرد) با میانگین سنی ۵/۲۲ (با دامنه ۳۹-۱۹) سال مورد بررسی قرار‌گرفتند. در این پژوهش که توسط علی‌پور و نوربالا(۱۳۷۸) انجام گرفت، همسانی درونی مواد پرسشنامه نشان داد که تمام مواد ۲۹ گانه آن با نمره کل همبستگی بالایی دارند. آلفای کرونباخ ۹۳/۰ و پایایی دو نیمه‌کردن آزمون ۹۲/۰ بود. پایایی بازآزمایی پرسشنامه بعد از ۳ هفته(۲۵=n) 79/0 بود. همچنین برای بررسی روایی صوری پرسشنامه از ۱۰ کارشناس نظر‌خواهی شد که همگی توان‌ سنجش شادکامی را توسط این آزمون تأیید کردند. رئیسی(۱۳۸۳) نیز در پژوهش خود ضریب آلفای کرونباخ این پرسشنامه را ۸۷/۰ گزارش کرد.

در بررسی مقدماتی که بر روی ۴۰ نفر(۲۰ مرد و ۲۰ زن) از مردم شهر اصفهان صورت‌گرفت ضریب آلفای کرونباخ این پرسشنامه ۸۲/۰ به دست‌آمد.

فصل چهارم:

تجزیه و تحلیل داده ها

۱-۴ اطلاعات توصیفی(نمونه، انحراف استاندارد، میانگین، …)

تعداد
انحراف استاندارد
میانگین
متغیرها
۱۰۰
۳۸۸۴۴/۲
۱۸۰۰/۲۲
سن
۱۰۰
۵۰۲۵۲/۰
۵۰۰۰/۱
جنس
۱۰۰
۸۰۹۱۰/۱
۱۱۲۸/۱۶
معدل
۱۰۰
۸۰۹۱۰/۱
۱۱۲۸/۱۶
وضعیت اقتصادی
۱۰۰
۸۶۰۱۲/۰
۲۶۰۰/۱
شادکامی

با توجه به اطلاعات به دست آمده میانگین سن پاسخگویان ۱۸/۲۲ می‌باشد، میانگین جنسی ۵/۱ با توجه به اینکه ۵۷ نفر از آنان زن و ۴۳ نفر مرد می‌باشد، میانگین معدل آنان تقریباً ۱۲/۱۶ و میانگین اقتصادی پاسخگویان نیز تقریباً ۱۲/۱۶ و میانگین میزان شادکامی پاسخگویان با توجه به پرسشنامه شادکامی آکسفورد ۲۶/۱ محاسبه شده است.

1. 1. – Oxford Happiness Inventory ↑

1. 1. – Buss ↑

   

چارنز، کویر و رودز ( ۱۹۸۱) کارایی را با توجه به دو دیدگاه تمرکز روی نهاده یا ستاده به صورت زیر تعریف کردند.

1. 1. دریک مدل نهاده محور، بک واحد در صورتی ناکاراست که امکان کاهش هریک از نهاده ها بدون افزایش نهاده های دیگر یا کاهش هریک از ستاده ها وجود داشته باشد.

1. در یک مدل ستاده محور، یک واحد در صورتی ناکاراست که امکان افزایش هریک از ستاده ها بدون افزایش یک نهاده یا کاهش هر یک از ستاده ها وجود داشته باشد.

یک واحد وقتی کارا خواهد بود. اگر و تنها اگر هیچ یک از هر مورد فوق تحقق نیابد. (مهرگان. ۱۳۸۳).

مدل مضربی اولیه CCR ستاده محور به صورتمدل ۲-۳ می‌باشد

مدل ۲-۳) مدل مضربی اولیه CCR ستاده محور

۲-۴-۲-۴ مدل پوششی CCR ستاده محور

در صورتی که متغیر متناظر با محدودیت اول مدل ۲-۳ را در مسئله ثانویه با و را متغیر متناظر با دیگر محدودیت های مدل اولیه فرض کنیم، مدل پوششی به صورت زیر خواهد بود.

مدل ۲-۴) مدل پوششی CCR ستاده محور

هدف مدل، کسب بیشترین مقدار ستاده است.در این مدل بوده و کارایی را نشان می‌دهد.

۲-۵-۲-۵مدل مضربی BCC نهاده محور

همان‌ طور که گفته شد، یکی از ویژگی های مدل تحلیل پوششی داده ها، ساختار بازده به مقیاس آن می‌باشد که می‌تواند ثابت یا متغیر باشد.

مدل های CCR از جمله مدل‌های بازده ثابت نسبت به مقیاس هستند. مدل های بازده ثابت نسبت به مقایس زمانی مناسب است که همه واحدها در مقیاس بهینه عمل کنند. در ارزیابی کارایی واحدها هرگاه فضا و شرایط رقابت ناقص، محدودیت هایی را درسرمایه گذاری تحمیل کند موجب عدم فعالیت واحد در مقیاس بهینه می‌گردد.

در سال ۱۹۸۴، بنکر، چارلز و کویر با تغییر در مدل CCR، مدل جدیدی راعرضه کردند که با توجه به حروف اول تام آنان به مدل BCCشهرت یافت. مدل BBC مدلی از انواع مدل های تحلیل پوششی داده ها است که به ارزیابی کارایی نسبی واحدهایی با بازده متغیر نسبت به مقیاس می پردازد.

مدل های بازده به مقیاس ثابت، ‌محدود کننده تر ازمدل های بازده به مقیاس متغیر می‌باشند. زیرا مدل بازده به مقیاس ثابت، واحدهای کارای کمتری را در بر می‌گیرد. مقدار کارایی نیز کمتر می‌گردد، علت این امر حالت خاص بودن مدل بازده ثابت به مقیاس، نسبت به مدل بازده متغیر به مقیاس می‌باشد. ( مهرگان، محمدرضا؛۱۳۸۳ ( مدل BCC برای ارزیابی کارایی، واحد تحت بررسی ( صفر) به صورت زیر می‌باشد. ( ۲-۵)

مدل ۲-۵) مدل نسبت BCC نهاده محور

مدل غیرخطی فوق را با مساوی قرار دادن مخرج کسر تابع هدف، به یک مدل خطی تبدیل می شود.مدل مضربی BCC نهاده محور به صورت زیر خواهد بود. مدل (۲-۶)

مدل ۲-۶) مدل مضربی BCC نهاده محور

همان طور که ملاحظه می شود تفاوت این مدل با مدل CCR در وجود متغیر آزاد در علامت می‌باشد. در مدل BCC، علامت متغیر ، نوع بازده به مقیاس را برای هر واحد می‌تواند مشخص کند ؛ به طوری که

الف) هرگاه باشد، نوع بازده به مقیاس، افزایشی است.

ب) هرگاه باشد، نوع بازده به مقیاس، ثابت است.

ج) هرگاه باشد، نوع بازده به مقیاس، کاهشی است.

۲-۵-۲-۶ مدل پوششی BCC نهاده محور

اگر متغیر متناظر با محدودیت اول مسئله اولیه ( مدل ۲-۶) با و متغیرهای متناظر با سایر محدودیت ها با نمایش داده شود مدل پوششی زیر حاصل خواهد شد.

مدل ۲-۷) مدل پوششی BCC نهاده محور

در این مدل نسبت کاهش نهاده های واحد تحت بررسی را جهت بهبود کارایی نشان می‌دهد.در این مدل یک واحد کاراست اگر و تنهااگر دو شرط زیر برای آن برقرار باشد ,۱۹۹۵) Charnes et al)

1. 1. باشد.

1. تمام متغیرهای کمکی، مقدار صفر داشته باشد

۲-۵-۲-۷ مدل مضربی BCC ستاده محور

مدل مضربی BCC ستاده محور به صورت مدل ۲-۸ می‌باشد.

مدل ۲-۸ ) مدل مضربی BCC ستاده محور

۲-۵-۲-۸ مدل پوششی BCC ستاده محور

اگر متغیر متناظر با محدودیت اول مسئله اولیه ( مدل ۲-۸) با و متغیرهای متناظر با سایر محدودیت ها با نمایش داده شود، مدل پوششی زیر حاصل خواهد شد.(مدل ۲-۹)

مدل ۲-۹) مدل مدل پوششی BCC ستاده محور

۲-۵-۳رتبه بندی واحدهای کارا

تحلیل پوششی داده ها واحدهای تحت بررسی را به دو گروه کارا و ناکارا تقسیم می‌کند. واحدهای کارا واحدهایی هستند که امتیاز کارایی آن ها برابر یک است.

واحدهای غیرکارا با کسب امتیاز کارایی قابل رتبه بندی هستند اما واحدهای کارا با بهره گرفتن از مدل های کلاسیک تحلیل پوششی داده ها قابل رتبه بندی نیستند. روش های زیر به منظور رتبه بندی این واحدها ارائه شده اند.

الف) روش اندرسون – پیترسون

در سال ۱۹۹۳، اندرسون – پیترسون روشی را برای رتبه بندی واحدهای کارا پیشنهاد کردند که تعیین کراترین واحد را میسر می‌سازد. با این روش امتیاز واحدهای کارا می‌تواند از یک بیشتر شود. ‌به این ترتیب واحدهای کارا نیز مانند واحدهای غیر کارا رتبه بندی می‌شوند. رتبه بندی واحدهای کارا به صورت زیر انجام می‌گیرد.

قدم ۱ مدل مضربی ( یا پوششی) CCR را برای واحدهای تحت بررسی حل کنید تا واحدهای کارا و غیر کارا در صورتی که واحد تحت ارزیابی واحد K باشد مدل مضربی و پششی آن، همان‌ طور که قبلا گفته شد نمایش داده می شود.

دقت کنید که در مدل BCC محدودیت به مجموعه محدودیت های فوق اضافه می شود.

قدم ۲٫ فقط واحدهای کارایی را در نظر بگیرید که امتیاز آن ها در قدم اول معادل یک شده است و از مجموعه محدودیت قدم اول، محدودیت مربوط به آن واحد را از مدل مضربی یا متغییر متناظر ‌به این محدودیت را از مدل پوششی حذف و دوباره مدل را حل کنید.

از آنجا که در قدم ۲ محدودیت مربوط به واحد تحت بررسی که حد بالای آن عدد ۱ است، حذف می شود مقدار کارایی می‌تواند بیش از ۱ شود. ‌به این ترتیب، واحدهای کارا با امتیازهایی بالاتر از یک رتبه بندی می‌شوند ( مهرگان ،۱۳۸۳ (

ب) روش کارایی متقاطع

یکی دیگر از روش های رتبه بندی کارا استفاده از مدل متقاطع است که توان بالایی در تفکیک پذیری واحدهای کارا دارد. همان‌ طور که قبلا گفته شد، کارایی در تحلیل پوششی داده ها با نسبت مجموع موزون ستاده ها بر مجموع موزون نهاده ها محاسبه می شود. انتخاب مفدار وزن ها در مدل برنامه ریزی خطی DEA به گونه ای است که واحد تحت بررسی می‌تواند اندازه کارایی خود را نسبت به سایر واحدها به حداکثر برساند.سنجش کارایی هر واحد با بهترین مجموعه وزن هایی که توسط مدل محاسبه می شود کارایی ساده نامیده می شود.

کارایی ساده محاسبه شده برای واحد K ، E_KK، ‌بر اساس وزن های محاسبه شده و مطابق خواسته مدل واحد K به حداکثر می‌رسد و اگر کارایی واحد دیگری مانند j با وزن های انتخابی Kام(مطابق مدل Kام) محاسبه شود با E_KJ نشان داده می شود و کارایی متقاطع نام می‌گیرد. کارایی متقاطع ارزیابی همپایه نیز نامیده می شود. خلاصه این که برای تمامی واحدها امکان محاسبه کارایی ساده و متقاطع وجود دارد که حاصل عملیات ارائه دهنده ماتریس کارایی متقاطع است.(مهرگان، ۱۳۸۳ (

۲-۶ مدل ترکیبی DEA-BSC

DEA ازخانوادهای ازمدل ها با مفروضات گوناگونی ‌در مورد روابط ورودی-خروجی تشکیل شده است. که توسط DMU ها تحت ملاحظاتی به نمایش گذاشته می‌شوند.

طرفداران فرضیه همگرایی منافع معتقدند که به دلیل کاهش هزینه های نمایندگی که در صورت وجود مالک-مدیر ایجاد می‌گردد، وی به گونه ای رفتار می‌کند که ارزش شرکت بیشتر شود و سود بیشتری حاصل شود که این مساُله موجب حداکثر شدن منافع سایر سهام‌داران نیز می‌گردد و آن ها در واکنش ‌به این اقدام مدیریت، محدودیت های کمتری را بر وی تحمیل می‌کنند .این اقدام سایر سهام‌داران باعث می شود که مدیر شرکت، انگیزه کمتری به منظور تحریف اطلاعات مالی داشته باشد و به عبارت دیگر، گزارش های مالی با کیفیت تری را ارائه نماید(فان و همکاران،۲۰۰۲: ۴۰۴).

مالکیت نهادی

سهام‌داران نهادی در دهه های اخیر یه یکی از مهمترین اجزای بازار سرمایه در بیشتر کشورهای جهان تبدیل شده اند.به طوری که حجم بزرگی از سرمایه گذاری های انجام شده را این نهادها صورت داده‌اند.در حقیقت سرمایه گذاران نهادی منابعی برای نفوذ و نظارت بر شرکت و مدیران دارند و یکی از روش های حل مشکل نمایندگی این است که از طریق مالکیت نهادی ، رابطه بین مدیران شرکت و ذی نفعان به هم نزدیک شود(کاظمی، محمد نژاد،۱۳۹۰: ۱۱۱)بر اساس فرضیه نظارت فعال ، سرمایه گذارن نهادی ، سهام‌داران متبحری هستند که دارای مزیت نسبی در جمع‌ آوری و پردازش اطلاعات هستند.منطق فرضیه نظارت فعال این است که به علت بالا بودن هزینه نظارت، فقط سهام‌داران بزرگ نظیر سرمایه گذاران نهادی می‌توانند با دستیابی به مزایای کافی، انگیزه نظارت را داشته باشند.سهام‌داران نهادی ، سهامدارانی با افق دید بلند مدت هستند که مبادلات خود را به تنهایی بر مبنای اخبار سود ترتیب نمی دهند.درحقیقت سهام‌داران نهادی به ارزش بلند مدت شرکت توجه زیادی داشته و عمدتاًً از توانایی و قدرت کنترل شرکت نیز برخوردارند(گاسپار و همکاران،۲۰۰۵: ۱۳۶).در نوشته های دانشگاهی بر اهمیت نقش سرمایه گذاران نهادی، تأکید شده است.وجودمیانجی بزرگ، مانند یک سرمایه گذار نهادی، می‌تواند مشکلات کارگزاری را به دلیل توانایی برخورداری از مزیت صرفه اقتصادی ناشی از مقیاس و تنوع بخشی حل و فصل نماید(رحمانی و همکاران،۱۳۸۹: ۴۱). گلاستن و میلگروم(۱۹۸۵) معتقدند وجود نهادهای با مزیت اطلاعاتی سبب بروز هزینه های کژگزینی برای سرمایه گذاران بی اطلاع می شود و در نتیجه نقدشوندگی کاهش می‌یابد .نظریه پرطرفدار دیگر آن است که با وجود چندین سرمایه گذار نهادی و ایجاد رقابت بین آن ها، احتمال اثرگذاری اطلاعات در قیمت ها افزایش می‌یابد .مندلسن و تونکا(۲۰۰۴) مدعی هستند که نهادها سبب کاهش عدم اطمینان ‌در مورد قیمت واقعی دارایی ها، کاهش در زیان های ناشی از معاملات، افزایش رغبت سرمایه گذاران و درنهایت افزایش در نقدشوندگی بازار می شو ند.گروهی دیگر نیز معتقدند وجود مالکان نهادی، که با دید بلندمدت سرمایه گذاری نموده اند، سبب می شود با کاهش تعداد سهام شناور در دسترس، نقدشوندگی کاهش یابد(کاتو،۲۰۰۹).

انواع مالکیت نهادی (فعال و منفعل)

بر اساس شواهد حاصل از تحقیقات پیشین(نویسی،نایکر،۲۰۰۶) تأثیر سرمایه گذاران نهادی بر رویه های اتخاذ شده شرکت مشابه با هم نبوده، انگیزه های یکسانی برای نظارت بر این رویه ها ندارند. بر این اساس، سرمایه گذاران نهادی را می توان به دو دسته منفعل و فعال تقسیم کرد. سرمایه گذاران نهادی منفعل دارای گردش پرتفوی بالایی بوده و استراتژی معاملاتی لحظه ای دارند. برای مثال، با یک خبر خوب سهام می خرند و با خبر بد سهام را می فروشند. برای این مالکان، قیمت جاری سهام بسیار مهم بوده، دارای دیدگاه کوتاه مدت و گذرا هستند و عملکرد جاری را به عملکرد بلندمدت شرکت ترجیح می‌دهند. ‌بنابرین‏، انگیزه زیادی برای نظارت بر مدیریت و داشتن نماینده ای در هیات مدیره شرکت های سرمایه پذیر ندارند، زیرا بعید است که منافع این نظارت در کوتاه مدت نصیب آن ها شود (مهرانی و همکاران،۱۳۸۹: ۵۱).تمرکز بیش از حد این سهام‌داران بر عملکرد و سود جاری، ممکن است انگیزه هایی را برای خوش بینی مدیریت در ارائه سود حسابداری جهت نیل به اهداف کوتاه مدت، فراهم آورد. ‌بنابرین‏، به نظر می‌رسد این مالکان علاقه ای به استفاده از رویه های محافظه کارانه سود ندارند.در مقابل، سرمایه گذاران نهادی فعال، دیدگاه بلند مدت داشته، عملکرد بلند مدت شرکت را مد نظر دارند. ‌بنابرین‏، انگیزه زیادی برای داشتن نماینده در هیات مدیره شرکت های سرمایه پذیر دارند. گردش پایین سبد سهام سرمایه گذاران بزرگ بیانگر انگیزه این سهام‌داران برای نگهداری سهام و تشویق مدیران به بهبود عملیات و افزایش ثروت سهام‌داران است. این سهام‌داران با نظارت فعالانه بر مدیریت و تصمیمات وی، انگیزه هایی را برای مسئولیت پذیری بیشتر مدیریت فراهم می آورند. آلمازان و همکاران(۲۰۰۵) دریافتند که هر چه سطح مالکیت نهادی فعال بیشتر شود، سطح نظارت بر مدیر و رویه های اتخاذ شده از سوی او بیشتر می شود. همچنین، محققانی نظیر چونگ و فیرس و کیم(۲۰۰۲) نیز نشان دادند که حضورسرمایه گذاران نهادی فعال، سبب کاهش استفاده از رویه های غیر محافظه کارانه برای مدیریت سود می شود.

مالکان خانوادگی

مالکان خانوادگی به افراد یک یا چند خانواده گفته می شود که کنترل شرکتی (تملک حداقل ۵۰% سهام) را در اختیار دارند(آریفین،۲۰۰۳).در بسیاری از کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه ، شرکت‌ها معمولاً خانوادگی هستند.در شرکت‌های خانوادگی نسبت به شرکت‌های سهامی عام،مسائل نمایندگی کمتری به چشم می‌خورد.زیرا تضاد منافع کمتری بین مالک و مدیر وجود دارد.از این رو هزینه های کنترل در آن ها کمتر است و این امر سبب می شود که این شرکت‌ها مؤثر و کارآمدتر بوده و ارزش بازار بیش تری داشته باشند.اگر مالکیت خانوادگی بیانگر یک ساختار سازمانی کارآ باشد، آنگاه مدیریت سود فرصت طلبانه محدود خواهد شد(احمدپور، منتظری،۱۳۹۰: ۹).اما اگر این گونه شرکت‌ها متعلق به یک گروه تجاری باشند، ممکن است این الگو حفظ نشود.در این شرکت‌ها انگیزه زیادی برای سلب مالکیت از سهام‌داران اقلیت و مدیریت سود فرصت طلبانه وجود دارد.شرکت‌های خانوادگی از طریق ساختار مالکیت هرمی و ‌گروه‌های تجاری خود، می‌توانند از سهام‌داران اقلیت، سلب مالکیت کنند.این رخدادها ‌به این دلیل است که این گونه شرکت‌ها توسط مالکانی استثمار شده اند که از آن ها برای جمع‌ آوری وجوه از عموم و انتقال به شرکت‌های دیگر در گروه تجاری استفاده می‌کنند.(سیرگار،۲۰۰۸).کیم و یی (۲۰۰۵) شواهدی یافتند که مدیریت سود فرصت طلبانه در شرکت‌های با گروه تجاری در مقایسه با شرکت‌های بدون گروه تجاری، بسیار بیشتر است.

1. 1. رویکرد اداری – مدیریتی^[۱۶]

1. رویکرد نظامدار^[۱۷](همان).

اینک به شرح مختصر هر یک از آن ها می‌پردازیم:

رویکرد آسیب‌شناختی

در این رویکرد، مشکلات و ‌آسیب‌های موجود در یک نظام مدنظر قرار می‌گیرد. به عبارت روشن‌تر نیاز سنجی پژوهشی جنبه‌های معین و خاصی از یک مؤسسه، سازمان یا نظام را منظور کشف مسائل عمده و راه‌حلهای احتمالی مورد بررسی قرار می‌دهد(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، صص۱۴،۱۳).

نیاز سنجی پژوهشی در این رویکرد بیشتر از یک فرایند علمی^[۱۸] بهره می‌گیرد که در آن روابط بین متغیرهای مختلف در راستای حصول به هدف‌ها و نتایج معین مورد نقد و بررسی قرار می‌گیرند ‌بنابرین‏ رویکرد آسیب شناختی در نیاز سنجی پژوهشی نوع فعالیت «مسأله‌یاب»^[۱۹] است تا با باز تعریف آن به صورت موضوع یا موضوعات پژوهشی، زمینه حل و برطرف کردن آن ها را فراهم سازد. ‌به این دلیل رویکرد حاضر در «رویکرد حل مسأله»^[۲۰] در نیاز سنجی پژوهشی نیز می‌نامند(همان).

رویکرد موضوعی

دومین رویکرد، رویکرد موضوعی یا محتوایی نامیده می‌شود. این رویکرد عمدتاًً بر ماهیت، ساختار و شاخه‌های یک رشته موجود مبتنی است. به عبارت روشن‌تر این رویکرد از «ساختار دانش»^[۲۱] و قلمروهای مختلف موجود در ذیل یک رشته علمی برای شناسایی موضوعات و عناوین تحقیقاتی مختلف و تعیین اولویت‌ها استفاده می‌کند(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۴).

برای مثال، در حوزه تعلیم و تربیت و آموزش و پرورش، رشته‌های علمی شامل مدیریت آموزشی، برنامه‌درسی، روش تدریس و… است و هر یک از این رشته‌ها نیز دارای «قلمروهای عمده»^[۲۲] هستند. برای مثال رشته مدیریت آموزشی دارای قلمروهای عمده‌ای نظیر نظارت، سازماندهی، برنامه‌ریزی، هماهنگی و مانند آن است که کلیه صاحب‌نظران رشته ‌در مورد اینکه این قلمروها جزئی از رشته مدیریت آموزشی است، اتفاق نظر دارند. این قلمروهای عمده که ساختار رشته را تشکیل می‌دهند و در عین حال مرزهای رشته را تعریف می‌کنند می‌توانند به عنوان مبنایی جهت شناسایی طرحهای پژوهشی به کار روند و ترتیب تقدم و تأخر این قلمروها نیز می‌تواند به عنوان مبنایی برای تقدم و تأخر طرح‌های تحقیقاتی یا تعیین اولویت‌های آن ها به کار رود. از این رویکرد تحت عنوان «رویکرد رشته‌ای»^[۲۳] نیز نام برده می‌شود(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۴).

رویکرد عرضه – محور

اساساً منابع پژوهشی یکی از مهمترین و اثر گذارترین عوامل در تصمیم‌گیری و نیاز سنجی پژوهشی محسوب می‌شود از این رو برخی از الگوهای نیاز سنجی پژوهشی بر مبنای منابع در دسترس، طرحها و عناوین پژوهشی را برای اجرا انتخاب می‌کنند. به عبارت روشن‌تر معیار عمده گزینش و یا در اولویت قرار دادن موضوعات پژوهشی، وجود منابع برای آن ها است این رویکرد عمدتاًً برای «تخصیص منابع»^[۲۴] در «سطح ملی» برای برنامه های پژوهشی عمده و یا برنامه های تحقیقاتی مؤسسات به کار گرفته می‌شود(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۵).

در این راستا، مجموعه متنوعی از روش های غیر رسمی بر مبنای سوابق قبلی تخصیص منابع (درصد اختصاص یافته در سالیان قبل، بحث و گفتگو و ایجاد توافق بین مدیران پژوهشی) و نیز روش های علمی (با بهره گرفتن از روش های نمره دهی، تحلیل هزینه – فایده و سایر روش های اقتصادی) به کار گرفته می‌شود.از این رویکرد در برخی منابع تحت عنوان (( رویکرد مبتنی بر اقتصاد ))^[۲۵] نیز نام برده می شود(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۵).

رویکرد نظامدار

در رویکرد نظامدار، نیاز سنجی پژوهشی عموماً به عنوان فرایند ارزیابی و مقایسه پروژه های مختلف در نظر گرفته می‌شود که در پرتو آن باید ضمن تعریف اهداف، معیارها و استانداردهای مناسب، پروژه های مختلف تحقیقاتی با این معیار و استانداردها سنجیده شوند و نقش و کمک نسبی هر یک از پروژه به تحقق اهداف تعیین شده به دقت ارزیابی شود و نهایتاًً بر مبنای مقایسه بازده و نتایج واقعی هر یک از پروژه ها، طرحهای مختلف اولویت‌بندی شوند. در عین حال «مطالعه امکان سنجی»^[۲۶] یکی از مؤلفه‌های مهم این رویکرد تلقی می‌شود که در آن امکان اجرا یا عملی بودن هر یک از پروژه ها به عنوان یک معیار اساسی مورد توجه قرار می‌گیرد(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۵).

رویکرد تقاضا – محور

در این رویکرد، نیازهای پژوهشی بر مبنای چشم‌انداز شرکای عمده^[۲۷] درون و برون نظام پژوهشی به ویژه مجریان^[۲۸] و کاربران^[۲۹] ترسیم می‌شود. این امر مستلزم آن است که از روش های مشارکتی و مشورتی در نیاز سنجی پژوهشی استفاده به عمل آید و یا اینکه مخاطبان و شرکای عمده آن قدر توانمند باشند (و یا تواناسازی شده باشند) که در خصوص نیازهای پژوهشی اظهار نظر کرده و یا تصمیم‌ بگیرند. مجموعه آثار و منابع منتشر شده در عرضه مدیریت کیفیت جامع (T.Q.M)در خصوص نیازهای و مسائل شرکای و مشتریان و ضرورت گنجاندن خواسته‌ها و انتظارات آن ها در فرایند ارتقای کیفیت خدمات یا محصولات می‌تواند به عنوان مبنای این رویکرد مورد استفاده قرار گیرد(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۶).

یافته های پژوهشی نشان می‌دهد که رویکرد مبتنی بر تقاضا یا تقاضا – محور عمدتاًً در سطوح پایین‌تر نیاز سنجی پژوهشی نظیر طرح ریزی برنامه پژوهشی و گزینش پروژه های تحقیقاتی با موفقیت بیشتر اجرا شده است(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۶).

به طور کلی جهت‌گیری عمده در این رویکرد معطوف به گنجاندن دیدگاه و خواسته‌های بیشتری در فرایند تصمیم‌گیری به ویژه نیاز سنجی پژوهشی است(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۶).

رویکرد اداری – مدیریتی

سرانجام نیاز سنجی پژوهشی می‌تواند از چشم‌انداز اداری – مدیریتی نیز دنبال شود که در آن «ساختار سازمانی»^[۳۰] به عنوان مبنایی مناسب در جهت شناسایی طرحهای پژوهشی مختلف و اولویت‌بندی آن ها مدنظر قرار می‌گیرد. در این رویکرد تصمیم‌گیری درباره طرحها برنامه های مختلف پژوهشی بر مبنای سلسله مراتب، بخش‌های مختلف سازمان، و مأموریت و تکالیف این واحدها و بخش‌ها صورت می‌پذیرد. این رویکرد عمدتاًً درصدد «بهبود سازمانی»^[۳۱] و نیز «بهبود کیفیت»^[۳۲] در بسیاری از سازمان‌ها است. در چنین وضعیتی نیاز سنجی پژوهشی به عنوان یک مؤلفه اساسی «نظام اطلاعاتی مدیریت»^[۳۳] مدنظر قرار می‌گیرد(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۶).

به طور خلاصه نیاز سنجی پژوهشی فرآیندی علمی و منطقی است که ضرورتاً می‌بایست به صورت عقلانی دنبال شود. از این رو تعیین جهت‌گیری یا رویکرد در این فرایند نقش بسیار حیاتی ایفاء می‌کند. اگر چه همان‌ طور که در ابتدای بحث خاطر نشان شد، در عمل به جای یک رویکرد خاص، ترکیبی از رویکردها در نیاز سنجی پژوهشی دنبال می‌شود(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۷).

ب- برنامه‌ریزی پژوهشی

برنامه‌ریزی پژوهشی فرآیندی است که به وسیله آن محتوای یک برنامه پژوهشی در افق زمانی کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت به طور جزئی تعریف و تصریح می‌شود. محتوای یک برنامه پژوهشی مشتمل بر عناوین طرحهای تحقیقاتی، منابع مورد نیاز برای اجرای طرحهای پژوهشی به ویژه منابع انسانی شامل تعداد محققان، و ترکیب تخصص آن ها)، تجهیزات ویژه (اگر مورد نیاز باشد)، و بودجه‌بندی برای اجرای برنامه‌ پژوهشی است(فتحی و اجارگاه، ۱۳۸۵، ص۱۷).

انواع برنامه‌ریزی پژوهشی بر حسب زمان

به طور کلی برنامه های پژوهشی در سطوح مختلف تدوین می‌شود. با توجه به محدوده زمانی، حداقل سه شکل برنامه‌ریزی و در نتیجه نیاز سنجی پژوهشی می‌تواند در دستور کار قرار گیرد: